દક્ષિણં રાજતં ચૈવ શૃઙ્ગં તુ સ્ફટિકપ્રભમ્
દક્ષિણ, ચાંદી જેવું અને સ્ફટિક જેવું તેજસ્વી શિખર છે.
એવં કૂટૈસ્ત્રિભિઃ શૈલઃ શૃઙ્ગવાનિતિ વિશ્રુતઃ
આ રીતે ત્રણ શિખરવાળો એ પર્વત શ્રૃંગવાન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
શરદ્વસંતયોર્મધ્યે મધ્યમાં ગતિમાસ્થિતઃ
શરદ અને વસંત વચ્ચે એ મધ્યમ માર્ગે ચાલે છે.
અનુલિપ્તા ઇવાભાન્તિ પદ્મરક્તૈર્ગભસ્તિભિઃ
પદ્મ જેવી લાલ કિરણોથી તે જાણે લિપ્ત થયાં હોય એમ તેજ આપે છે.
મુહૂર્ત્તા દશ પઞ્ચૈવ અહો રાત્રિશ્ચ તાવતી
દસ અને પાંચ મુહૂર્ત મળીને એ દિવસ-રાત બને છે.
વિશાખાનાં તદા જ્ઞેયશ્ચતુર્થાંશ નિશાકરઃ
એ સમયે ચંદ્ર વિશાખા નક્ષત્રના ચોથા ભાગમાં હોય છે એમ સમજવું.
તદા ચન્દ્રં વિજાનીયાત્કૃત્તિકાશિરસિ સ્થિતમ્
ત્યારે ચંદ્ર કૃત્તિકા નક્ષત્રના શિખરે સ્થિત છે એવું જાણવું.
વિષુવં તં વિજાનીયાદેવમાહુર્મહર્ષયઃ
મહર્ષિઓએ કહ્યું છે કે એ જ વિષુવ છે એમ સમજવું.
સમા રાત્રિરહશ્ચૈવ યદા તદ્વિષુવં ભવેત્
જ્યારે દિવસ અને રાત્રિ બન્ને બરાબર હોય, ત્યારે તેને વિષુવ કહે છે.
બ્રાહ્મણેભ્યો વિશેષેણ મુખમેતત્તુ દૈવતમ્
બ્રાહ્મણોમાં ખાસ કરીને આ દેવમુખ ગણાય છે.
સિનીવાલી કુહૂશ્ચૈવ રાકા ચાનુમતિસ્તથા
સિનીવાલી, કુહૂ, રાકા અને અનુમતિ—આ ચાર છે.
નભોનભસ્યાવિષઊર્જસંજ્ઞૌ સહઃસહસ્યાવિતિ દક્ષિણં સ્યાત્
નભ, નભસ્ય, અવિષ, ઊર્જા, સહ અને સહસ્ય—આ દક્ષિણ તરફના છે.
આર્તવાશ્ચ તતો જ્ઞેયા પઞ્ચાબ્દા બ્રહ્મણાઃ સુતાઃ
પછી આર્તવ કહેવાતા પાંચ વર્ષ, જે બ્રહ્માના પુત્ર છે, એમ જાણવું.
તસ્માદૃતુમુખી જ્ઞેયા અમાવાસ્યાસ્ય પર્વણઃ
આ કર્મ માટે અમાવાસ્યા ઋતુઓનું દ્વાર છે એમ સમજવું.
પર્વ જ્ઞાત્વા ન મુહ્યેત પિત્ર્યે દૈવે ચ માનવઃ
યોગ્ય સમય જાણીને મનુષ્ય પિતૃકર્મ કે દેવકર્મમાં ભટકે નહીં.
આલોકાત્તુ સ્મૃતો લોકો લોકાલોકઃ સ ઉચ્યતે
પ્રકાશથી જગતનું સ્મરણ થાય છે; તેને લોકાલોક કહે છે.
ચત્વારસ્તે મહાત્માનસ્તિષ્ટન્ત્યાભૂતસંપ્લવાત્
અસ્તિત્વના મહાપ્રલય પછી ચાર મહાત્મા ત્યાં સ્થિત છે.
હિરણ્યરોમા પર્જન્યઃ કેતુમાન્રાજસશ્ચ યઃ
હિરણ્યરોમ, પર્જન્ય, કેતુમાન અને રાજસ—આ ચાર છે.
લોકપાલાઃ સ્થિતા હ્યેતે લોકાલોકે ચતુર્દિશમ્
લોકાલોકમાં ચાર દિશામાં એ લોકપાલો સ્થિર છે.
પિતૃયાનઃ સ વૈ પન્થા વૈશ્વાનરપથાદ્વહિઃ
પિતૃયાનનો માર્ગ વૈશ્વાનરપથથી બહાર છે.
લોકસ્ય સંતાનકરાઃ પિતૃયાનપથે સ્થિતાઃ
જે જગતની વૃદ્ધિ કરે છે, તેઓ પિતૃયાનના માર્ગ પર સ્થિત છે.
પ્રારભન્તે લોકકામાસ્તેષાં પન્થાઃ સ દક્ષિણાઃ
જગતની ઇચ્છા રાખીને તેઓ દક્ષિણ માર્ગે જાય છે.
સંતપ્તાસ્તપસા ચૈવ મર્યાદાભિઃ શ્રુતેન ચ
તપસ્યા, નિયમો અને જ્ઞાનથી તેઓ શુદ્ધ થાય છે.
પશ્ચિમાશ્ચૈવ પૂર્વેષાં જાયન્તે નિધનેષ્વપિ
પાછળના લોકો, પહેલાનાં લોકોમાંથી, તેમનાં અંત સમયે પણ જન્મે છે.
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ ઋષીમાઙ્ગૃહમેધિનામ્
અઠ્ઠ્યાસી હજાર ગૃહસ્થ ઋષિઓ છે.
ક્રિયાવતાં પ્રસંખ્યૈષા યે શ્મશાનાનિ ભેજિરે
આ ગણતરી એ ઋષિઓની છે, જેમણે કર્મો કરીને સ્મશાનમાં પ્રવેશ કર્યો હતો.
ઇચ્છાદ્વેષપ્રવૃત્ત્યા ચ મૈથુનોપગમેન વૈ
ઈચ્છા, દ્વેષ, પ્રવૃત્તિ અને મિલન દ્વારા,
એતૈસ્તૈઃ કારણૈઃ સિદ્ધા યે શ્મશાનાનિ ભેજિરે
આવા અનેક કારણોસર, જે સિદ્ધ થયા તેઓ સ્મશાનમાં ગયા.
નાગવીથ્યુત્તરો યશ્ચ સપ્તર્ષિગણદક્ષિણઃ
એક સ્મશાન નાગ માર્ગના ઉત્તર તરફ છે અને બીજું સપ્તર્ષિ સમૂહના દક્ષિણમાં છે.
યત્ર તે વાસિનઃ સિદ્ધા વિમલા બ્રહ્મચારિણઃ
ત્યાં શુદ્ધ અને બ્રહ્મચારી એવા સિદ્ધ લોકો વસે છે.