ચતુર્થઃ પુષ્પવાન્નામ પઞ્ચમસ્તુ કુશેશયઃ
ચોથો પુષ્પવાન કહેવાય છે અને પાંચમો કુશેશય છે.
મન્દા ઇતિ હ્યપા નામ મન્દરો દારણાદયમ્
મંદા એ પાણીનું નામ છે; મંદર પર્વત છે, દારણથી શરૂ થાય છે.
ઉદ્ભિદં પ્રથમં વર્ષં દ્વિતીયં વેણુમણ્ડલમ્
પ્રથમ પ્રદેશનું નામ ઉદ્ભિદ છે અને બીજું પ્રદેશ વેણુમંડળ કહેવાય છે.
પઞ્ચમં ધૃતિમદ્વર્ષં ષષ્ઠં વર્ષં પ્રભાકરમ્
પાંચમું પ્રદેશ ધૃતિમત કહેવાય છે અને છઠ્ઠું પ્રદેશ પ્રભાકર નામે ઓળખાય છે.
એતેષુ દેવગન્ધર્વાઃ પ્રજાસ્તુ જગદીશ્વરાઃ
આ પ્રદેશોમાં દેવતાઓ, ગંધર્વો, વિવિધ જાતિના લોકો અને જગતના ઈશ્વરો વસે છે.
ન તેષુ દસ્યવઃ સંતિ મ્લેચ્છ જાતય એવ ચ
ત્યાં ન તો લૂંટારુઓ મળે, ન તો વિદેશી જાતિના લોકો જોવા મળે.
તત્રાપિ નદ્યઃ સપ્તૈવ ધૂતપાપાશિવા તથા
ત્યાં પણ સાત પવિત્ર, પાપરહિત અને શુભ નદીઓ વહે છે.
અન્યાસ્તાભ્યો ઽપરિજ્ઞાતાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
આ સિવાય પણ ત્યાં અનેક અજાણી, સૈંકડો અને હજારો નદીઓ છે.
ઘૃતોદેન કુશદ્વીપો બાહ્યતઃ પરિવારિતઃ
કુશદ્વીપ બહારથી ઘી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
ઇત્યેષ સન્નિવેશો વઃ કુશદ્વીપસ્ય કીર્ત્તિતઃ
આ રીતે કુશદ્વીપની રચના તમારી સમક્ષ વર્ણવાઈ છે.
કુશદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્દ્વિગુણઃ સ તુ વૈ સ્મૃતઃ
કુશદ્વીપનો વિસ્તાર અગાઉના દ્વીપથી બમણો છે એવું કહેવાય છે.
તસ્મિન્દ્વીપે નગશ્રેષ્ઠઃ ક્રૈઞ્ચસ્તુ પ્રથમો ગિરિઃ
આ દ્વીપમાં ક્રૈંચ નામનો પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ પર્વત છે.
અન્ધકારાત્પરશ્ચાપિ દિવાવૃન્નામ પર્વતઃ
અંધકારથી આગળ દિવાવૃણ નામનો પર્વત આવેલો છે.
દ્વિવિદાત્પરતશ્ચાપિ પુણ્ડરીકો મહાગિરિઃ
દ્વિવિદથી આગળ પુંડરીક નામનો મહાપર્વત છે.
એતે રત્નમયાઃ સપ્ત ક્રૈઞ્ચદ્વીપસ્ય પર્વતાઃ
આ ક્રૈંચદ્વીપના સાત પર્વતો રત્નોથી શોભાયમાન છે.
પરસ્પરેણ દ્વિગુણા વિસ્તૃતા હર્ષવર્દ્ધનાઃ
દરેક પર્વત અગાઉના કરતાં બમણો વિશાળ છે અને આનંદ વધારનાર છે.
ક્રૈઞ્ચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ
ક્રૈંચની ભૂમિ કુશળ છે અને વામનનું પ્રદેશ મનને આનંદ આપનાર છે.
ઉષ્ણાત્પરઃ પીવરકઃ પીવરાદન્ધકારકઃ
ઉષ્ણથી આગળ પીવરક છે અને પીવરકથી આગળ અંધકારક આવેલો છે.
મુનિદેશાત્પરશ્ચૈવ પ્રોચ્યતે દુન્દુભિસ્વનઃ
મુનિઓના પ્રદેશથી આગળ દુન્દુભિસ્વન કહેવાતું સ્થાન છે.
તત્રાપિ નદ્યઃ સપ્તૈવ પ્રતિવર્ષ સ્મૃતાઃ શુભાઃ
ત્યાં પણ દરેક પ્રદેશમાં પ્રસિદ્ધ અને શુભ એવી સાત નદીઓ વહે છે.
ખ્યાતિશ્ચ પુણ્ડરીકા ચ ગઙ્ગાઃ સપ્તવિધાઃ સ્મૃતાઃ
ખ્યાતિ અને પુંડરીક, અને સાત પ્રકારની ગંગા યાદ કરવામાં આવે છે.
અભિગચ્છન્તિ તાઃ સર્વા વિપુલાઃ સુબહૂદકાઃ
આ બધી જલથી ભરપૂર અને વિશાળ નદીઓ ત્યાં આવે છે.
આવૃતઃ સર્વતઃ શ્રીમાન્ક્રૈઞ્ચદ્વીપસમેન તુ
આ પવિત્ર પ્રદેશ ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલો છે અને ક્રૌંચદ્વીપ જેટલો વિશાળ છે.
તેષાં નિસર્ગોદ્વીપાનામાનુપૂર્વ્યેણ સર્વશઃ
આ પ્રાકૃતિક દ્વીપોનું વર્ણન હું યોગ્ય ક્રમમાં સંપૂર્ણપણે કરું છું.
નિસર્ગો યઃ પ્રજાનાં તુ સંહારો યશ્ચ તાસુ વૈ
આ દ્વીપોમાં જ જીવોની ઉત્પત્તિ અને અંત થાય છે.
શૃણુધ્વં તુ યથાતથ્યં બ્રુવતો મે યથાર્થવત્
હવે તમે સાચી રીતે અને યોગ્ય રીતે હું જે કહું છું તે સાંભળો.
પરિવાર્ય સમુદ્રં સ દધિમણ્ડોદકં સ્થિતઃ
આ પ્રદેશ દહીં જેવી નદીઓથી ભરેલા સમુદ્રને ઘેરીને સ્થિત છે.
કુત એવ ચ દુર્ભિક્ષં જરાવ્યાધિભયં કુતઃ
અહીં દુર્ભિક્ષ ક્યાંથી આવે છે અને વૃદ્ધાવસ્થા તથા રોગનો ભય ક્યાંથી થાય છે?
રત્નાકરાસ્તથા નદ્યસ્તેષાં નામાનિ મે શૃણુ
હવે તેમના રત્નખાણો અને નદીઓના નામો સાંભળો.
પ્રાગાયતઃ સ સૌવર્ણો હ્યુદયો નામ પર્વતઃ
પૂર્વ દિશામાં સુવર્ણથી ભરેલો ઉદય નામનો પર્વત છે.