તાસ્ત્વહં પરિમાણેન નં સંખ્યાતુમિહોત્સહે
હું અહીં એ બધાનું માપ કરીને ગણતરી કરી શકતો નથી.
તારકાસંનિવેશશ્ચ યાવદ્દિવ્યાનુમણ્ડલમ્
અને તારાઓની રચના પણ, જેટલું દિવ્યમંડળ સુધી છે,
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ કૃથિવ્યા વૈ વિચક્ષણાઃ
હવે આગળથી, હે વિદ્વાનો, પૃથ્વી વિષે હું કહિશ.
પૃથિવી વાયુરાકાશમાપો જ્યોતિશ્ચ પઞ્ચમમ્
પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, પાણી અને પ્રકાશ — આ પાંચ તત્વો છે.
જનની સર્વભૂતાનાં સર્વસત્ત્વધરા ધરા
પૃથ્વી બધા જીવોની માતા છે, બધા પ્રાણીઓનું ભારણ ધારણ કરતી છે.
નાનાનદનદીશૈલા નૈકજાતિસમાકુલા
એમાં અનેક નદીઓ અને પર્વતો છે, અને અનેક જાતિના જીવોથી ભરપૂર છે.
નદીનદસસુદ્રસ્થાસ્તન્થા ક્ષુદ્રાશ્રયસ્થિતાઃ
તેઓ નાનાં નદીઓ, નાળાઓ અને નીચા સ્થળોએ રહે છે, અને નમ્ર વસવાટસ્થાનોમાં વસે છે.
આપો ઽનન્તા હિ વિજ્ઞેયાસ્તથાગ્નિઃ સર્વલોકગઃ
પાણી અનંત છે એમ જાણવું, અને અગ્નિ પણ બધાં લોકોમાં વ્યાપી રહ્યો છે.
તથાકાશમનાલેખ્યં રમ્યં નાનાશ્રયં સ્મૃતમ્
એ જ રીતે, આકાશને પકડવું શક્ય નથી, તે મનોહર છે અને અનેક પ્રકારનાં નિવાસસ્થાન ધરાવે છે.
આપઃ પૃથિવ્યામુદકે પૃથિવ્યુપરિ સંસ્થિતાઃ
પાણી જમીનની અંદર, પાણીમાં અને જમીનના ઉપર સ્થિત છે.
એવં મતમનન્તસ્ય ભૌતિકસ્ય ન વિદ્યતે
આ રીતે, અનંત ભૌતિક તત્વો વિશેનું મત એક સ્થિર નથી.
ભૂમિર્જલમથા કાશમિતિ યા યા પરંપરા
જમીન, પાણી અને પછી આકાશ—આ ક્રમ પ્રમાણે વર્ણવાયું છે.
દશયોજનસાહસ્રમેકં ભૌમં રસાતલમ્
પૃથ્વી પરનું રસાતલ એક હજાર યોજન જેટલું વિશાળ છે.
પ્રથમં તત્વલં નામ સુતલં તુ તતઃ પરમ્
સૌપ્રથમ અતલ નામનું પ્રદેશ છે, અને તેના આગળ સુતલ આવે છે.
તતોર્ઽવાક્ચ તલં નામ પરતશ્ચ રસાતલમ્
પછી નીચે તલાતલ નામનું પ્રદેશ છે અને તેના આગળ રસાતલ છે.
કૃષ્ણભૌમશ્ચ પ્રથમો ભૂમિભાગઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ
પૃથ્વીનો પહેલો ભાગ કૃષ્ણભૌમ કહેવાય છે, જે અંધકારમય છે.
પીતભૌમશ્ચતુર્થસ્તુ પઞ્ચમઃ શર્કરામયઃ
ચોથો પીતભૌમ છે, એટલે પીળો પ્રદેશ, અને પાંચમો કંકરથી ભરેલો છે.
પ્રથમે ઽસ્મિંસ્તલે ખ્યાતમસુરેદ્રસ્ય મન્દિરમ્
આ પ્રદેશોમાં સૌપ્રથમ અસુરરાજાનું મહેલ પ્રસિદ્ધ છે.
પુરં ચ શઙ્કુકર્ણસ્ય કબન્ધસ્ય ચ મન્દિરમ્
ત્યાં શંકુકર્ણનું શહેર અને કબંધનું મહેલ પણ છે.
રાક્ષસસ્ય ચ ભીમસ્ય શૂલદન્તસ્ય ચાલયમ્
અને રાક્ષસ ભીમ તથા શૂલદંતનું નિવાસસ્થાન પણ ત્યાં છે.
ધનઞ્જયસ્ય ચ પુરં નાગેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ
અને મહાત્મા નાગરાજ ધનંજયનું શહેર પણ ત્યાં છે.
એવં પુરસહસ્રાણિ નાગદાનવરક્ષસામ્
આ રીતે, નાગ, દાનવ અને રાક્ષસોના હજારો શહેરો છે.
દ્વિતીયે સુતલે વિપ્રા દૈત્યેન્દ્રસ્ય ચ રક્ષસઃ
બીજા પ્રદેશ સુતલમાં, બ્રાહ્મણો, દૈત્યરાજ અને રાક્ષસનું મહેલ છે.
ઇયગ્રીવસ્ય કૃષ્ણસ્ય નિકુમ્ભસ્ય ચ મન્દિરમ્
ત્યાં ઇયગ્રીવ, કૃષ્ણ અને નિકુંભના મહેલો પણ છે.
રાક્ષસસ્ય ચ નીલસ્ય મેઘસ્ય કથનસ્ય ચ
અને રાક્ષસ નીલ તથા મેઘ વિશેની વાત.
કંબલસ્ય ચ નાગસ્ય પુરમશ્વતરસ્ય ચ
અને નાગ કંબલ તથા અશ્વતરના શહેર વિશે.
એવં પુરસહસ્રાણિ નાગદાનવરક્ષસામ્
આ રીતે નાગ, દાનવ અને રાક્ષસોના હજારો શહેરો છે.
તૃતીયે તુ તલે ખ્યાતં પ્રહ્લાદસ્ય મહાત્મનઃ
ત્રીજા તળે મહાન આત્માવાળા પ્રહલાદનું પ્રસિદ્ધ શહેર છે.
તારકાશ્યસ્ય ચ પુરં પુરં ત્રિશિરસસ્તથા
તારકાસુરનું શહેર અને એ જ રીતે ત્રિશિરાનું શહેર.
પુરઞ્જનસ્ય દૈત્યસ્ય હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલમ્
દૈત્ય પુરંજનનું શહેર, જ્યાં હંમેશા આનંદિત અને સુખી લોકો વસે છે.