રુદ્રોપેન્દ્રેન્દ્રચન્દ્રાણાં વિપ્રેન્દ્રાસ્ત્રિદિવૌકસામ્
રુદ્ર, ઉપેન્દ્ર, ઇન્દ્ર, ચંદ્ર, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો અને સ્વર્ગના દેવતાઓ—
સર્વાત્મા સર્વલોકેશો મહાદેવઃ પ્રજાપતિઃ
સર્વાત્મા, સર્વલોકના સ્વામી, મહાદેવ, સર્વના પિતા—
તતઃ સંજાયતે સર્વં તત્ર ચૈવ પ્રલીયતે
તેમાથી બધું જન્મે છે અને અંતે બધું તેમામાં જ લય પામે છે.
જગજ્જ્ઞેયો ગ્રહો વિપ્રા દીપ્તિમાન્સુપ્રભો રવિઃ
હે બ્રાહ્મણો, જાણો કે તેજસ્વી અને પ્રકાશમાન સૂર્ય ગ્રહ જ જગતને જાણનારો છે.
ક્ષણા મુહૂર્ત્તા દિવસા નિશાઃ પક્ષાશ્ચ કૃત્સ્નશઃ
પળ, મુહૂર્ત, દિવસ, રાત અને પખવાડિયા—આ બધું સંપૂર્ણપણે—
તદાદિત્યાદૃતે હ્યેષા કાલંસખ્યા ન વિદ્યતે
આ સૂર્ય વિના, ખરેખર, સમયની ગણતરી જ શક્ય નથી.
ઋતૂનામવિભાગાચ્ચ પુષ્પમૂલફલં કુતઃ
ઋતુઓના ભેદ વિના તો ફૂલ, મૂળ કે ફળ ક્યાંથી આવે?
અભાવો વ્યવહારાણાં જન્તૂનાં દિવિ ચૈહ ચ
દિવસે કે અહીં, જીવજંતુઓના વ્યવહાર પણ અસ્તિત્વમાં ન રહે.
સ એષ કાલશ્ચાગ્નિશ્ચ દ્વાદશાત્મા પ્રજાપતિઃ
એ જ સમય છે, એ જ અગ્નિ છે અને એ જ બાર રૂપે પ્રજાપતિ છે.
સ એષ તેચસાં રાશિસ્તમો ઘ્રન્સાર્વલૌકિકમ્
એ જ તેજનો સમૂહ છે, સર્વાંધકારનો નાશક અને સર્વલોકમાં વ્યાપક છે.
પાર્શ્વમૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ તાપયત્યેષ સર્વશઃ
એ બાજુ, ઉપર અને નીચે—સર્વત્ર બધું ગરમ કરે છે.
પાર્શ્વમૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ તમો નાશયતે સમમ્
એ બાજુ, ઉપર અને નીચે—સર્વત્ર સમાન રીતે અંધકારનો નાશ કરે છે.
સૂર્યો ગોભિર્જગત્સર્વમાદીપયતિ સર્વતઃ
સૂર્ય પોતાની કિરણોથી આખા જગતને ચારે બાજુથી પ્રકાશિત કરે છે.
તેષાં શ્રેષ્ઠાઃ પુનઃ સપ્ત રશ્મયો ગ્રહયો નયઃ
આમાંથી સાત મુખ્ય કિરણો શ્રેષ્ઠ છે, અને એ જ ગ્રહોને માર્ગદર્શક છે.
વિશ્વશ્રવાઃ પુનશ્ચાન્યઃ સંપદ્વસુરતઃ પરઃ
આમાંથી બીજો વિશ્વશ્રવા છે, જે સુખી અને સદ્ગુણીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
સુષુમ્ણઃ સૂર્યરશ્મિસ્તુ ક્ષીણ શશિનમેધયેત્
સુષુમ્ણ નામનું સૂર્યકિરણ છે, જે ચંદ્ર ઓગળી રહ્યો હોય ત્યારે તેને પોષણ આપે છે.
હરિ કેશઃ પુરસ્તાદ્ય ઋક્ષયોનિઃ સ કીત્યતે
હરિકેશ આગળ છે, જેને તારાઓનો આધાર કહેવાય છે.
વિશ્વશ્રવાસ્તુ યઃ પશ્ચચ્છુક્રયોનિઃ સ્મૃતો બુધૈઃ
વિશ્વશ્રવા પાછળ છે, જેને વિદ્વાનો શુક્રનો આધાર માને છે.
ષષ્ઠસ્ત્વર્વ્વાવસૂ રશ્મિર્યોનિસ્તુ સ બૃહસ્પતેઃ
છઠ્ઠું કિરણ અર્વાવસુ છે, જે બૃહસ્પતિનો આધાર છે.
એવં સૂર્યપ્રભાવેણ ગ્રહનક્ષત્રતારકાઃ
આ રીતે, સૂર્યની શક્તિથી ગ્રહો, નક્ષત્રો અને તારાઓ ટકેલા છે.
નક્ષીયન્તે યતસ્તાનિ તસ્માન્નક્ષત્રસંજ્ઞિતાઃ
જેમને આથી ઓળખવામાં આવે છે, એ માટે તેમને 'નક્ષત્ર' કહેવાય છે.
તેષાં ક્ષેત્રાણ્યથાદત્તે સૂર્યો નક્ષત્રકારકાઃ
સૂર્ય નક્ષત્રોના સર્જક તરીકે તેમનાં ક્ષેત્રો નક્કી કરે છે.
તારણાત્તારકા હ્યેતાઃ શુક્લત્વાચ્ચૈવ તારકાઃ
કારણ કે એ આકાશમાં પસાર થાય છે, તેને 'તારા' કહેવાય છે; અને એ સફેદ હોવાથી પણ 'તારા' કહેવાય છે.
આદાનાન્નિત્યમાદિત્યસ્તેજસા તપસામપિ
સૂર્યના તેજને સતત ગ્રહણ કરીને, તપસ્વીઓનું તપ પણ ટકે છે.
સ્વનાત્તેજસો ઽપાં ચ તેનાસૌ સવિતા મતઃ
પાણીનું તેજ ગ્રહણ કરે છે, તેથી તેને સવિતા કહેવાય છે.
શુક્લત્વે ચામૃતત્વે ચ શીતત્વે ચ વિભાવ્યતે
તે સફેદતા, અમરતા અને શીતળતામાં પ્રગટે છે.
જલતેચૌમયે શુક્લે વૃત્તકુંભનિભે શુભે
તે ચાંદી જેવું સફેદ, ગોળ અને શુભ પાત્રમાં તેજ પાથરે છે.
ઘનતેજોમયં શુક્લં મણ્ડલં ભાસ્કરસ્ય તુ
સૂર્યનું મંડળ ઘન તેજથી ભરેલું અને સફેદ રંગનું છે.
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ ઋક્ષસૂર્યગ્રહાશ્રયાઃ
બધા મન્વંતરોમાં, તારા, સૂર્ય અને ગ્રહો એકબીજા પર આધાર રાખે છે.
સૌરં સૂર્યો વિશેત્સ્થાનં સૌમ્યં સોમસ્તથૈવ ચ
સૂર્ય સૌર લોકમાં પ્રવેશે છે અને ચંદ્ર પણ ચંદ્ર લોકમાં જાય છે.