પ્રણાશં ગચ્છતે યત્ર તેષામસ્તઃ સ ઉચ્યતે
જ્યાં તે અદૃશ્ય થાય છે, તેને જ તેનો અસ્ત કહેવાય છે.
વિદૂરભાવાદર્કસ્ય ભૂમિલેખાવૃતસ્ય ચ
અંધકારના અંતર અને ધરતીની રેખા છવાય છે તેથી,
ગ્રહનક્ષત્રસોમાનાં દર્શનં ભાસ્કરસ્ય ચ
ગ્રહો, તારાઓ, ચંદ્ર અને સૂર્યનું દર્શન થાય છે.
શુક્લચ્છાયો ઽગ્નિરા પશ્ચ કૃષ્ણચ્છાયા ચ મેદિની
અગ્નિનો પ્રકાશ ચમકદાર છે અને ધરતીનો પડછાયો કાળો છે.
રક્તભાવો વિરશ્મત્વાદ્રક્તત્વાચ્જાપ્યનુષ્ણતા
તેનું લાલ દેખાવ પાણીના અભાવ, લાલાશ અને ગરમીના અભાવને કારણે છે.
ઊર્દ્ધ્વ શાતસહસ્ર તુ યોજનાનાં સ દૃશ્યતે
એ એક લાખ યોજન ઊંચાઈએ દેખાય છે.
અગ્નિમાવિશતે રાદ્રૌ તસ્માદ્દૂરાત્પ્રકાશતે
પર્વતમાં અગ્નિ પ્રવેશે છે અને દૂરથી તેજ પાથરે છે.
સંયુક્તો વહ્નિના સૂર્યસ્તપતે તુ તતો દિવા
સૂર્ય અગ્નિ સાથે જોડાઈને દિવસે તાપ આપે છે.
પરસ્પરાનુપ્રવેશાદ્દીપ્યેતે તુ દિવાનિશમ્
બન્નેના પરસ્પર મિલનથી દિવસ-રાતે તેજ ફેલાય છે.
ઉત્તિષ્ઠતિ તથા સૂર્યે રાત્રિરાવિશતત્વપઃ
જ્યારે સૂર્ય ઉગે છે ત્યારે રાત પાણીમાં પ્રવેશે છે.
અસ્તં યાતિ પુનઃ સૂર્યે દિનમાવિશતે ત્વષઃ
પછી જ્યારે સૂર્ય અસ્ત જાય છે ત્યારે દિવસ કિરણોમાં પ્રવેશે છે.
એતેન ક્રમયોગેન ભૂમ્યર્દ્ધે દક્ષિણોત્તરે
આ રીતે ક્રમશઃ પૃથ્વીના દક્ષિણ અને ઉત્તર ભાગમાં,
દેનં સૂર્યપ્રકાશાખ્યં તામસી રાત્રિરૂચ્યતે
સૂર્યપ્રકાશના અભાવને રાત્રિ નામની અંધકાર કહેવામાં આવે છે.
એવં પુષ્કરમધ્યેન યદા સર્પતિ ભાસ્કરઃ
આ રીતે, જ્યારે સૂર્ય પુષ્કરના મધ્યમાં ચાલે છે,
યોજનાગ્રાન્મુહૂર્ત્તસ્ય ઇહ સંખ્યાં નિબોધત
અહીં એક મુહૂર્તમાં કેટલા યોજન ચાલે છે તે હવે જાણો.
પઞ્ચાશત્તુ તથાન્યાનિ સહસ્રાણ્યધિકાનિ ચ
પચાસ અને વધુ હજાર યોજન છે.
એતેન ગતિયોગેન યદા કાષ્ઠાં તુ દક્ષિણામ્
આ ગતિથી જ્યારે તે દક્ષિણ બિંદુએ પહોંચે છે,
મધ્યેન પુષ્કરસ્યાથ ભ્રમતે દક્ષિણાયને
પછી પુષ્કરના મધ્યમાં, દક્ષિણાયન સમયે તે ફરે છે.
સર્પતે દક્ષિણાયાં તુ કાષ્ઠાયાં વૈ નિબોધત
હવે દક્ષિણ બિંદુએ સૂર્યની ગતિ જાણો.
તથા શતસહસ્રાણિ ચત્વારિંશચ્ચ પઞ્ચ ચ
એ જ રીતે, એક લાખ પાંતાલીસ હજાર યોજન છે.
દક્ષિણાદ્વિનિવૃત્તો ઽસૌ વિષુવસ્થો યદા રવિઃ
જ્યારે સૂર્ય દક્ષિણ તરફથી વળી વિષ્ણુસથાને પહોંચે છે,
મણ્ડલં વિષુવત્તસ્ય યોજનૈસ્તન્નિબોધત
હવે વિષ્ણુસથાનના સમયે તેના મંડળનું યોજનમાં માપ જાણો.
તથા શતસહસ્રાણામશીત્યેકાધિકા પુનઃ
એ જ રીતે, ફરીથી, એક્યાસી હજાર છે.
શાકદ્વીપસ્ય ષષ્ઠસ્ય ઉત્તરાતો દિશશ્ચરન્
છઠ્ઠા શાકદ્વીપની ઉત્તર દિશામાં જઈને,
યોજનાગ્રાત્પ્રસંખ્યાતા કોટિરેકા તુ સ દ્વિજાઃ
એની શરૂઆતથી માપેલી અંતર એક કરોડ યોજન છે, હે દ્વિજો.
અષ્ટપઞ્ચાશતં ચવ યોજનાન્યધિકાનિ તુ
અને એમાં અઢ્ઠાવન યોજન વધુ ઉમેરાય છે.
મૂલં ચૈવ તથાષાઢે ત્વજવીથ્યુદયાસ્ત્રયઃ
મૂળ, એ જ રીતે છઠ્ઠું, અને અજવીથીના ત્રણ ઉગમ માર્ગો પણ છે.
કાષ્ઠયોરન્તરં યચ્ચ તદ્વક્ષ્યેયજનૈઃ પુનઃ
અને બે કાંઠાઓ વચ્ચેનું અંતર, એ પણ હું ફરીથી લોકોને કહીશ.
ત્રયઃ શતાધિકાશ્ચન્યે ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ યોજનૈઃ
બીજાં ત્રણસો ત્રેત્રીસ યોજન જેટલા છે.
કાષ્ઠયોર્લેખયોશ્ચૈવ હ્યન્તરં દક્ષિણોત્તરે
અને દક્ષિણ અને ઉત્તર બન્ને તરફ કાંઠા અને રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર છે.