અભિમાનિનોવ્યતીતા યે તુલ્યાસ્તે સાંપ્રતૈસ્ત્વિહ
જે ગર્વીલા હતા અને ગયા, તેઓ આજના જીવતાં લોકો જેટલા જ છે.
તસ્માત્તુ સાંપ્રતૈર્દેવૈર્વક્ષ્યામિ વસુધાતલમ્
એથી, હું આજના દેવતાઓ વચ્ચે પૃથ્વીનું સપાટું વર્ણવીશ.
શતાર્દ્ધકોટિવિસ્તારા પૃથિવી કૃત્સ્નશઃ સ્મૃતા
સંપૂર્ણ પૃથ્વીનું ફેલાવટ એક સોણા પચાસ કરોડ યોજન જેટલું માનવામાં આવ્યું છે.
પૃથિવ્યા હ્યર્દ્ધવિસ્તારો યોજનાગ્રાત્પ્રકીર્ત્તિતઃ
પૃથ્વીનું અડધું ફેલાવટ યોજનના છેડે ગણાય છે.
તથા શાતસહસ્રાણામેકોન નવતિઃ પુનઃ
એ જ રીતે, એક લાખ કરતાં એકાવન હજાર ઓછા યોજન ગણાય છે.
ગણિતં યોજનાગ્રાત્તુ કોટ્યસ્ત્વેકાદશ સ્મૃતાઃ
યોજનના છેડે ગણીએ તો અગિયાર કરોડ યોજન ગણાય છે.
ઇત્યેતદિહ સંશ્યાતં પૃથિવ્યન્તસ્ય મણ્ડલમ્
આ રીતે, પૃથ્વીના અંદરના મંડળનું વર્ણન અહીં થયું છે.
પર્યાસસન્નિવેશશ્ચ ભૂમેર્યાવત્તુ મણ્ડલમ્
પૃથ્વીનો વ્યવસ્થિત ફેલાવટ તેના મંડળ જેટલો વિસ્તરે છે.
સપ્તાનામપિ દ્વીપાનામેત ત્સ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્
આ સાતેય દ્વીપોનું સ્થાન અહીં વર્ણવાયું છે.
ઉપર્યુપરિ લોકાનાં છત્રવત્પરિમણ્ડલમ્
આ બધાની ઉપર ઉપર, લોકો છત્ર જેવી ગોળાકાર રચનામાં ગોઠવાયેલા છે.
એતદણ્ડકપાલસ્ય પ્રમાણં પરિકીર્ત્તિતમ્
આ બ્રહ્માંડના આવરણનું માપ અહીં સમજાવાયું છે.
ભૂર્લોકશ્ચ ભુવર્લ્લોકસ્તૃતીયસ્સૃરિતિ સ્સ્વતઃ
ભૂર્લોક, ભુવર્લોક અને ત્રીજું સ્વર્ગલોક પોતપોતાની રીતે સ્થિર છે.
એતે સપ્ત કૃતા લોકાશ્છત્રાકારા વ્યવસ્થિતાઃ
આ સાતેય લોકો છત્રાકાર રીતે ગોઠવાયેલા છે.
દશભાગાધિકાભિશ્ચ તાભિઃ પ્રકૃતિભિર્બહિઃ
આ બધાને બહારથી દસમા ભાગ જેટલી વધુ તત્ત્વો ઘેરી રહી છે.
અસ્યાણ્ડસ્ય સમન્તાચ્ચ સન્નિવિષ્ટો ઘનોદધિઃ
આ બ્રહ્માંડને ચારે બાજુ ઘન સમુદ્ર વળગી રહ્યો છે.
ઘનોદધિઃ પરેણાથ ધાર્ય્યતે ઘનતેજસા
ઘન સમુદ્રની બહાર, તે તેજના ઘનત્વથી આધાર પામે છે.
સંમતાદ્ધનવાતેન ધાર્યમાણં પ્રતિષ્ઠિતમ્
પ્રસિદ્ધ ધનવાયુના આધારથી તે મજબૂત રીતે સ્થિર છે.
ભૂતાદિના વૃતં સર્વં ભૂતાદિર્મહતા વૃતઃ
આ બધું મૂળ તત્ત્વોથી ઘેરાયેલું છે અને મૂળ તત્વ મહત્તત્વથી આવરાયેલું છે.
પુરાણિ લોકપાલાનાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાક્રમમ્
હવે હું લોકપાલોના પ્રાચીન નામો ક્રમશઃ કહીશ.
મેરોઃ પ્રાચ્યાં દિશિ તથા માનસસ્યૈવ મૂર્દ્ધનિ
મેરુના પૂર્વ દિશામાં અને માનસના શિખરે પણ,
દક્ષિણેન પુનર્મેરોર્માનસસ્યૈવ મૂર્દ્ધનિ
ફરી, મેરુના દક્ષિણ બાજુ અને માનસના શિખરે,
પ્રતીચ્યાં તુ પુનર્મેરોર્માનસસ્યૈવ મૂર્દ્ધનિ
અને ફરી, મેરુની પશ્ચિમ દિશામાં માનસના શિખરે,
વરુણો યાદસાં નાથસ્સુખાખ્યે વસતે પુરે
યાદવોના સ્વામી વરુણ સુખ નામના શહેરમાં નિવાસ કરે છે.
તુલ્યા મહેન્દ્રપુર્ય્યાસ્તુ સોમસ્યાપિ વિભાવરી
મહેન્દ્રપુર જેટલી જ સમાન, સોમ માટે પણ વિભાવરી નામની નગરી છે.
સ્થિતા ધર્મવ્યવસ્થાર્થ લોકમંરક્ષણાય ચ
ધર્મની વ્યવસ્થા અને લોકરક્ષણ માટે આ શહેરો સ્થપાયેલા છે.
કાષ્ઠાગતસ્ય સૂર્યસ્ય ગતિયા તાં નિબોધત
હવે સૂર્યના કાંઠા પ્રમાણે તેની ગતિ સાંભળો.
જ્યોતિષાં ચક્રમાદાય સતતં પરિગચ્છતિ
તારાઓનું ચક્ર લઈને, તે સતત ફરતું રહે છે.
વૈવસ્વતે સંયમતે ઉદયસ્તત્ર દૃશ્યતે
વૈવસ્વતના પ્રદેશમાં નિયમ જળવાય છે; ત્યાં સૂર્યોદય જોવા મળે છે.
સુખાયામથ વારુણ્યામુત્તિષ્ઠન્સ તુ દૃશ્યતે
આનંદ માટે કે વરુણના પ્રદેશમાં પણ, સૂર્ય ઉગતો જોવા મળે છે.
યદા દક્ષિણપુર્વેષામપરાહ્ણો વિધીયતે
જ્યારે દક્ષિણપૂર્વ દિશાઓમાં બપોર થાય છે,