રજા વિરજસઃ પુત્રઃ શતજિદ્રજસસ્તથા
રાજા, વિરજસના પુત્ર અને રાજસના પુત્ર શતજિત હતા.
વિશ્વજ્યોતિષ્પ્રધાનાસ્તે યૈરિમા વર્દ્ધિતાઃ પ્રજાઃ
વિશ્વજ્યોતિષ અને તેમના જેવા અન્યોએ આ પ્રજાઓને વધારી હતી.
તેષાં વંશપ્રસૂતૈસ્તુ ભુક્તેયં ભારતી પુરા
આ વંશમાં જન્મેલા લોકો દ્વારા ભૂતકાળમાં આ ભારતભૂમિ ભોગવાઈ હતી.
યે ઽતીતાસ્તૈર્યુગૈઃ સાર્ધં રાજાનસ્તે તદન્વયાઃ
જે રાજાઓ ગયા, અને જે યુગો સાથે ગયા, તેઓ બધા તેમના વંશજ હતા.
એવં સ્વાયં ભુવઃ સર્ગો યેનેદં પૂરિતં જગત્
આ રીતે, જેનાથી જગત ભરાયું છે, તે જીવસૃષ્ટિનું સર્જન થયું.
તેષાં સૃષ્ટિરિયં પ્રોક્તા યુગૈઃ સહ વિવર્ત્તતે
તેમની આ સર્જનકથા યુગો સાથે બદલાતી રહે છે.
પપ્રચ્છ નિયતં સૂતં પૃથિવ્યુદ ધિવિસ્તરમ્
તેણે સૂતજીને પૃથ્વીનું સંપૂર્ણ વિસ્તરણ પૂછ્યું.
કિયન્તિ ચૈવ વર્ષાણિ તેષુ નદ્યશ્ચ કાઃ સ્મૃતાઃ
એમાં કેટલા પ્રદેશો છે અને કઈ નદીઓ જાણીતી છે, તે પણ પૂછ્યું.
એતત્પ્રબૂહિ નઃ સર્વં વિસ્તરેણ યથાર્થતઃ
આ બધું અમને વિગતે અને સાચી રીતે કહો.
હન્ત વો ઽહં પ્રવક્ષ્યામિ પૃથિવ્યાયામવિસ્તરમ્
હું હવે તમને પૃથ્વીનું વિસ્તરણ સમજાવીશ.
દ્વીપભેદસહસ્રાણિ સપ્તસ્વન્તર્ગતાનિ ચ
સાત દ્વીપોમાં અંદરથી હજાર જેટલા દ્વીપોના ભાગો છે.
સપ્ત દ્વીપાન્પ્રવક્ષ્યામિ ચન્દ્રાદિત્યગ્રહૈઃ સહ
હું સાતેય દ્વીપો, ચાંદ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહો સાથે વર્ણવીશ.
અચિન્ત્યાઃ ખલુ યે ભાવા ન તાંસ્તર્કેણ સાધયેત્
જે વસ્તુઓ સમજણથી પર છે, તેને તર્કથી સમજાવી શકાતી નથી.
નવવર્ષં પ્રવક્ષ્યામિ જંબૂદ્વીપં યથાતથમ્
હું જંબૂદ્વીપના નવ વર્ષોને સાચી રીતે વર્ણવીશ.
શતમેકં સહસ્રાણાં યોજનાગ્રાત્સમન્તતઃ
તે ચારે બાજુએથી એક લાખ યોજન જેટલું વિસ્તૃત છે.
સિદ્ધચારણસંકીણઃ પર્વતૈરુપશોભિતઃ
તે સિદ્ધો અને ચારણોથી ભરેલું છે અને પહાડોથી શોભાયમાન છે.
પર્વતપ્રભવાભિશ્ચ નદીભિઃ સર્વતસ્તતઃ
તેના ચારે બાજુએ પર્વતોમાંથી નીકળતી નદીઓ વહે છે.
નવભિશ્ચાવૃતઃ સર્વો ભુવનૈર્ભૂતભાવનૈઃ
આ સમગ્ર જગત નવ ભુવનોથી ઘેરાયેલું છે, જે જીવોના નિવાસસ્થાન છે.
જંબૂદ્વીપસ્ય વિસ્તારાત્ સમેન તુ સમન્તતઃ
જંબૂદ્વીપનું વિસ્તરણ બધે સમાન છે.
અવગાઢા હ્યુભયતઃ મસુદ્રૌ પૂર્વપશ્ચિમૌ
તેના પૂર્વ અને પશ્ચિમ બન્ને બાજુએ મસુદ્રા સમુદ્રથી ઘેરાયેલું છે.
સર્વર્ત્તુષુ સુખશ્ચાપિ નિષધઃ પર્વતો મહાન્
બધા ઋતુઓમાં મહાન નિષધ પર્વત સુખદાયી છે.
દ્વાત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ વિસ્તીર્ણઃ સ ચ મૂર્દ્ધનિ
તેનું શિખર બત્રીસ હજાર યોજન જેટલું વિસ્તૃત છે.
નાનાવર્ણાસ્તુ પાર્શ્વેષુ પ્રજાપતિગુણાન્વિતઃ
તેના કિનારા વિવિધ રંગના છે અને તેમાં પ્રજાપતિના ગુણો છે.
પૂર્વતર્ઃ શ્વેતવર્ણશ્ચ બ્રાહ્મણસ્તસ્ય તેન તત્
તેના પૂર્વ બાજુએ સફેદ રંગ છે, તેથી ત્યાં બ્રાહ્મણ વસે છે.
તેનાસ્ય ક્ષત્ત્રભાવસ્તુ મેરોર્નાનાર્થકારણાત્
મેરુમાંથી વિવિધ કારણોસર તેમાં ક્ષત્રિય સ્વભાવ આવે છે.
ભૃઙ્ગપત્રનિભશ્ચાપિ પશ્ચિમેન સમાચિતઃ
પશ્ચિમ બાજુએ તે ભમરોના પાંખ જેવો આવરણ ધરાવે છે.
વૃત્તઃ સ્વભાવતઃ પ્રોક્તો વર્ણતઃ પરિમાણતઃ
તે સ્વભાવથી, રંગથી અને માપથી ગોળ છે એવું કહેવામાં આવ્યું છે.
મયુરબર્હવર્ણસ્તુ શાતકૈંભશ્ચ શૃઙ્ગવાન્
તેનો રંગ મોરના પાંખ જેવો છે, તે સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને શિખરો વડે શોભાયમાન છે.
તેષામન્તરવિષ્કંભો નવસાહસ્ર ઉચ્યતે
એના અંદરના વ્યાસને નવ હજાર કહેવાય છે.
નવૈવં તુ સહસ્રાણિ વિસ્તીર્ણં સર્વતસ્તુ તત્
આ રીતે, એ સર્વત્ર નવ હજાર જેટલું ફેલાયેલું છે.