ઇતિ વર્ણાઃ સમા ખ્યાતાઃ સૂર્યસ્યર્તુસમુદ્ભવાઃ
આ રીતે ઋતુઓમાં સૂર્યના જે રંગો થાય છે, તેનું વર્ણન થયું.
સૂર્યો ઽમરેષ્વપ્યમૃતં ત્રયં ત્રિષુ ન યચ્છતિ
સૂર્ય અમરદેવોમાં પણ તે ત્રણ પ્રકારનું અમૃત આપતો નથી.
ભિદ્યતે ઋતુમાસાદ્ય જલશીતોષ્ણનિસ્રવમ્
ઋતુઓ આવતાં પાણી, ઠંડક અને ઉષ્ણતાના પ્રવાહમાં એ વિભાજિત થાય છે.
નક્ષત્રગ્રહસોમાનાં પ્રતિષ્ઠા યોનિરેવ ચ
નક્ષત્રો, ગ્રહો અને ચંદ્રની આધારભૂમિ અને યોનિ એ જ છે.
નક્ષત્રાધિપતિઃ સોમો ગ્રહ રાજો દિવાકરઃ
નક્ષત્રોના સ્વામી ચંદ્ર છે અને ગ્રહોના રાજા સૂર્ય છે.
પઠ્યતે ચાગ્નિરાદિત્ય ઉદકં ચન્દ્રમાઃ સ્મૃતઃ
કહવામાં આવે છે કે અગ્નિ એટલે સૂર્ય અને પાણી એટલે ચંદ્ર.
સુરસેનાપતિઃ સ્કન્દઃ પઠ્યતે ઽઙ્ગારકો ગ્રહઃ
દેવતાઓના સેનાપતિ સ્કંદ છે અને ગ્રહોમાં મંગળ પણ કહેવાય છે.
રુદ્રો વૈવસ્વતઃ સાક્ષાદ્યમો લોકપ્રભુઃ સ્વયમ્
રુદ્ર એ વૈવસ્વત યમ સ્વયં, સર્વ જીવોના સ્વામી છે.
દેવાસુરગુરૂ દ્વૌ તુ ભાનુમન્તૌ મહા ગ્રહૌ
દેવ અને અસુરોના ગુરુ, બંને મહાન ગ્રહો તેજસ્વી છે.
આદિત્યમૂલમખિલં ત્રૈલોક્યં નાત્ર સંશયઃ
આ ત્રણેય લોકનો મૂળ સૂર્ય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
રુદ્રોપેન્દ્રેન્દ્રચન્દ્રાણાં વિપ્રેન્દ્રાસ્ત્રિદિવૌકસામ્
રુદ્ર, ઉપેન્દ્ર, ઇન્દ્ર, ચંદ્ર, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો અને સ્વર્ગના દેવતાઓ—
સર્વાત્મા સર્વલોકેશો મહાદેવઃ પ્રજાપતિઃ
સર્વાત્મા, સર્વલોકના સ્વામી, મહાદેવ, સર્વના પિતા—
તતઃ સંજાયતે સર્વં તત્ર ચૈવ પ્રલીયતે
તેમાથી બધું જન્મે છે અને અંતે બધું તેમામાં જ લય પામે છે.
જગજ્જ્ઞેયો ગ્રહો વિપ્રા દીપ્તિમાન્સુપ્રભો રવિઃ
હે બ્રાહ્મણો, જાણો કે તેજસ્વી અને પ્રકાશમાન સૂર્ય ગ્રહ જ જગતને જાણનારો છે.
ક્ષણા મુહૂર્ત્તા દિવસા નિશાઃ પક્ષાશ્ચ કૃત્સ્નશઃ
પળ, મુહૂર્ત, દિવસ, રાત અને પખવાડિયા—આ બધું સંપૂર્ણપણે—
તદાદિત્યાદૃતે હ્યેષા કાલંસખ્યા ન વિદ્યતે
આ સૂર્ય વિના, ખરેખર, સમયની ગણતરી જ શક્ય નથી.
ઋતૂનામવિભાગાચ્ચ પુષ્પમૂલફલં કુતઃ
ઋતુઓના ભેદ વિના તો ફૂલ, મૂળ કે ફળ ક્યાંથી આવે?
અભાવો વ્યવહારાણાં જન્તૂનાં દિવિ ચૈહ ચ
દિવસે કે અહીં, જીવજંતુઓના વ્યવહાર પણ અસ્તિત્વમાં ન રહે.
સ એષ કાલશ્ચાગ્નિશ્ચ દ્વાદશાત્મા પ્રજાપતિઃ
એ જ સમય છે, એ જ અગ્નિ છે અને એ જ બાર રૂપે પ્રજાપતિ છે.
સ એષ તેચસાં રાશિસ્તમો ઘ્રન્સાર્વલૌકિકમ્
એ જ તેજનો સમૂહ છે, સર્વાંધકારનો નાશક અને સર્વલોકમાં વ્યાપક છે.
પાર્શ્વમૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ તાપયત્યેષ સર્વશઃ
એ બાજુ, ઉપર અને નીચે—સર્વત્ર બધું ગરમ કરે છે.
પાર્શ્વમૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ તમો નાશયતે સમમ્
એ બાજુ, ઉપર અને નીચે—સર્વત્ર સમાન રીતે અંધકારનો નાશ કરે છે.
સૂર્યો ગોભિર્જગત્સર્વમાદીપયતિ સર્વતઃ
સૂર્ય પોતાની કિરણોથી આખા જગતને ચારે બાજુથી પ્રકાશિત કરે છે.
તેષાં શ્રેષ્ઠાઃ પુનઃ સપ્ત રશ્મયો ગ્રહયો નયઃ
આમાંથી સાત મુખ્ય કિરણો શ્રેષ્ઠ છે, અને એ જ ગ્રહોને માર્ગદર્શક છે.
વિશ્વશ્રવાઃ પુનશ્ચાન્યઃ સંપદ્વસુરતઃ પરઃ
આમાંથી બીજો વિશ્વશ્રવા છે, જે સુખી અને સદ્ગુણીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
સુષુમ્ણઃ સૂર્યરશ્મિસ્તુ ક્ષીણ શશિનમેધયેત્
સુષુમ્ણ નામનું સૂર્યકિરણ છે, જે ચંદ્ર ઓગળી રહ્યો હોય ત્યારે તેને પોષણ આપે છે.
હરિ કેશઃ પુરસ્તાદ્ય ઋક્ષયોનિઃ સ કીત્યતે
હરિકેશ આગળ છે, જેને તારાઓનો આધાર કહેવાય છે.
વિશ્વશ્રવાસ્તુ યઃ પશ્ચચ્છુક્રયોનિઃ સ્મૃતો બુધૈઃ
વિશ્વશ્રવા પાછળ છે, જેને વિદ્વાનો શુક્રનો આધાર માને છે.
ષષ્ઠસ્ત્વર્વ્વાવસૂ રશ્મિર્યોનિસ્તુ સ બૃહસ્પતેઃ
છઠ્ઠું કિરણ અર્વાવસુ છે, જે બૃહસ્પતિનો આધાર છે.
એવં સૂર્યપ્રભાવેણ ગ્રહનક્ષત્રતારકાઃ
આ રીતે, સૂર્યની શક્તિથી ગ્રહો, નક્ષત્રો અને તારાઓ ટકેલા છે.