દેશસ્યાનુવિધાનેન કાલસ્યાનુવિધાઃ સ્મૃતાઃ
ત્યાં સમયના વિભાગો દેશના વિભાગોને અનુસરે છે એમ કહેવાય છે.
સુરૂપાશ્ચ સુવેષાશ્ચ હ્યરોગા બલિનસ્તથા
ત્યાંના લોકો સુંદર, સજ્જ, રોગમુક્ત અને બળવાન છે.
પ્લક્ષદ્વીપાદિષુ જ્ઞેયઃ શાકદ્વીપાન્તિકેષુ વૈ
આ વાત પ્લક્ષદ્વીપથી શરૂ કરીને શાકદ્વીપની નજીકના દ્વીપોમાં સમજવી જોઈએ.
દિવ્યૌષધિફલોપેતઃ સર્વૌંષધિવનસ્પતિઃ
ત્યાંના બધા વૃક્ષોમાં દિવ્ય ઔષધિઓ અને ફળો આવે છે અને બધી વનસ્પતિ ઔષધીય છે.
જંબૂવૃક્ષેમ સંખ્યાતસ્તસ્ય મધ્યે દ્વિજોત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ત્યાંના મધ્યમાં જાંબુ વૃક્ષ ગણાય છે.
સ તત્ર પૂજ્યતે સ્થાને મધ્યે જનપદસ્ય હ
તે વૃક્ષ પ્રદેશના મધ્યમાં પૂજાય છે.
પ્લક્ષદ્વીપસમેનૈવ વૈપુલ્યદ્વિસ્તરેણ તુ
શાલ્મલદ્વીપનું વિસ્તાર અને પહોળાઈ પ્લક્ષદ્વીપ જેટલું જ છે.
આનુપૂર્વ્યાત્સમાસેન શાલ્મલં તુ નિબોધત
હવે શાલ્મલદ્વીપ વિશે ક્રમવાર અને સંક્ષિપ્ત રીતે સાંભળો.
શાલ્મલેન સમુદ્રસ્તુ દ્વીપેનેક્ષુરસોદકઃ
શાલ્મલદ્વીપને ઘેરતો મહાસાગર ઈખુના રસ જેવું પાણી ધરાવે છે.
તત્રાપિ પર્વતાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયા રત્નયોનયઃ
ત્યાં પણ સાત પર્વતો છે, જે રત્નોના સ્ત્રોત છે.
પ્રથમઃ સૂર્યસંકાશઃ કુમુદો નામ પર્વતઃ
પહેલો પર્વત, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, કમુદ નામે ઓળખાય છે.
દ્વિતીયઃ પર્વતશ્ચાત્ર હ્યુત્તમો નામ વિશ્રુતઃ
બીજો પર્વત અહીં ઉત્તમ નામે પ્રસિદ્ધ છે.
તૃતિયઃ પર્વતસ્તત્ર બલાહક ઇતિ શ્રુતઃ
ત્રીજો પર્વત ત્યાં બલાહક નામે જાણીતો છે.
ચતુર્થઃ પર્વતો દ્રોણો યત્ર સા વૈ સહોષધિઃ
ચોથો પર્વત દ્રોણ છે, જ્યાં મહાન ઔષધી મળે છે.
કઙ્કસ્તુ પઞ્ચમસ્તત્ર પર્વતઃ સુમહોદયઃ
પાંચમો પરવત ત્યાં કંકક છે, જે બહુ મહાન છે.
ષષ્ઠસ્તુ પર્વતસ્તત્ર મહિષો મેઘસન્નિભઃ
છઠ્ઠો પરવત ત્યાં મહિષ છે, જે મેઘ જેવો દેખાય છે.
સપ્તમઃ પર્વતસ્તત્ર કકુદ્માન્નામ ભાષ્યતે
સાતમો પરવત ત્યાં કકુદ્માન કહેવાય છે.
પ્રજાપતિમુપાદાય પ્રજાભ્યો વિધિવત્સ્વયમ્
પ્રજાપતિને આધાર બનાવી, તેણે યોગ્ય રીતથી પોતે પ્રજાઓ માટે રચના કરી.
તેષાં વર્ષાણિ વક્ષ્યામિ સર્પૈવ તુ શુભાનિ વૈ
હું તમને તેમના પ્રદેશો કહીશ, જે સાપ જેવાં શુભ છે.
બલાહકસ્ય જીમૂતં દ્રોણસ્ય હરિતં સ્મૃતમ્
બલાહકનો જીમૂત છે, અને દ્રોણનો રંગ હરિત છે એવું કહેવાય છે.
કકુદઃ સુપ્રદં નામ સપ્તૈતાનિ તુ સપ્તધા
કકુદનું નામ સુપ્રદ છે; આ સાતો સાત ભાગે વહેંચાયેલા છે.
જ્યોતિઃ શાન્તિસ્તથા તુષ્ટા ચન્દ્રા શુક્રા વિમોચની
જ્યોતિ, શાંતિ, તુષ્ટા, ચંદ્રા, શુક્રા અને વિમોચની—
તાસાં સમીપગાશ્ચાન્યાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
આ બધાની નજીક અનેક અન્ય, સૈકડો અને હજારો છે.
ઇત્યેષ સંનિવેશો વઃ શાલ્મલસ્ય પ્રકીર્ત્તિતઃ
આ રીતે શાલમલીનું આ વ્યવસ્થાપન તમને સમજાવ્યું છે.
શાલ્મલિર્વિપુલસ્કન્ધસ્તસ્ય નામ્ના સ ઉચ્યતે
શાલમલી, જેનો કાંઠો વિશાળ છે, એ નામથી ઓળખાય છે.
વિસ્તરાચ્છાલ્મલસ્વૈવ સમે ન તુ સમન્તતઃ
વિસ્તારમાં શાલમલી પોતે સમાન છે, પણ બધે નહીં.
યથાશ્રુતં યથાન્યાયં બ્રુવતો મે નિબોધત
જેમ સાંભળ્યું અને યોગ્ય છે તેમ હું કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
સુરોદકઃ પરિવૃતઃ કુશદ્વીપેન સર્વતઃ
સુરોદક ચારેય બાજુથી કુશદ્વીપે ઘેરાયેલો છે.
સપ્તૈવ ચ ગિરીંસ્તત્ર વર્ણ્યમાનાન્નિબોધત
ત્યાં પણ સાત પર્વતો છે; જેમ વર્ણન થાય છે તેમ સાંભળો.
દ્વીપસ્ય પ્રથમસ્તસ્ય દ્વિતીયો હેમપર્વતઃ
આ દ્વીપનો પહેલો, બીજો હેમપર્વત કહેવાય છે.