સોમર્ક્ષગ્રહસૂર્યેષુ કીર્ત્તિતા હ્યભિમાનિનઃ
ગર્વીલા લોકો ચંદ્ર, તારા, ગ્રહ અને સૂર્યમાં ગણાય છે.
શુક્લમગ્નિમયં સ્થાનં સહસ્રાંશોર્વિવસ્વતઃ
વિવસ્વત, જે હજારો કિરણો ધરાવે છે, તેનું નિવાસસ્થાન સફેદ અને અગ્નિમય છે.
આપ્યં શ્યામં મનોજ્ઞસ્ય પઞ્ચરશ્મેર્ગૃહં સ્મૃતમ્
મોહક પાંચ કિરણવાળા દેવનું ઘર જળમય અને શ્યામ છે.
નવરશ્મેસ્તુ ભૌમસ્ય લૌહિતં સ્થાનમમ્મયમ્
નવ કિરણવાળા ભૌમનું નિવાસ લોહમય અને લાલ છે.
અષૃ રશ્મિગૃહં પ્રોક્તં કૃષ્ણં મન્દસ્ય ચામ્મયમ્
આઠ કિરણવાળા મંડાનું ઘર કાળું અને લોહમય છે.
વિજ્ઞેયાસ્તારકાઃ સર્વા અમ્મયાસ્ત્ત્વે કરશ્મયઃ
બધા તારા લોહમય છે અને તેમના કિરણો હાથ જેવા છે એમ સમજવું.
ઘનતોયાત્મિકા જ્ઞેયાઃ કલ્પાદાવેવ નિર્મિતાઃ
તેઓ ઘન અને જળમય સ્વરૂપ ધરાવે છે અને કલ્પના આરંભે જ સર્જાયા છે.
નવયોજનસાહસ્રો વિષ્કંભઃ સવિતુઃ સ્મૃતઃ
સવિતૃનું ધુરા નવ હજાર યોજન જેટલું છે એમ કહેવાય છે.
દ્વિગુણઃ સૂર્યવિસ્તારાદ્વિસ્તારઃ શશિનઃ સ્મૃતઃ
ચંદ્રનું વિસ્તાર, સૂર્યના વિસ્તાર કરતાં બમણું કહેવાયું છે.
ઉદ્ધૃત્ય પૃથિવીછાયાં નિર્મિતો મણ્ડલાકૃતિઃ
પૃથ્વીની છાયા લઈ, એક ગોળ આકાર બનાવવામાં આવ્યો છે.
આદિત્યાત્તચ્ચ નિષ્ક્રમ્ય સોમં ગચ્છતિ પર્વસુ
એ ગોળ, સૂર્યમાંથી નીકળી, પર્વકાળે ચંદ્ર સુધી પહોંચે છે.
સ્વર્ભાસા નુદતે યસ્માત્તસ્માત્સ્વર્ભાનુરુચ્યતે
જે કારણથી એ સ્વર્ગની કાંતિ દૂર કરે છે, તેથી તેને સ્વર્ભાનુ કહેવામાં આવે છે.
વિષ્કંભાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ યોજનાગ્રાત્પ્રમાણતઃ
આ માપ, આધાર અને ગોળમાંથી, યોજનના છેડે લેવાય છે.
બૃહસ્પતેઃ પાદ હીનૌ ભૌમસૌરાવુભૌ સ્મૃતૌ
બૃહસ્પતિ કરતાં, મંગળ અને શનિ બંને પાદે ઓછા ગણાય છે.
તારાનક્ષત્રરૂપાણિ વપુષ્મન્તિ ચ યાનિ વૈ
જે રૂપ તારા અને નક્ષત્રના છે, તે બધાંને પોતાનું સ્વરૂપ છે.
પ્રાયશશ્ચન્દ્રયોગીનિ વિદ્યાદૃક્ષાણિ તત્ત્વવિત્
સત્યને જાણનારો માનવી જાણે કે, મોટાભાગના તારા ચંદ્ર સાથે જોડાયેલા છે.
શતાનિ પઞ્ચ ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે ચૈવ યોજને
પાંચસો, ચાર, ત્રણ અને બે યોજન કહેવાય છે.
યોજનાદ્યર્દ્ધમાત્રાણિ તેભ્યો હ્રસ્વં ન વિદ્યતે
યોજનથી અડધા અને ભાગાકાર માપ છે; એમાંથી ઓછું કંઈ જાણીતું નથી.
સૌરોઙ્ગિરાશ્ચ વક્રશ્ચ જ્ઞેયા મન્દવિચારિણઃ
મંગળ, શનિ અને વક્ર ગ્રહો ધીમે ચાલનારા ગણાય છે.
સૂર્યસોમૌ બુધશ્ચૈવ ભાર્ગવશ્ચૈવ શીઘ્રગાઃ
સૂર્ય, ચંદ્ર, બુધ અને શુક્ર ઝડપથી ચાલે છે.
વિધિના નિયમાચ્ચૈષામૃક્ષચર્યા વ્યવસ્થિતા
નિયમ અને વ્યવસ્થાથી, તેમના નક્ષત્રોમાંના ગમન નક્કી થયેલું છે.
ઉત્તરાયણમાર્ગસ્થો યદા પર્વસુ ચન્દ્રમાઃ
જ્યારે ચંદ્ર ઉત્તરાયણના માર્ગમાં પર્વકાળે હોય છે,
તદા દક્ષિણમાર્ગસ્યો નીયાં વિથીમુપાશ્રિતઃ
ત્યારે એ દક્ષિણાયણના માર્ગમાં જઈ, નિર્ધારિત માર્ગે ચાલે છે.
ન દૃશ્યતે યથાકાલં શીઘ્રમસ્તમુપૈતિ ચ
એ યોગ્ય સમયે દેખાતો નથી અને ઝડપથી અસ્ત પણ જાય છે.
દૃશ્યતે દક્ષિણે માર્ગે નિયમાદ્દૃશ્યતે ન ચ
દક્ષિણ માર્ગમાં એ નિયમથી દેખાય છે, અને ક્યારેક દેખાતો નથી.
સમાનકાલાસ્તમયૌ વિષુવત્સુ સમોદયૌ
વિષુવત્ સમયે, ઉગવું અને અસ્ત થવું બન્ને સમાન સમયે થાય છે.
પૂર્ણામવાસ્યયોર્જ્ઞોયૌ જ્યોતિશ્ચક્રાનુવર્તિનૌ
પૂર્ણિમા અને અમાવાસ્યા બંને ચાંદ્રમાસના પ્રકાશવૃત્તને અનુસરે છે.
તદા સર્વગ્રહાણાં ચ સૂર્યો ઽધસ્તાત્પ્રસર્પતિ
એ સમયે સૂર્ય બધા ગ્રહો કરતાં નીચે ચાલે છે.
નક્ષત્રમણ્ડલં કૃત્સ્નં સોમાદૂર્દ્ધ્વ પ્રસર્પતિ
બધા નક્ષત્રોનો મંડળ ચંદ્રથી ઉપર ચાલે છે.
વક્રસ્તુ ભાર્ગવાદૂર્દ્ધ્વ વક્રાદૂર્દ્ધ્વં બૃહસ્પતિઃ
શુક્રથી ઉપર વક્રગતિ છે અને વક્રગતિથી ઉપર ગુરુ છે.