દક્ષિણાદ્વિનિવૃત્તો ઽસૌ વિષુવસ્થો યદા રવિઃ
જ્યારે સૂર્ય દક્ષિણ તરફથી વળી વિષ્ણુસથાને પહોંચે છે,
મણ્ડલં વિષુવત્તસ્ય યોજનૈસ્તન્નિબોધત
હવે વિષ્ણુસથાનના સમયે તેના મંડળનું યોજનમાં માપ જાણો.
તથા શતસહસ્રાણામશીત્યેકાધિકા પુનઃ
એ જ રીતે, ફરીથી, એક્યાસી હજાર છે.
શાકદ્વીપસ્ય ષષ્ઠસ્ય ઉત્તરાતો દિશશ્ચરન્
છઠ્ઠા શાકદ્વીપની ઉત્તર દિશામાં જઈને,
યોજનાગ્રાત્પ્રસંખ્યાતા કોટિરેકા તુ સ દ્વિજાઃ
એની શરૂઆતથી માપેલી અંતર એક કરોડ યોજન છે, હે દ્વિજો.
અષ્ટપઞ્ચાશતં ચવ યોજનાન્યધિકાનિ તુ
અને એમાં અઢ્ઠાવન યોજન વધુ ઉમેરાય છે.
મૂલં ચૈવ તથાષાઢે ત્વજવીથ્યુદયાસ્ત્રયઃ
મૂળ, એ જ રીતે છઠ્ઠું, અને અજવીથીના ત્રણ ઉગમ માર્ગો પણ છે.
કાષ્ઠયોરન્તરં યચ્ચ તદ્વક્ષ્યેયજનૈઃ પુનઃ
અને બે કાંઠાઓ વચ્ચેનું અંતર, એ પણ હું ફરીથી લોકોને કહીશ.
ત્રયઃ શતાધિકાશ્ચન્યે ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ યોજનૈઃ
બીજાં ત્રણસો ત્રેત્રીસ યોજન જેટલા છે.
કાષ્ઠયોર્લેખયોશ્ચૈવ હ્યન્તરં દક્ષિણોત્તરે
અને દક્ષિણ અને ઉત્તર બન્ને તરફ કાંઠા અને રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર છે.
એકૈકમન્તરં તસ્ય વિયુતાન્યેકસપ્તતિઃ
એમાં દરેક અંતર એકાવન ઓછું છે.
લેખયોઃ કાષ્ઠયોશ્ચૈવ બાહ્યાભ્યન્તરયોઃ સ્મૃતમ્
બાહ્ય અને આંતરિક, રેખાઓ અને કાંઠાઓ વચ્ચેનું અંતર એમ ઓળખાય છે.
બાહ્યતો દક્ષિણે ચૈવ સતતં તુ યથાક્રમમ્
બહારથી અને દક્ષિણ બાજુ પણ, હંમેશા યોગ્ય ક્રમમાં.
ચરતે દક્ષિણે ચાપિ તાવદેવ વિભાવસુઃ
દક્ષિણ બાજુ પર પણ અગ્નિ એટલું જ ફરે છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ સપ્તાદશ સમાસતઃ
કુલ સત્તર હજાર યોજન છે.
એકવિંશતિભિશ્ચૈવ યોજનૈરધિકૈર્હિ તે
અને એમાં એકવીસ યોજન વધુ ઉમેરાય છે.
વિષ્કંભો મણ્ડલસ્યાથ તિર્યક્ સ તુ વિધીયતે
પછી મંડળનો વ્યાસ આડું ગણાય છે.
કુલાલચક્રપર્યન્તો યથા શીઘ્રં નિવર્ત્તતે
જેમ કુંભારનું ચક્ર તેની મર્યાદા પર ઝડપથી વળી જાય છે,
તસ્માત્પ્રકૃષ્ટાં ભૂમિં તુ કાલેનાલ્પેન ગચ્છતિ
એ રીતે, થોડા સમયમાં, તે વિશાળ ધરતી પાર કરે છે.
ત્રયોદશાર્દ્ધમૃક્ષાણામહ્ના તુ ચરતે રવિઃ
સૂર્ય દરરોજ તેર અડધ રાશિમાં ફરે છે.
કુલાલચક્રમધ્યે તુ યથા મન્દં પ્રસર્પતિ
માટલ વણનારના ચાકના મધ્યમાં જેમ ધીમે ધીમે ગતિ થાય છે,
તસ્મા દ્દીર્ઘેન કાલેન ભૂમિં સ્વલ્પાનિ ગચ્છતિ
એ રીતે લાંબા સમય પછી પણ એ જમીન પર થોડું જ અંતર કાપે છે.
અહો ભવતિ તચ્ચાપિ ચરતે મન્દવિક્રમઃ
છતાં પણ, એ ધીમી ગતિથી આગળ વધે છે.
મુહૂર્તૈસ્તાવદૃક્ષાણિ નક્તં દ્વાદશભિશ્ચરન્
રાત્રિના સમયે, એ બાર મુહૂર્તમાં તારાઓમાંથી પસાર થાય છે.
મૃત્પિણ્ડ ઇવ મધ્યસ્થો ધ્રુવો ભ્રમતિ વૈ તથા
જેમ માટીના ગોળાને ચાકના મધ્યમાં ફેરવાય છે, તેમ ધ્રુવ પણ ફરતો રહે છે.
ઉભયોઃ કાષ્ઠયોર્મધ્યે ભ્રમતે મણ્ડલાનિ તુ
બે લાકડાં વચ્ચે ચક્રો ફરતા રહે છે.
ધ્રુવસ્તથા હિ વિજ્ઞેયસ્તત્રૈવ પરીવર્ત્તતે
એ જ રીતે, ધ્રુવ પણ એ જ જગ્યાએ ફરતો રહે છે, એમ સમજવું.
દિવાનક્તં ચ સૂર્યસ્ય મન્દા શીઘ્રા ચ વૈ ગાતિઃ
દિવસે અને રાત્રે, સૂર્યની ગતિ ક્યારે ધીમી તો ક્યારે ઝડપી હોય છે.
તથૈવ ચ પુનર્નક્તં શીઘ્રા સૂર્યસ્ય વૈ ગાતિઃ
એ જ રીતે, રાત્રે ફરી સૂર્યની ગતિ ઝડપી થાય છે.
ગતિઃ સૂર્યસ્ય નક્તં ચ મન્દા ચૈવ ગતિસ્તથા
સૂર્યની ગતિ રાત્રે ધીમી થાય છે, અને એ જ રીતે આગળ વધે છે.