તસ્માદપઃ પિબન્સૂર્યો ગોભિર્દીપ્યત્યસૌ દિવિ
આથી, સૂર્ય જળને પી જાય છે અને પોતાની કિરણોથી આકાશમાં તેજથી ઝગમે છે.
માનવા નાં ચ કુક્ષિસ્થો નાદ્ભિઃ શાસ્યતિ પાવકઃ
મનુષ્યોના પેટમાં રહેલો અગ્નિ જળથી જ ટક્યો રહે છે.
કિઞ્ચિદપ્સુ મતં તેજઃ કિઞ્ચિદ્દૃષ્ટમબિં ધનમ્
થોડું તેજ જળમાં માનવામાં આવે છે અને થોડું તેજ વાદળોમાં દેખાય છે.
અર્ચિષ્માન્પવમાનો ઽગ્નિર્નિષ્પ્રભો જાઠરઃ સ્મૃતઃ
પવનથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ તેજસ્વી હોય છે, જ્યારે પેટનો અગ્નિ નિર્વિકાર ગણાય છે.
પ્રભા સૌરી તુ પાદેન હ્યસ્તં યાતિ દેવાકરે
સૂર્યનું તેજ પોતાના પગથી દેવતાઓના નિવાસસ્થાને અસ્ત જાય છે.
ઉદ્યન્તં ચ પુનઃ સૂર્યમૌષ્ણમયમાગ્નેયમાવિશત્
અને જ્યારે સૂર્ય ફરી ઉગે છે, ત્યારે અગ્નિનું ઉષ્ણતાપુનઃ તેમાં પ્રવેશે છે.
પ્રાકાશ્યં ચ તથૌષ્ણ્યં ચ સૌરાગ્નેયે તુ તેજસી
પ્રકાશ અને ઉષ્ણતા એ સૂર્ય તથા અગ્નિના તેજ છે.
ઉત્તરે ચૈવ ભૂમ્યર્દ્ધે તથા હ્યગ્નિશ્ચ દક્ષિણે
પૃથ્વીના ઉત્તર ભાગમાં સૂર્ય છે અને દક્ષિણ ભાગમાં અગ્નિ છે.
તસ્માત્તપ્તા ભવન્ત્યાપો દિવારત્રિપ્રવેશનાત્
આથી, દિવસ-રાતના પ્રવેશથી જળ ગરમ થાય છે.
તસ્માન્નક્તં પુનઃ શુક્લા આપો ઽદૃશ્યન્ત ભાસ્વરાઃ
આથી, રાત્રે જળ ફરી તેજસ્વી અને ઝગમગતું દેખાય છે.
ઉદયાસ્તમને નિત્યમહોરાત્રં વિશત્યપઃ
સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત સમયે, જળ હંમેશાં દિવસ-રાતમાં પ્રવેશ કરે છે.
પાર્થિવાગ્નિવિમિશ્રો ઽસૌ દિવ્યઃ શુચિરિતિ સ્મૃતઃ
પૃથ્વી અને અગ્નિ સાથે મિશ્રિત જે તત્વ છે, તેને પવિત્ર દિવ્ય અગ્નિ કહે છે.
આદત્તે સ તુ નાડીનાં સહસ્રેણ સમન્તતઃ
એ સર્વત્ર હજારો નાળીઓ દ્વારા જળ ગ્રહણ કરે છે.
સ્થાવરા જઙ્ગમાશ્ચૈવ યાશ્ચ કુલ્યાદિકા અપઃ
સ્થાવર અને જંગમ પ્રાણીઓ તથા નદીઓ વગેરેનું જળ,
તાસાં ચતુઃશતા નાડ્યો વર્ષન્તે ચિત્ર મૂર્ત્તયઃ
એમાંથી ચારસો નાળીઓ વિવિધ રૂપે વહે છે.
અમૃતા નામતઃ સર્વા રશ્મયો વૃષ્ટિસર્જનાઃ
એ બધાની કિરણોને 'અમૃત' કહેવાય છે અને એ જ વરસાદનું કારણ બને છે.
દૃશ્યા મેઘાશ્ચ યામ્યશ્ચ હ્રદિન્યો હિમસર્જનાઃ
દેખાતા વાદળો, દક્ષિણ તરફના વાદળો, સરોવરો અને હિમથી બનેલી રચનાઓ ત્યાં છે.
શુક્લાશ્ચ કુહકાશ્ચૈવ ગાવો વિશ્વભૃતસ્તથા
સફેદ અને ભ્રમજનક વાદળો પણ છે, ગાયો છે અને સર્વનું પોષણ કરનાર પણ છે.
સમં વિભજ્ય નાડીસ્તુ મનુષ્ટપિતૃદેવતાઃ
એ માનવો, પિતૃઓ અને દેવતાઓમાં નાડીઓને સમાન રીતે વહેંચે છે.
અમૃતેન સુરાન્સર્વાંસ્ત્રીંસ્ત્રિભિસ્તર્પયત્યસૌ
એ અમૃતથી બધા દેવતાઓને ત્રણ રીતે તૃપ્ત કરે છે.
વર્ષાસ્વથો શરદિ વૈ ચતુર્ભિશ્ચ પ્રવર્ષતિ
વરસાદના ઋતુમાં અને શરદમાં, એ ચાર ધારો વડે વરસે છે.
ઇન્દ્રો ધાતા ભગઃ પૂષા મિત્રો ઽથ વરુણોર્ઽયમા
ઇન્દ્ર, ધાતા, ભાગ, પૂષા, મિત્ર, પછી વરુણ અને યમ—
માઘમાસે તુ વરુણઃ પૂષા ચૈવ તુ ફલાલ્ગુને
માઘ મહિનામાં વરુણ, અને ફાગણમાં પૂષા.
જ્યેષ્ઠમાસે ભવેદિન્દ્રશ્ચાષાઢે સવિતા રવિઃ
જ્યેષ્ઠ મહિનામાં ઇન્દ્ર, અને આષાઢમાં સવિતા એટલે રવિ.
પર્જન્યો ઽશ્વયુજે માસિ ત્વષ્ટા ચ કાર્તિકે રવિઃ
પાર્શ્વ મહિનામાં પર્જન્ય, અને કારતકમાં ત્વષ્ટા એટલે રવિ.
પઞ્ચરશ્મિસહસ્રાણિ વરુણસ્યાર્કકર્મણિ
વરુણ પાસે સૂર્યના કાર્યમાં પાંચ હજાર કિરણો છે.
ધાતાષ્ટભિઃ સહસ્રૈસ્તુ નવભિસ્તુ શતક્રતુઃ
ધાતા પાસે આઠ હજાર, અને શતક્રતુ એટલે ઇન્દ્ર પાસે નવ હજાર છે.
સપ્તભિસ્તપતે સિત્રસ્ત્વષ્ટા ચૈવાષ્ટભિસ્તપેત્
સિત્રા સાત કિરણોથી તેજ આપે છે અને ત્વષ્ટા પણ આઠ કિરણોથી તેજ આપે છે.
ષડ્ભી રશ્મિસહસ્રૈસ્તુ વિષણુસ્તપતિ મેદિનીમ્
વિષ્ણુ છ હજાર કિરણોથી ધરા પર પ્રકાશિત થાય છે.
શ્વેતવર્ણસ્તુ વર્ષાસુ પાણ્ડુઃ શરદિ ભાસ્કરઃ
વરસાદમાં એ સફેદ રંગનો હોય છે; શરદમાં રવિ ફિક્કો દેખાય છે.