ગોપાયતિ પ્રજાસ્તત્ર સ્વયંભૂર્જડ પણ્ડિતાઃ
ત્યાં સ્વયંભૂ, મૂર્ખ અને વિદ્વાન બંને પ્રકારના જીવોને રક્ષા કરે છે.
સ વિષ્ણોઃ સચિવો દેવઃ સ પિતા સ પિતામહઃ
તે ભગવાન વિષ્ણુના મંત્રી છે, પિતા છે અને પિતામહ પણ છે.
ષડ્રસં સુમહાવીર્યં ભુઞ્જતે તુ પ્રજાઃ સદા
પ્રજાઓ હંમેશા છ સ્વાદવાળી, અત્યંત શક્તિશાળી વસ્તુઓનો આસ્વાદ લે છે.
સ્વાદૂદકઃ સમુદ્રસ્તુ સમન્તાત્પરિવેષ્ટ્ય તમ્
મીઠાં પાણીથી ભરેલો મહાસાગર તેને ચારે બાજુથી ઘેરી રાખે છે.
કાઞ્ચની દ્વિગુણા ભૂમિઃ સર્વાહ્યેકશિલોપમા
સુવર્ણ જેવી જમીન, જે બે ગણી વિશાળ છે, આખી એક જ પથ્થર જેવી મજબૂત છે.
પ્રકાશશ્ચાપ્રકાશશ્ચ લોકાલોકઃ સ ઉચ્યતે
તેને લોકાલોક કહે છે, કારણ કે તેમાં પ્રકાશ અને અપ્રકાશ બંને છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશ તસ્યોચ્છ્રયઃ સમૃતઃ
તેની ઊંચાઈ દસ હજાર યોજન જેટલી કહેવાય છે.
આલોકો લોકવૃત્તિસ્થો નિરાલોકો હ્યલૌકિકઃ
પ્રકાશવાળો ભાગ એ છે જ્યાં બધા લોક છે; અપ્રકાશવાળો ભાગ તો લોકોથી બહાર છે.
લોકવિસ્તારમાત્રં તુ હ્યલોકઃ સર્વતો બહિઃ
અપ્રકાશવાળો પ્રદેશ લોકના વિસ્તારથી બહાર, બધે જ છે.
આલોકાત્પરતશ્ચાપિ હ્યણ્ડમા વૃત્ય તિષ્ઠતિ
પ્રકાશવાળા ભાગથી આગળ, અંડકોશ બધું ઘેરીને ઊભું છે.
ભૂર્લોકો ઽથ ભુવર્લ્લોકઃ સ્વર્લોકો ઽથ મહસ્તથા
પછી ભૂર્લોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક અને મહર્લોક આવે છે.
એતાવાનેવ વિજ્ઞેયો લોકાન્તશ્ચૈવ યઃ પરઃ
આટલો વિસ્તાર અને લોકનો અંત જ્યાં થાય છે, એ સમજવો જોઈએ.
આદિતઃ શુક્લપક્ષસ્ય વપુશ્ચાણ્ડસ્ય તદ્વિધમ્
શુક્લપક્ષની શરૂઆતથી અંડકોશનું સ્વરૂપ આવું જ છે.
તિર્યગૂર્ધ્વમધો વાપિ કારણસ્યાવ્યયાત્મનઃ
આ અંડકોશ આડેથી, ઉપરથી કે નીચેથી પણ, અવિનાશી કારણરૂપ છે.
દશાધિક્યેન ચાન્યોન્યં ધારયન્તિ પરસ્પરમ્
દરેક એક બીજાને દસ-દસ વધીને આધાર આપે છે.
અણ્ડસ્યાસ્ય સમન્તાત્તુ સન્નિવિષ્ટો ઘનોદધિઃ
આ અંડકોશને ચારે બાજુ ઘન મહાસાગર આવેલો છે.
બાહ્યતો ઘનતો યસ્ય તિર્યગૂર્દ્ધ્વં તુ મણ્ડલમ્
બહારથી, તેની ઘનતા અને ગોળાઈ આડેથી અને ઉપર સુધી ફેલાયેલી છે.
અયોગુડનિભો વાહ્નઃ સમન્તા ન્મણ્ડલાકૃતિઃ
આગનો પ્રદેશ ચારે બાજુથી લોખંડના ગોળા જેવો દેખાય છે.
ઘનવાતં તથાકાશો દધાનઃ ખલુ તિષ્ઠતિ
ઘન પવન અને આકાશને ધારણ કરીને તે મજબૂતીથી ઊભું છે.
મહાશ્ચ સો ઽપ્યનન્તેન હ્યવ્યક્તેન તુ ધાર્યતે
એ મહાન પણ અનંત અને અવ્યક્ત દ્વારા જ સંભાળવામાં આવે છે.
અનન્તમ કૃતાત્માનમનાદિનિધનં ચ યત્
તે અનંત છે, પોતે પોતાનો આધાર છે, અને તેનું neither આરંભ છે કે neither અંત.
નૈકયોજનસાહસ્રં વિપ્રકૃષ્ટમનાવૃતમ્
તે હજારો યોજન દૂર ફેલાયેલું છે, વિશાળ છે અને કોઈ સીમા નથી.
દેવાનામપ્યવિદિતં વ્યવહારવિવર્જિતમ્
દેવતાઓને પણ તેનું જ્ઞાન નથી; તે બધાં વ્યવહારોની પાર છે.
મર્યાદાયામનન્તસ્ય દેવસ્યાયતનં મહત્
આ અનંત દેવનું મહાન નિવાસસ્થાન અને તેની સીમા છે.
મહતો દેવદેવસ્ય મર્યાદા યા વ્યવસ્થિતાઃ
મહાન દેવોના દેવ માટે જે સીમાઓ નિર્ધારિત થયેલી છે,
તે લોકા ઇત્યભિહિતા જગતસ્ચ ન સંશયઃ
તેને જ જગતના લોક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
સપ્તસ્કન્ધસ્તથા વાયોઃ સબ્રહ્મસદના દ્વિજાઃ
હે દ્વિજ, અહીં સાત આવરણો છે અને બ્રહ્માના નિવાસસ્થાનો પણ છે.
પ્રમાણમેતજ્જગત એષ સંસારસાગરઃ
આ જ જગતનું માપ છે, આ જ સંસારનું મહાસાગર છે.
વિચિત્રા જગતઃ સા વૈ પ્રકૃતિર્બ્રહ્મણઃ સ્થિતા
જગતની આ અદભુત પ્રકૃતિ બ્રહ્માની જ પ્રકૃતિ તરીકે સ્થિર થયેલી છે.
અતીન્દ્રિયેર્મહાભાગૈઃ સિદ્ધૈરપિ ન લક્ષિતઃ
મહાન ભાગ્યશાળી સિદ્ધો દ્વારા પણ, ઇન્દ્રિયોથી તેનું દર્શન થતું નથી.