એકૈકમન્તરં તસ્ય વિયુતાન્યેકસપ્તતિઃ
એમાં દરેક અંતર એકાવન ઓછું છે.
લેખયોઃ કાષ્ઠયોશ્ચૈવ બાહ્યાભ્યન્તરયોઃ સ્મૃતમ્
બાહ્ય અને આંતરિક, રેખાઓ અને કાંઠાઓ વચ્ચેનું અંતર એમ ઓળખાય છે.
બાહ્યતો દક્ષિણે ચૈવ સતતં તુ યથાક્રમમ્
બહારથી અને દક્ષિણ બાજુ પણ, હંમેશા યોગ્ય ક્રમમાં.
ચરતે દક્ષિણે ચાપિ તાવદેવ વિભાવસુઃ
દક્ષિણ બાજુ પર પણ અગ્નિ એટલું જ ફરે છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ સપ્તાદશ સમાસતઃ
કુલ સત્તર હજાર યોજન છે.
એકવિંશતિભિશ્ચૈવ યોજનૈરધિકૈર્હિ તે
અને એમાં એકવીસ યોજન વધુ ઉમેરાય છે.
વિષ્કંભો મણ્ડલસ્યાથ તિર્યક્ સ તુ વિધીયતે
પછી મંડળનો વ્યાસ આડું ગણાય છે.
કુલાલચક્રપર્યન્તો યથા શીઘ્રં નિવર્ત્તતે
જેમ કુંભારનું ચક્ર તેની મર્યાદા પર ઝડપથી વળી જાય છે,
તસ્માત્પ્રકૃષ્ટાં ભૂમિં તુ કાલેનાલ્પેન ગચ્છતિ
એ રીતે, થોડા સમયમાં, તે વિશાળ ધરતી પાર કરે છે.
ત્રયોદશાર્દ્ધમૃક્ષાણામહ્ના તુ ચરતે રવિઃ
સૂર્ય દરરોજ તેર અડધ રાશિમાં ફરે છે.
કુલાલચક્રમધ્યે તુ યથા મન્દં પ્રસર્પતિ
માટલ વણનારના ચાકના મધ્યમાં જેમ ધીમે ધીમે ગતિ થાય છે,
તસ્મા દ્દીર્ઘેન કાલેન ભૂમિં સ્વલ્પાનિ ગચ્છતિ
એ રીતે લાંબા સમય પછી પણ એ જમીન પર થોડું જ અંતર કાપે છે.
અહો ભવતિ તચ્ચાપિ ચરતે મન્દવિક્રમઃ
છતાં પણ, એ ધીમી ગતિથી આગળ વધે છે.
મુહૂર્તૈસ્તાવદૃક્ષાણિ નક્તં દ્વાદશભિશ્ચરન્
રાત્રિના સમયે, એ બાર મુહૂર્તમાં તારાઓમાંથી પસાર થાય છે.
મૃત્પિણ્ડ ઇવ મધ્યસ્થો ધ્રુવો ભ્રમતિ વૈ તથા
જેમ માટીના ગોળાને ચાકના મધ્યમાં ફેરવાય છે, તેમ ધ્રુવ પણ ફરતો રહે છે.
ઉભયોઃ કાષ્ઠયોર્મધ્યે ભ્રમતે મણ્ડલાનિ તુ
બે લાકડાં વચ્ચે ચક્રો ફરતા રહે છે.
ધ્રુવસ્તથા હિ વિજ્ઞેયસ્તત્રૈવ પરીવર્ત્તતે
એ જ રીતે, ધ્રુવ પણ એ જ જગ્યાએ ફરતો રહે છે, એમ સમજવું.
દિવાનક્તં ચ સૂર્યસ્ય મન્દા શીઘ્રા ચ વૈ ગાતિઃ
દિવસે અને રાત્રે, સૂર્યની ગતિ ક્યારે ધીમી તો ક્યારે ઝડપી હોય છે.
તથૈવ ચ પુનર્નક્તં શીઘ્રા સૂર્યસ્ય વૈ ગાતિઃ
એ જ રીતે, રાત્રે ફરી સૂર્યની ગતિ ઝડપી થાય છે.
ગતિઃ સૂર્યસ્ય નક્તં ચ મન્દા ચૈવ ગતિસ્તથા
સૂર્યની ગતિ રાત્રે ધીમી થાય છે, અને એ જ રીતે આગળ વધે છે.
તજાપિ સંચરન્માર્ગં સમેન વિષમેણ ચ
છતાં પણ, પોતાનાં માર્ગે એ ક્યારે સમાન તો ક્યારે અસમાન રીતે ચાલે છે.
અગસ્ત્યશ્ચરતે તેષામુપરિષ્ટાજ્જવેન તુ
અગસ્ત્ય એ બધાની ઉપર ઝડપથી ચાલે છે.
દક્ષિણે નાગવીથ્યાસ્તુ લોકાલોકસ્ય ચોત્તરે
દક્ષિણ તરફના નાગમાર્ગ પર અને લોકાલોકના ઉત્તર ભાગમાં,
પૃષ્ટે યાવત્પ્રભા સૌરી પુરસ્તાત્સંપ્રકાશતે
જ્યાં સુધી સૂર્યપ્રભા પાછળથી પ્રકાશે છે, ત્યાં સુધી એ આગળ પ્રકાશ આપે છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશકં તુચ્છ્રિતો ગિરિઃ
એ પર્વત દસ હજાર યોજન ઊંચો ઊભો છે.
નક્ષત્રચન્દ્રસૂર્યશ્ચ ગ્રહૈસ્તારાગણૈઃ સહ
તારાઓ, ચંદ્ર અને સૂર્ય, ગ્રહો અને નક્ષત્રો સાથે,
એતાવાનેવ લોકસ્તુ નિરાલોકસ્તતઃ પરમ્
આટલો જ લોક છે; એથી આગળ પ્રકાશ નથી.
લોકાલોકં તુ સંધત્તે યસ્માત્સુર્યપરિગ્રહમ્
લોકાલોક એ માટે સ્થાપિત થયો છે, કારણ કે એ સૂર્યને ઘેરીને છે.
ઉષા રાત્રિઃ સ્મૃતા વિપ્રૈર્વ્યુષ્ટિશ્ચાપિ ત્વહઃ સ્મૃતમ્
વિદ્વાનો કહે છે કે ઉષા એટલે વહેલી સવારે અને રાત્રિ એટલે રાત, જ્યારે ઉષા પછીનો સમય દિવસ કહેવાય છે.
પ્રજાપતિનિયોગેન શાપસ્ત્વેષાં દુરાત્મનામ્
પ્રજાપતિના આદેશથી આ દુષ્ટ જીવો પર શાપ લાગેલો છે.