નદ્યશ્ચાપિ મહાપુણ્યા ગઙ્ગાઃ સપ્તવિધાસ્તથા
ત્યાં અનેક પવિત્ર નદીઓ છે અને ગંગાના પણ સાત રૂપો વહે છે.
ઇક્ષુશ્ચ વેણુકા ચૈવ ગભસ્તિઃ સપ્તમી તથા
તેમા ઇક્ષુ, વેણુકા, ગભસ્તિ અને સાતમી સપ્તમી નામે નદીઓ છે.
સહસ્રશઃ સમાખ્યાતા યતો વર્ષતિ વાસવઃ
આ નદીઓ હજારો છે, જ્યાંથી ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે એવું કહેવાય છે.
શક્યં વૈ પરિસંખ્યાતું પુણ્યાસ્તાઃ સરિદુત્તમાઃ
આ પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ નદીઓની ગણતરી કરી શકાય છે.
શાંશપાયનવિસ્તીર્ણો દ્વીપો ઽસૌ ચક્રસંસ્થિતઃ
શાંશપાયન જેટલી પહોળાઈ ધરાવતો એ દ્વીપ ચક્ર જેવો ગોઠવાયેલો છે.
સર્વધાતુવિચિત્રૈશ્ચ મણિવિદ્રુમભૂષિતૈઃ
તે વિવિધ ધાતુઓથી ભરપૂર છે અને મણિ તથા વિદ્રુમથી શોભાયમાન છે.
વૃક્ષૈઃ પુષ્પફલોપેતૈઃ સમન્તાદ્ધનધાન્યવાન્
તેના ચારેય બાજુ ફૂલ અને ફળવાળા વૃક્ષો છે અને ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ છે.
શાકદ્વીપસ્ય વિસ્તારાત્સમેન તુ સમંન્તતઃ
શાકદ્વીપનું વિસ્તાર બધે સમાન છે.
વર્ણાશ્રમસમાકીર્ણા દેશાસ્તે સપ્ત વૈ સ્મૃતાઃ
એ સાત પ્રદેશોમાં બધા વર્ણ અને આશ્રમના લોકો વસે છે એવું કહેવાય છે.
ધર્મસ્ય ચાવ્યભીચારાદેકાન્તસુખિતાઃ પ્રજાઃ
ધર્મમાં અડગ રહેવાને કારણે ત્યાંના લોકો સંપૂર્ણ સુખી છે.
વિપર્યયો ન તેષ્વસ્તિ કાલાત્સ્વાભાવિકં પરમ્
તેમને માટે સમયજ નિસર્ગથી જે થાય તે સિવાય બીજું કોઈ વિપરીત નથી.
સ્વધર્મેણૈવ ધર્મ જ્ઞાસ્તે રક્ષન્તિ પરસ્પરમ્
તેઓ પોતપોતાના ધર્મના જ્ઞાનથી એકબીજાની રક્ષા કરે છે.
એતાવદેવ શ્રોતવ્યં શાકદ્વીપનિવાસિનામ્
શાકદ્વીપના નિવાસીઓ વિશે એટલું જ સાંભળવું યોગ્ય છે.
પુષ્કરેણ તુ દ્વીપેન વૃતઃ ક્ષીરોદકો બહિઃ
પુષ્કર નામના દ્વીપથી ઘેરાયેલું છે અને બહાર દુધનું સમુદ્ર છે.
પુષ્કરે પર્વતઃ શ્રીમાનેક એવ મહાશિલઃ
પુષ્કર દ્વીપમાં એક જ મહાન અને સુંદર પર્વત છે, જે મોટાં પથ્થરોનો બનેલો છે.
દ્વીપસ્ય તસ્ય પૂર્વર્દ્ધે ચિત્રસાનુઃ સ્થિતો મહાન્
એ દ્વીપના પૂર્વ ભાગમાં ચિત્રસાનુ નામનો મહાન પર્વત ઊભો છે.
ઉર્દ્ધં ચૈવ ચતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ મહીતલાત્
પૃથ્વીથી ચોત્રીસ હજાર યોજન ઉપર,
સ્થિતો વેલાસમીપે તુ નવચન્દ્ર ઇવોદિતઃ
તે કિનારે, નવ ચાંદની જેમ ઉગેલું છે.
તાવદેવ ચ વિસ્તીર્ણઃ સર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ
તે સર્વ દિશામાં સમાનપણે ફેલાયેલું છે અને આખું ગોળ છે.
એક એવ મહાસારઃ સન્નિવેશો દ્વિધા કૃતઃ
એક જ વિશાળ વિસ્તાર છે, પણ બે ભાગમાં વહેંચાયેલો છે.
પુષ્કરદ્વીપવિસ્તારાદ્વિસ્તીર્ણો ઽસૌ સમન્તતઃ
તે ચારે બાજુ પુષ્કરદ્વીપ જેટલું જ પહોળું છે.
અભિતો માનસસ્યાથ પર્વતસ્ય તુ મણ્ડલે
અને માનસ પર્વતના ગોળ ચક્રની આસપાસ,
ત્સ્યૈવાભ્યન્તરેણાપિ ધાતકીખણ્ડમુચ્યતે
તેના અંદર પણ ધાતકી ખંડ કહેવાય છે.
અરોગાઃ સુખબાહુલ્યા માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ
ત્યાંના લોકો રોગરહિત, સુખથી ભરપૂર અને માનસી સિદ્ધિને પ્રાપ્ત થયેલા છે.
અધમોત્તમા ન તેષ્વસ્તિ તુલ્યાસ્તે રૂપશીલતઃ
ત્યાં કોઈ ઊંચા કે નીચા નથી; સૌ રૂપ અને સ્વભાવમાં સમાન છે.
નિગ્રહો ન ચ દણ્ડો ઽસ્તિ ન લોભો ન પરિગ્રહઃ
ત્યાં દંડ કે શાસ્તિ નથી, લોભ કે સંપત્તિ મેળવવાનો ભાવ પણ નથી.
વર્ણાશ્રમૌ વા વાર્તા વા પાશુપાલ્યં વણિક્પથઃ
ત્યાં વર્ણાશ્રમ, ખેતી, પશુપાલન કે વેપાર-ધંધા નથી.
વર્ષદ્વયે સર્વમેતત્પુષ્કરસ્ય ન વિદ્યતે
પુષ્કરના એ બંને પ્રદેશોમાં આ બધું નથી.
ઉદ્ભિદાન્યુદકાન્યત્ર ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ
ત્યાં સ્વયં ઉગેલા વનસ્પતિ, પાણી અને પર્વતના ઝરણાં છે.
સર્વર્ત્તુસુસુખસ્તત્ર જરાક્રમવિવર્જિતઃ
દરેક ઋતુમાં ત્યાં સુખ જ સુખ છે, અને વૃદ્ધાવસ્થા કદી આવતી નથી.