ઇહ સ્વર્ગાપવર્ગાર્થં પ્રવૃત્તિર્યેષુ માનુષી
અહીં માનવીઓના બધા પ્રયત્નો સ્વર્ગ અને મુક્તિ માટે થાય છે.
કૃત્સ્નં જયતિ યો હ્યેનં સમ્રાડિત્યભિધીયતે
જે બધાને જીતે છે, તેને સમ્રાટ કહેવાય છે.
સ્વરાડસૌ સ્મૃતો લૌકઃ પુનર્વક્ષ્યામિ વિસ્તરાત્
જે પોતાનું રાજ્ય સંભાળે છે, તેને સ્વરાજ્યવાળા કહેવાય છે; આ વિષયને હું આગળ વિગતે સમજાવીશ.
મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાનૃક્ષપર્વતઃ
મહેન્દ્ર, મલય, સહ્ય, શુક્તિમાન અને ઋક્ષા એ બધા પર્વતો છે.
તેષાં સહસ્રશ્ચાન્યે પર્વ તાસ્તુ સમીપગાઃ
આમાં હજારો બીજા પર્વતો છે અને નજીકના પર્વતો પણ છે.
સંદરઃ પર્વતશ્રેષ્ઠો વૈહારો દુર્દુરસ્તથા
સંદર પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેમજ વૈહાર અને દુર્દુર પણ છે.
વાતન્ધમો નાગગિરિસ્તથા પાણ્ડુરપર્વતઃ
વાતંધમ, નાગગિરિ અને પાંડુર પર્વત પણ છે.
પુષ્પગિર્યુજ્જયન્તૌ ચ શૈલો રૈવતકસ્તથા
પુષ્પગિરિ, ઉજ્જયંત અને રૈવતક પર્વત પણ છે.
અન્યે તેભ્યો ઽપરિજ્ઞાતા હ્રસ્વાઃ સ્વલપોપજી વિનઃ
આમાંથી કેટલાક અજાણ્યા પર્વતો નાના છે અને ઓછા જીવને આધાર આપે છે.
પીયન્તે યૈરિમા નદ્યો ગઙ્ગા સિંધુ સરસ્વતી
જેમાંથી ગંગા, સિંધુ અને સરસ્વતી જેવી નદીઓ પીવામાં આવે છે.
ઇરાવતી વિતસ્તા ચ વિપાશા દેવિકા કુહૂઃ
ઇરાવતી, વિતસ્થા, વિપાશા, દેવિકા અને કુહૂ છે.
કૌશકી ત્રિદિવા ચૈવ નિષ્ઠીવી ગેડકી તથા
કૌશકી, ત્રિદિવા, નિષ્ઠીવી અને ગેડકી પણ છે.
વેદસ્મૃતિર્વેદવતી વૃત્રઘ્ની સિંધુ રેવ ચ
વેદ, સ્મૃતિ, વેદવતી, વૃત્રઘ્ની, સિંધુ અને રેવા છે.
પાશા ચર્મણ્વતીનૂપા વિદિશા વેત્રવત્યપિ
પાશા, ચર્મણ્વતી, નૂપા, વિદિશા અને વેત્રવતી પણ છે.
શોણો મહાનદશ્ચૈવ નર્મ્મદા સુરસા ક્રિયા
શોણ, મહાનદ, નર્મદા, સુરસા અને ક્રિયા છે.
તમસા પિપ્પલા શ્યેના કરમોદા પિશાચિકા
તમસા, પિપ્પલા, શ્યેના, કરમોદા અને પિશાચિકા છે.
સનેરુજા શુક્તિમતી મઙ્કુતી ત્રિદિવા ક્રતુઃ
સનેરુ, શુક્તિમતી, મંકુતી, ત્રિદિવા અને ક્રતુ.
તાપી પયોષ્ણી નિર્વિન્ધ્યા સૃપા ચ નિષધા નદી
તાપી, પયોષ્ણી, નિર્વિંધ્યા, સૃપા અને નિષધા નદી.
તોયા ચૈવ મહાગૌરી દુર્ગા વાન્નશિલા તથા
તોયા, મહાગૌરી, દુર્ગા અને વન્નશિલા.
ગોદાવરી ભીમરથી કૃષ્ણવેણાથ બઞ્જુલા
ગોદાવરી, ભીમરથી, કૃષ્ણવેણા અને બંજુલા.
દક્ષિણપ્રવહા નદ્યઃ સહ્ય પાદાદ્વિનિઃસ્મૃતાઃ
દક્ષિણ તરફ વહેતી નદીઓ સહ્ય પર્વતના પાદેથી નીકળે છે.
નદ્યો ઽભિજાતા મલયાત્સર્વાઃ શીતજલાઃ શુભાઃ
મલય પર્વતમાંથી જન્મેલી બધી શીતળ અને પવિત્ર નદીઓ પ્રસિદ્ધ છે.
લાઙ્ગૂલિની વંશધરા મહેન્દ્રતનયાઃ સ્મૃતાઃ
લાંગુલીની, વંશધારા અને મહેન્દ્રની પુત્રીઓ જાણીતી છે.
કૃપા પલાશિની ચૈવ શુક્તિમત્પ્રભવાઃ સ્મૃતાઃ
કૃપા અને પલાશિની પણ શુક્તિમતીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી કહેવાય છે.
વિશ્વસ્ય માતરઃ સર્વા જગત્પાપહરાઃ સ્મૃતાઃ
આ બધી વિશ્વની માતાઓ અને જગતના પાપો દૂર કરનારીઓ માનવામાં આવે છે.
તાસ્વિમે કુરુપાઞ્ચાલાઃ શાલ્વા માદ્રેયજાઙ્ગલાઃ
આ નદીઓના કાંઠે કુરુ, પંચાલ, શાલ્વ, માદ્રેય અને જંગલ વસે છે.
મત્સ્યાઃ કુશલ્યાઃ સૌશલ્યાઃ કુન્તલાઃ કાશિકોશલાઃ
મત્સ્ય, કુશલ, સૌશલ, કુંતલ અને કાશી-કોશલ લોકો છે.
મધ્યદેશ્યા જનપદાઃ પ્રાયશસ્ત્ત્ર કીર્ત્તિતાઃ
મધ્યદેશના મુખ્ય જનપદો આ રીતે વર્ણવાયા છે.
પૃથિવ્યામપિ કૃત્સ્નાયાં સ પ્રદેશો મનોરમઃ
આ પ્રદેશ આખી પૃથ્વી પર મનોહર ગણાય છે.
રામપ્રિયાથ સ્વર્ગીયા વૃક્ષ દિવ્યાસ્ત થૌષધીઃ
રામને પ્રિય, સ્વર્ગસમાન, દિવ્ય વૃક્ષો અને ઔષધીઓથી ભરપૂર.