દ્વીપભેદસહસ્રાણિ સપ્તસ્વન્તર્ગતાનિ ચ
સાત દ્વીપોમાં અંદરથી હજાર જેટલા દ્વીપોના ભાગો છે.
સપ્ત દ્વીપાન્પ્રવક્ષ્યામિ ચન્દ્રાદિત્યગ્રહૈઃ સહ
હું સાતેય દ્વીપો, ચાંદ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહો સાથે વર્ણવીશ.
અચિન્ત્યાઃ ખલુ યે ભાવા ન તાંસ્તર્કેણ સાધયેત્
જે વસ્તુઓ સમજણથી પર છે, તેને તર્કથી સમજાવી શકાતી નથી.
નવવર્ષં પ્રવક્ષ્યામિ જંબૂદ્વીપં યથાતથમ્
હું જંબૂદ્વીપના નવ વર્ષોને સાચી રીતે વર્ણવીશ.
શતમેકં સહસ્રાણાં યોજનાગ્રાત્સમન્તતઃ
તે ચારે બાજુએથી એક લાખ યોજન જેટલું વિસ્તૃત છે.
સિદ્ધચારણસંકીણઃ પર્વતૈરુપશોભિતઃ
તે સિદ્ધો અને ચારણોથી ભરેલું છે અને પહાડોથી શોભાયમાન છે.
પર્વતપ્રભવાભિશ્ચ નદીભિઃ સર્વતસ્તતઃ
તેના ચારે બાજુએ પર્વતોમાંથી નીકળતી નદીઓ વહે છે.
નવભિશ્ચાવૃતઃ સર્વો ભુવનૈર્ભૂતભાવનૈઃ
આ સમગ્ર જગત નવ ભુવનોથી ઘેરાયેલું છે, જે જીવોના નિવાસસ્થાન છે.
જંબૂદ્વીપસ્ય વિસ્તારાત્ સમેન તુ સમન્તતઃ
જંબૂદ્વીપનું વિસ્તરણ બધે સમાન છે.
અવગાઢા હ્યુભયતઃ મસુદ્રૌ પૂર્વપશ્ચિમૌ
તેના પૂર્વ અને પશ્ચિમ બન્ને બાજુએ મસુદ્રા સમુદ્રથી ઘેરાયેલું છે.
સર્વર્ત્તુષુ સુખશ્ચાપિ નિષધઃ પર્વતો મહાન્
બધા ઋતુઓમાં મહાન નિષધ પર્વત સુખદાયી છે.
દ્વાત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ વિસ્તીર્ણઃ સ ચ મૂર્દ્ધનિ
તેનું શિખર બત્રીસ હજાર યોજન જેટલું વિસ્તૃત છે.
નાનાવર્ણાસ્તુ પાર્શ્વેષુ પ્રજાપતિગુણાન્વિતઃ
તેના કિનારા વિવિધ રંગના છે અને તેમાં પ્રજાપતિના ગુણો છે.
પૂર્વતર્ઃ શ્વેતવર્ણશ્ચ બ્રાહ્મણસ્તસ્ય તેન તત્
તેના પૂર્વ બાજુએ સફેદ રંગ છે, તેથી ત્યાં બ્રાહ્મણ વસે છે.
તેનાસ્ય ક્ષત્ત્રભાવસ્તુ મેરોર્નાનાર્થકારણાત્
મેરુમાંથી વિવિધ કારણોસર તેમાં ક્ષત્રિય સ્વભાવ આવે છે.
ભૃઙ્ગપત્રનિભશ્ચાપિ પશ્ચિમેન સમાચિતઃ
પશ્ચિમ બાજુએ તે ભમરોના પાંખ જેવો આવરણ ધરાવે છે.
વૃત્તઃ સ્વભાવતઃ પ્રોક્તો વર્ણતઃ પરિમાણતઃ
તે સ્વભાવથી, રંગથી અને માપથી ગોળ છે એવું કહેવામાં આવ્યું છે.
મયુરબર્હવર્ણસ્તુ શાતકૈંભશ્ચ શૃઙ્ગવાન્
તેનો રંગ મોરના પાંખ જેવો છે, તે સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને શિખરો વડે શોભાયમાન છે.
તેષામન્તરવિષ્કંભો નવસાહસ્ર ઉચ્યતે
એના અંદરના વ્યાસને નવ હજાર કહેવાય છે.
નવૈવં તુ સહસ્રાણિ વિસ્તીર્ણં સર્વતસ્તુ તત્
આ રીતે, એ સર્વત્ર નવ હજાર જેટલું ફેલાયેલું છે.
વેદ્યર્દ્ધં દક્ષિણં મેરોરુત્તરાર્દ્ધં તથોત્તરમ્
વેદીનો અડધો ભાગ મેરુના દક્ષિણમાં છે અને બીજો અડધો ઉત્તર તરફ છે.
દ્વે દ્વે સહસ્રે વિસ્તીર્ણા યોજનાનાં સમુચ્છ્રયાત્
દરેકની પહોળાઈ અને ઊંચાઈ બે હજાર યોજન છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ શતં દ્વાવાયતૌ ગિરી
એ બંને પર્વતો લાખ યોજન જેટલા લાંબા છે.
શ્વેતશ્ચ હેમકૂટશ્ચ હિમવાઞ્છૃઙ્ગવાંસ્તથા
શ્વેત, હેમકૂટ, હિમવંત અને શૃંગવંત — આ બધા પર્વતો છે.
તેષાં મધ્યે જનપદાસ્તાનિ વર્ણાણિ સપ્ત વૈ
આ બધાના વચ્ચે વસવાટવાળા પ્રદેશો છે, જે સાત રંગોના છે.
સંતતાનિ નદીભેદૈરગમ્યાનિ પરસ્પરમ્
એ પ્રદેશો નદીઓની શાખાઓથી અલગ પડેલા છે અને એકબીજાને પહોંચી શકાતા નથી.
ઇદં હૈમવતં વર્ષં ભારતં નામ વિશ્રુતમ્
આ હિમવંત પ્રદેશ ભારત નામે પ્રસિદ્ધ છે.
નૈષધં હેમકૂટાત્તુ હરિવર્ષં તદુચ્યતે
હેમકૂટથી નિષધ પ્રદેશ આવે છે, અને ત્યાંથી તેને હરિવર્ષ કહે છે.
ઇલાવૃતાત્પિરં નીલં સમ્યકં નામ વિશ્રુતમ્
ઈલાવૃતથી પિષ પ્રદેશ છે અને નીલ પર્વતથી સમ્યક નામે જાણીતું છે.
હિરણ્મયાત્પરં ચૈવ શૃઙ્ગવત્તઃ કુરુ સ્મૃતમ્
હિરણ્મય અને શૃંગવંત પછીનું પ્રદેશ કુરુ તરીકે ઓળખાય છે.