દેવતાનામૃષીણાં ચ સર્વપાપપ્રમોચનમ્
દેવતાઓ અને ઋષિઓ માટે સર્વ પાપોથી સંપૂર્ણ મુક્તિ.
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ તસ્ય વક્ષ્યામ્યનુક્રમમ્
હું એનું વર્ણન વિગતે અને યોગ્ય ક્રમમાં કહેશે.
કથ્યમાનાં મયા ચિત્રાં બહ્વર્થાં શ્રુતિસંમતામ્
હું જે ચમત્કારિક અને અર્થસભર કથા કહું છું, તે વેદોમાં માન્ય છે.
સ્વવંશં ધારણં કૃત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે
પોતાનાં વંશને જાળવી રાખવાથી સ્વર્ગલોકમાં માન મળે છે.
કીર્ત્યમાનં નિબોધાર્થં પૂર્વેષાં કીર્ત્તિવર્દ્ધનમ્
જેનું ગાન થાય છે, તેનું સાર સમજો, કારણ કે એ પૂર્વજોની કીર્તિ વધારનાર છે.
કીર્ત્તનં સ્થિરકીર્તીનાં સર્વેષાં પુણ્યકર્મણામ્
સ્થિર કીર્તિ અને પુણ્યકર્મ ધરાવનારા સૌના ગુણગાન.
તસ્મૈ હિરણ્યગર્ભાય પુરુષાયેશ્વરાય ચ
તે હિરણ્યગર્ભ, સર્વોચ્ચ પુરુષ અને ઈશ્વરને.
બ્રહ્મણે લોકતન્ત્રાય નમસ્કૃત્ય સ્વયંભુવે
સ્વયંભૂ, બ્રહ્મા અને લોકના શાસકને વંદન કરી.
પઞ્ચપ્રમાણં ષદ્શ્રાન્તઃ પુરુષાધિષ્ઠિતં ચ યત્
જે પાંચ પ્રમાણથી સ્થાપિત, છ શાસ્ત્રો પર આધારિત અને પુરુષ દ્વારા નિયંત્રિત છે.
અવ્યક્તં કારણં યત્તન્નિત્યં સદસદાત્મકમ્
જે અવ્યક્ત કારણ છે, શાશ્વત છે અને સદસદરૂપ ધરાવે છે.
ગન્ધરૂપરસૈર્હીનં શબ્દસ્પર્શવિવર્જિતમ્
જેમાં સુગંધ, રૂપ અને સ્વાદ નથી, અને જે ધ્વનિ તથા સ્પર્શથી રહિત છે.
વિગ્રહં સર્વભૂતાનામવ્યક્તમભવત્કિલ
એ અવ્યક્ત જ સર્વ જીવનું સ્વરૂપ બની ગયું.
અસાંપ્રતિકમજ્ઞેયં બ્રહ્મ યત્સદસત્પરમ્
જે બ્રહ્મ, સદસદથી પર છે, અજ્ઞેય છે અને સામાન્ય જ્ઞાનથી પર છે.
ગુણસામ્યે તદા તસ્મિન્નવિભાતં તમોમયમ્
તે સમયે, જ્યારે ગુણો સમ تھے, ત્યારે એ પ્રકાશિત થતું નહોતું અને અંધકારમય હતું.
ગુણભાવાદ્ભાસમાને મહાતત્ત્વ બભૂવ હ
જ્યારે ગુણો પ્રગટ થયા, ત્યારે મહત્તત્વ જન્મ્યું.
સત્ત્વોદ્રેકો મહાનગ્રે સત્ત્વમાત્રપ્રકાશકઃ
શરૂઆતમાં સત્ત્વનું પ્રભુત્વ હતું, તેથી શુદ્ધ સત્ત્વરૂપ પ્રકાશ ફેલાયો.
નિઙ્ગમાત્રં સમુત્પન્નં ક્ષેત્રજ્ઞાધિષ્ટિતં મહત્
માત્ર અવ્યક્તજ વસ્તુ પ્રગટ થઈ, જે મહત્તત્વ ક્ષેત્રજ્ઞ દ્વારા સંચાલિત હતું.
મહાસૃષ્ટિં ચ કુરુતે વીતમાનઃ સિસૃક્ષયા
અહંકારથી મુક્ત થઈને, સર્જન કરવાની ઈચ્છાથી તે મહાસૃષ્ટિ કરે છે.
મનો મહાત્મનિ બ્રહ્મ દુર્બુદ્ધિખ્યાતિરીશ્વરાત્
બ્રહ્મન, મન મહત્તત્વમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે અને તે ભગવાનની સમજાતી મુશ્કેલ શક્તિ કહેવાય છે.
મનુતે સર્વભૂતાનાં તસ્માચ્ચેષ્ટફલો વિભુઃ
મન સર્વ જીવોને જાણે છે; તેથી સર્વવ્યાપી કર્મફળરૂપ છે.
તત્ત્વાનાં સંગ્રહે યસ્માન્મહાંશ્ચ પરિમાણતઃ
કારણ કે તેમાં તત્ત્વોનું સાર છે અને તે માપમાં મહાન છે,
વિભક્તિમાનં મનુતે વિભાગં મન્યતે ઽપિ વા
તે વિભાજનને ઓળખે છે અને જુદાઈને પણ સમજાવે છે.
બૃહત્ત્વાદ્વૃંહણત્વાચ્ચ ભાવાનામખિલાશ્રયાત્
તેની વિશાળતા, વિસ્તરણશક્તિ અને સર્વ ભવનો આધાર હોવાને કારણે,
આપૂરયતિ યસ્માચ્ચ સર્વાન્ દેહાનનુગ્રહૈઃ
અને તે સર્વ શરીરોને કૃપાથી પુરે છે,
તસ્મિંસ્તુ કાર્યકરણં સંસિદ્ધં બ્રહ્મણઃ પુરા
તેમાં બ્રહ્માનું કાર્ય અને સાધન પહેલેથી જ સ્થિર થયેલું છે.
સ વૈ શરીરી પ્રથમઃ પુરા પુરુષ ઉચ્યતે
તે શરીરધારી પ્રથમ પુરુષ તરીકે ઓળખાય છે.
આદિકર્ત્તા સ ભૂતાનાં બ્રહ્માગ્રે સમવર્ત્તિનામ્
તે સર્વ જીવોનો મૂળ સર્જક છે, જે પ્રથમ બ્રહ્મા છે.
સર્ગે ચ પ્રતિસર્ગે ચ ક્ષેત્રજ્ઞો બ્રહ્મ સંસિતઃ
સર્જન અને વિઘટન બંનેમાં ક્ષેત્રજ્ઞ બ્રહ્મા અડગ રહે છે.
ભજન્તે ચ પુનર્દેહાંસ્તે સમાહારસંધિસુ
અને ચક્રના સંધિ સમયે તેઓ ફરી શરીર ધારણ કરે છે.
ગર્તોદકં સબુદાસ્તુ હરેયુશ્ચાપિ પઞ્ચતાઃ
જ્ઞાની લોકો જાણે છે કે જેમ ખાડામાંનું પાણી વિલિન થાય છે, તેમ તેઓ પાંચ તત્ત્વોમાં લય પામે છે.