અનૂપાસ્તુણ્ડિકેરાશ્ચ વીતિહોત્રા હ્યવન્તયઃ
અનૂપ, તુંડિકેર, વીતિહોત્ર અને અવંતિના લોકો,
અતો દેશાન્પ્રવક્ષ્યામિ પર્વતાશ્રયિણશ્ચ યે
હવે હું એ પ્રદેશો અને પર્વતોમાં રહેતા લોકોનું વર્ણન કરું છું.
અપપ્રાવ રણાશ્ચૈવ ઊર્ણા દર્વાઃ સહૂહુકાઃ
અપપ્રા, રણા, ઊર્ણા, દર્વા અને સહૂહુકા—આ બધા નામો છે.
ચત્વારિ ભારતે વર્ષે યુગાનિ ઋષયો ઽબ્રુવન્
ભારતખંડમાં ચાર યુગો છે એવું ઋષિઓએ કહ્યું છે.
તેષાં નિસર્ગં વક્ષ્યામિ ઉપરિષ્ટાદશેષતઃ
હવે હું એ યુગોની સ્વભાવ અને વિગતથી વાત કરું છું.
આચક્ષ્વ નો યથાતત્ત્વં કીર્ત્તિતં ભારતં ત્વયા
તમે ભારત વિશે જે સાચું છે એ અમને કહો.
પ્લક્ષખણ્ડઃ કિંપુરુષે સુમહાન્નન્દનોપમઃ
કિંપુરુષ દેશમાં પ્લક્ષખંડ બહુ વિશાળ છે અને નંદનવન જેટલું સુંદર છે.
સુવર્ણવર્ણાઃ પુરુષાઃ સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસો પમાઃ
ત્યાં પુરુષો સોનાની જેમ ચમકતા છે અને સ્ત્રીઓ અપ્સરાઓ જેવી છે.
જાયન્તે માનવાસ્તત્ર નિસ્તપ્તકનકપ્રભાઃ
ત્યાં માનવો શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી જન્મે છે.
તસ્ય કિંપુરુષાઃ સર્વે ઽપિબન્ હિ રસમુત્તમમ્
ત્યાંના બધા કિંપુરુષો ઉત્તમ રસ પીવે છે.
મહારજતસંકાશા જાયન્તે તત્ર માનવાઃ
આ પ્રદેશમાં માનવો મહાન ચાંદી જેવી કાંતિ ધરાવે છે.
હરિવર્ષે નરાઃ સર્વે પિબન્તીક્ષુરસં શુફમ્
હરિવર્ષમાં બધા પુરુષો શુદ્ધ ઈખરાસ પીવે છે.
હરિવર્ષે તુ જીવન્તિ સર્વે મુદિતમાનસાઃ
અને હરિવર્ષમાં બધા આનંદથી જીવે છે.
મધ્યમં યન્મયા પ્રોક્તં નામ્ના વર્ષમિલાવૃતમ્
મધ્યમાં જે પ્રદેશનું હું નામ લીધું, તેને ઇલાવૃત કહે છે.
ચન્દ્રસૂર્યૈ સનક્ષત્રૌ ન પ્રકાશાવિલા વૃતે
ત્યાં ચાંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ પોતાનું પ્રકાશ આપતા નથી.
પદ્મપત્રસુગન્ધાશ્ચ જાયન્તે તત્ર માનવાઃ
ત્યાં માનવો કમળના પાંદડાની સુગંધ ધરાવે છે.
મનસ્વિનો ભુક્તભોગાઃ સત્કર્મફલભોગિનઃ
તેઓ બુદ્ધિશાળી છે, ભોગ ભોગવે છે અને સારા કર્મના ફળ મેળવે છે.
ત્રયોદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં તે નરોત્તમાઃ
એ ઉત્તમ પુરુષો તે દેશમાં તેર હજાર વર્ષ જીવે છે.
મેરોઃ પ્રતિદિશં યચ્ચ નવસાહસ્રવિસ્તૃતમ્
મેરુથી ચારેય દિશામાં નવ હજાર જેટલી પહોળાઈમાં વિસ્તરેલું છે.
યતુરસ્રં સમન્તાચ્ચ શરાવાકારસંસ્થિતમ્
આ પ્રદેશ ચારે બાજુથી ચોરસ છે અને વાટકી જેવું આકાર ધરાવે છે.
ચતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ ગન્ધમાદનપર્વતઃ
ગંધમાદન પર્વત ચોત્રીસ હજાર જેટલો વિશાળ છે.
ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ પરિવૃદ્ધો મહીતલાત્
પૃથ્વી પરથી એ પર્વત ચાલીસ હજાર જેટલો ઊંચો થયો છે.
પૂર્વેણ માલ્યવાઞ્છૈલસ્તત્પ્રમાણઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ
પૂર્વ તરફ માલ્યવાન પર્વત છે, જે પણ એટલો જ વિશાળ ગણાયો છે.
તેષાં મધ્યે મહામેરુઃ સ્વૈઃ પ્રમાણૈઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ
આ બધાના વચ્ચે મહામેરુ પર્વત પોતાના માપ સાથે સ્થિર છે.
વિસ્તરસ્તત્પ્રમાણઃ સ્યાદાયામો નિયુતં સ્મૃતઃ
મહામેરુની પહોળાઈ પણ એટલી જ છે અને તેની લંબાઈ એક નિયુત કહેવાય છે.
આયામાઃ પરિહીયન્તે ચતુરસ્રસમાઃ સ્મૃતાઃ
તેની લંબાઈ ઓછી થતી જાય છે અને એ ચોરસ આકારના ગણાય છે.
પ્રભિન્નાઞ્જનસંકાશા જમ્બૂરસવતી નદી
જાંબૂ નદી કાજળ જેવી કાળી અને તૂટેલી દેખાય છે, અને તેમાં પાણી ભરપૂર છે.
સુદર્શનો નામ મહાઞ્જમ્બૂવૃક્ષઃ સનાતનઃ
અહીં સુદર્શન નામનું મહાન અને શાશ્વત જાંબૂ વૃક્ષ છે.
તસ્ય નામ્ના સમા ખ્યાતો જમ્બૂદ્વીપો વનસ્પતેઃ
આ વૃક્ષના નામ પરથી એ ભૂમિ જાંબૂદ્વીપ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
ઉત્સેધો વૃક્ષરાજસ્ય દિવં સ્પૃશતિ સર્વતઃ
વૃક્ષોના રાજાનું ઊંચાઈ ચારેય બાજુ આકાશને અડે છે.