એતદણ્ડકપાલસ્ય પ્રમાણં પરિકીર્ત્તિતમ્
આ બ્રહ્માંડના આવરણનું માપ અહીં સમજાવાયું છે.
ભૂર્લોકશ્ચ ભુવર્લ્લોકસ્તૃતીયસ્સૃરિતિ સ્સ્વતઃ
ભૂર્લોક, ભુવર્લોક અને ત્રીજું સ્વર્ગલોક પોતપોતાની રીતે સ્થિર છે.
એતે સપ્ત કૃતા લોકાશ્છત્રાકારા વ્યવસ્થિતાઃ
આ સાતેય લોકો છત્રાકાર રીતે ગોઠવાયેલા છે.
દશભાગાધિકાભિશ્ચ તાભિઃ પ્રકૃતિભિર્બહિઃ
આ બધાને બહારથી દસમા ભાગ જેટલી વધુ તત્ત્વો ઘેરી રહી છે.
અસ્યાણ્ડસ્ય સમન્તાચ્ચ સન્નિવિષ્ટો ઘનોદધિઃ
આ બ્રહ્માંડને ચારે બાજુ ઘન સમુદ્ર વળગી રહ્યો છે.
ઘનોદધિઃ પરેણાથ ધાર્ય્યતે ઘનતેજસા
ઘન સમુદ્રની બહાર, તે તેજના ઘનત્વથી આધાર પામે છે.
સંમતાદ્ધનવાતેન ધાર્યમાણં પ્રતિષ્ઠિતમ્
પ્રસિદ્ધ ધનવાયુના આધારથી તે મજબૂત રીતે સ્થિર છે.
ભૂતાદિના વૃતં સર્વં ભૂતાદિર્મહતા વૃતઃ
આ બધું મૂળ તત્ત્વોથી ઘેરાયેલું છે અને મૂળ તત્વ મહત્તત્વથી આવરાયેલું છે.
પુરાણિ લોકપાલાનાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાક્રમમ્
હવે હું લોકપાલોના પ્રાચીન નામો ક્રમશઃ કહીશ.
મેરોઃ પ્રાચ્યાં દિશિ તથા માનસસ્યૈવ મૂર્દ્ધનિ
મેરુના પૂર્વ દિશામાં અને માનસના શિખરે પણ,
દક્ષિણેન પુનર્મેરોર્માનસસ્યૈવ મૂર્દ્ધનિ
ફરી, મેરુના દક્ષિણ બાજુ અને માનસના શિખરે,
પ્રતીચ્યાં તુ પુનર્મેરોર્માનસસ્યૈવ મૂર્દ્ધનિ
અને ફરી, મેરુની પશ્ચિમ દિશામાં માનસના શિખરે,
વરુણો યાદસાં નાથસ્સુખાખ્યે વસતે પુરે
યાદવોના સ્વામી વરુણ સુખ નામના શહેરમાં નિવાસ કરે છે.
તુલ્યા મહેન્દ્રપુર્ય્યાસ્તુ સોમસ્યાપિ વિભાવરી
મહેન્દ્રપુર જેટલી જ સમાન, સોમ માટે પણ વિભાવરી નામની નગરી છે.
સ્થિતા ધર્મવ્યવસ્થાર્થ લોકમંરક્ષણાય ચ
ધર્મની વ્યવસ્થા અને લોકરક્ષણ માટે આ શહેરો સ્થપાયેલા છે.
કાષ્ઠાગતસ્ય સૂર્યસ્ય ગતિયા તાં નિબોધત
હવે સૂર્યના કાંઠા પ્રમાણે તેની ગતિ સાંભળો.
જ્યોતિષાં ચક્રમાદાય સતતં પરિગચ્છતિ
તારાઓનું ચક્ર લઈને, તે સતત ફરતું રહે છે.
વૈવસ્વતે સંયમતે ઉદયસ્તત્ર દૃશ્યતે
વૈવસ્વતના પ્રદેશમાં નિયમ જળવાય છે; ત્યાં સૂર્યોદય જોવા મળે છે.
સુખાયામથ વારુણ્યામુત્તિષ્ઠન્સ તુ દૃશ્યતે
આનંદ માટે કે વરુણના પ્રદેશમાં પણ, સૂર્ય ઉગતો જોવા મળે છે.
યદા દક્ષિણપુર્વેષામપરાહ્ણો વિધીયતે
જ્યારે દક્ષિણપૂર્વ દિશાઓમાં બપોર થાય છે,
તેષામપરરાત્રશ્ચ યે જના ઉત્તરાઃ પરે
ત્યારે દૂર ઉત્તર તરફ રહેતા લોકો માટે રાત થાય છે.
એવમેવોત્તરેષ્વર્ કે ભુવનેષુ વિરાજતે
આ જ રીતે, ઉત્તરનાં લોકોમાં કોણ પ્રકાશ આપે છે?
વિભાયાં સોમપુર્યાં વા ઉત્તિષ્ઠતિ વિભાવસુઃ
પ્રભાતે કે સોમપુરમાં, તેજસ્વી સૂર્ય ઉગે છે.
સોમપુર્યા વિભાયાં તુ મધ્યાહ્ને સ્યાદ્દિવાકરઃ
સોમપુરમાં પ્રભાત સમયે, સૂર્ય મધ્યાહ્ન બને છે.
અર્દ્ધરાત્રં સંયમને વારુણ્યામસ્તમેતિ ચ
મધ્યરાત્રિએ, નિયમના પ્રદેશમાં કે વરુણના પ્રદેશમાં, સૂર્ય અસ્ત જાય છે.
ભ્રમન્વૈ ભ્રમમાર્ણાનિ ઋક્ષાણિ ચરતે રવિઃ
સૂર્ય સતત ફરતો અને ગતિ કરતો, તારાઓ વચ્ચે સંચરે છે.
ઉદયાસ્તમને ચાસાવૃત્તિ ષ્ઠતિ પુનઃ પુનઃ
સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત સમયે, તે વારંવાર પોતાના માર્ગે પાછો આવે છે.
તપત્યર્કશ્ચ મધ્યાહ્ને તૈરેવ ચ સ્વરશ્મિભિઃ
મધ્યાહ્ને, સૂર્ય એ જ કિરણોથી તપે છે.
અતઃ પરં હ્રસંતીભિર્ગોભિરસ્તં નિગચ્છતિ
પછી, ગાયો ઘટતી જાય છે તેમ, તે અસ્ત તરફ જાય છે.
યાવત્પુરસ્તાત્તપતિ તાપત્પૃષ્ઠે ઽથ પાર્શ્વયોઃ
જ્યારે સુધી તે પૂર્વમાં તપે છે, ત્યારે પાછળ અને બાજુઓમાં પણ તપે છે.