હેમકૂટે હિમગિરૌ પઞ્ચમે ગન્ધમાદને
હેમકૂટ, હિમગિરિ અને પાંચમો ગંધમાદન પર,
ક્ષેત્રાણિ હિ નવૈતાનિ ભૌમાનિ વિદિતાન્યથ
આ નવ ભૂમિ પ્રદેશો જાણીતા છે.
લવણો ઽબ્ધીક્ષુસારાબ્ધિઃ સુરાબ્ધિર્ઘૃતસાગરઃ
લવણ સમુદ્ર, ઈખરરસનો સમુદ્ર, અમૃતનો સમુદ્ર અને ઘીનો સમુદ્ર,
પૂર્વોક્તા નવ શૈલેન્દ્રાઃ પશ્ચાત્સપ્ત ચ સિન્ધવઃ
પૂર્વે જણાવેલા નવ પર્વતરાજ અને પછી સાત નદીઓ.
સૃજતં દિવ્યઘટનાપણ્ડિતૌ શિલ્પિનૌ યુવામ્
દિવ્ય નિર્માણકલા માં片 નિપુણ તમે બંને સર્જન કરો.
નામાનિ નિત્યાનામ્નૈવ પ્રથિતાનિ ન સંશયઃ
આ નામો સદાય માટે જાણીતા છે, આમાં કોઈ શંકા નથી.
સર્વં કલયતે દેવી કલનાઙ્કતયા જગત્
દેવી પોતાની માપવાની શક્તિથી આખું જગત રચે છે.
અતસ્તદીયનામ્ના તુ સનામા પ્રથિતા પુરા
એથી પ્રાચીન સમયમાં એના પોતાના નામોથી તેઓ પ્રસિદ્ધ થયા.
નિત્યક્લિન્નાપુરીત્યાદિનામાનિ પ્રથિતાન્યલમ્
નિત્યક્લિન્નાપુરી વગેરે નામો વ્યાપક રીતે જાણીતા થયા.
મહાશિલ્પપ્રકારેણ પુરીં રચયતાં શુભામ્
ઉત્તમ કારીગરીથી શુભ શહેરનું નિર્માણ કરો.
પ્રોક્તૌ તૌ શ્રીપુરીસ્થેષુ તેષુ ક્ષેત્રેષુ ચક્રતુઃ
આ બંનેને આજ્ઞા મળતાં, તેમણે શ્રીપુરીના ક્ષેત્રોમાં એ સ્થાપ્યા.
કથયામ્યહમાધાર્ય લોપામુદ્રાપતે શૃણુ
હવે હું કહું છું, લોપામુદ્રાના સ્વામી, ધ્યાનથી સાંભળો.
ચતુર્દશજગચ્ચક્રસંપ્રોતનિજવિગ્રહઃ
એનું સ્વરૂપ ચૌદે લોકોમાં ચક્રની જેમ વ્યાપેલું છે.
મધ્યસ્થલેષુ જાતાનિ પ્રોચ્છ્રાયસ્તેષુ કથ્યતે
મધ્યભાગમાં જે ઉદ્ભવ્યા અને ઉંચા થયા છે, તે અહીં વર્ણવાયા છે.
શતયોજનવિસ્તારં તેષુ લોકાસ્ત્રયો મતાઃ
એમાં ત્રણ લોકોએ શત યોજન જેટલી પહોળાઈ ધરાવે છે એમ માનવામાં આવે છે.
એતેષાં ગૃહવિન્યાસાન્વક્ષ્યામ્યવસરાન્તરે
એના ઘરવ્યવસ્થાનો વર્ણન હું બીજા સમયે કરીશ.
ચતુઃશતં યોજનાનામુચ્છ્રિતં વિસ્તૃતં તથા
એ ચારસો યોજન જેટલું ઊંચું અને એટલું જ પહોળું છે.
ચતુઃશતં યોજનાનાં વિસ્તૃત કુમ્ભસંભવ
કુંભમાંથી જન્મેલા, એ ચારસો યોજન જેટલું પહોળું છે.
પ્રાકારઃ પ્રથમઃ પ્રોક્તઃ કાલાયસવિનિર્મિતઃ
પ્રથમ કોટ કાળાયસથી બનેલો છે એમ કહેવામાં આવે છે.
ચતુર્દિક્ષુ દ્વાર્યુતશ્ચ ચતુર્યોજનમુચ્છ્રિતઃ
ચારે બાજુએ સો દરવાજા છે, દરેક ચાર યોજન જેટલા ઊંચા છે.
શાલાગ્રસ્ય તુ ગવ્યૂતેર્નદ્ધવાતાયનં પૃથક્
દરેક મંડપના મુખે, ગૌશાળાથી અલગ, એક જાળીદાર બારી છે.
દ્વારેદ્વારે કપાટે દ્વે ગવ્યૂત્યર્ધપ્રવિસ્તરે
દરેક દરવાજા પર બે પાટ છે, જે ગૌશાળાની અડધી પહોળાઈના છે.
ઉભયોરર્ગલા ચેત્થમર્ધક્રોશસમાયતા
બન્ને કાંટા એ રીતે રાખવામાં આવ્યા છે કે તેમના વચ્ચે અડધો ક્રોશનું અંતર હોય છે.
ગોપુરસ્ય તુ સંસ્થાનં કથયે કુંભસંભવ
હવે હું તને, કુંભમાંથી જન્મેલા, ગોપુરની રચના સમજાવું છું.
પાર્શ્વદ્વયે યોજને દ્વે દ્વે સમાદાય નિર્મિતે
બન્ને બાજુએ બે-બે યોજન લઈ ને એનું નિર્માણ કરવામાં આવે છે.
પાર્શ્વદ્વયં યોજને દ્વે મધ્યે શાલસ્ય યોજનમ્
બન્ને બાજુએ બે-બે યોજન અને વચ્ચે શાળ માટે એક યોજન રાખવામાં આવે છે.
પાર્શ્વદ્વયેન સાર્ધેન ક્રોશયુગ્મેન સંયુતમ્
બન્ને બાજુએ દોઢ-દોઢ યોજન અને તેમાં ક્રોશના જોડી જોડાય છે.
એવં પ્રાકારતસ્તત્ર ગોપુરં રચિતં મુને
હુંનારે, એ રીતે દિવાલ પાસે ગોપુર બનાવવામાં આવે છે.
ઉપર્યુપરિ વેષ્ટસ્ય હ્રાસ એવ પ્રકીર્ત્યતે
ગોપુરના દરેક ઉપરના પડાવે કદમાં ઘટાડો કરવો જણાવવામાં આવ્યો છે.
યોજનેયોજને દ્વારં સકપાટં મનોહરમ્
દરેક યોજન પર સુંદર પાટાવાળું દ્વાર મૂકવામાં આવે છે.