નિયોજ્ય લિખિતં યન્ત્રં માયાવી સમમન્ત્રયત્
લખેલું યંત્ર સ્થાપિત કરીને, માયાવીએ તેના પર મંત્રોચ્ચાર કર્યો.
તદ્યન્ત્રં ચારિકટકે પ્રાક્ષિપત્સમરે ઽસુરઃ
એ અસુરે એ યંત્ર યુદ્ધ દરમિયાન સૈન્યના મધ્યમાં ફેંક્યું.
ક્ષિપ્તમુલ્લઙ્ઘ્ય ચ રણે પપાત કટકાન્તરે
યુદ્ધમાં ફેંકાયેલું યંત્ર લાંઘીને, તે શિબિરની અંદર પડ્યો.
વિમુક્તશસ્ત્રસંન્યાસમાસ્થિતા દીનમાનસાઃ
જેઓએ શસ્ત્ર મૂકી દીધાં હતાં, તેઓ ત્યાં ઉદાસ મનથી ઊભા રહ્યા.
જયસિદ્ધફલં કિં વા પ્રાણિહિંસા ચ પાપદા
જ્યારે જીવહિંસા અને પાપ થાય ત્યારે વિજય, સફળતા કે ફળનું શું મૂલ્ય રહે છે?
વૃથા કલકલં કૃત્વા ન ફલં યુદ્ધકર્મણા
ફોકટની બોલાચાલીથી યુદ્ધમાં કશું જ મળતું નથી.
કા વા સા મન્ત્રિણી શ્યામા ભૃત્યત્વં નો ઽથ કીદૃશમ્
એ કાળી રંગની સલાહકાર કોણ છે? અને આ કઈ રીતે દાસીપણું છે?
વનિતા સ્વામિનીકૃત્યે કિં ફલં મોક્ષ્યતે પરમ્
સ્ત્રીને સ્વામિની બનાવવાથી શું લાભ? શું એ સાચે મુક્ત થશે?
યુદ્ધં શામ્યતુ ચાસ્માકં દેહશસ્ત્રક્ષતિપ્રદમ્
આ યુદ્ધ, જે આપણા શરીર અને શસ્ત્રોને ઘાયલ કરે છે, હવે શમવું જોઈએ.
યુદ્ધે મૃત્યુર્ભવેદેવ ઇતિ તત્ર પ્રમૈવ કા
યુદ્ધમાં મૃત્યુ નિશ્ચિત હોય તો એમાં કઈ ખાતરી રહે છે?
આલસ્યસદૃશં નાસ્તિ ચિત્તવિશ્રાન્તિદાયકમ્
મનને જે આરામ આળસ આપે છે, એ બીજું કશું નથી.
તસ્યા રાજ્ઞીત્વમપિ નઃ સમવાયેન કલ્પિતમ્
એની રાણિપદ પણ અમારે માટે સંયોગથી જ મળ્યું હતું.
નષ્ટ સત્ત્વા ચ સા રાજ્ઞી કાન્નઃ શિક્ષાં કરિષ્યતિ
જ્યારે એ રાણીની શક્તિ જતી રહી, ત્યારે હવે એ અમને શું શીખવશે?
શક્તયો નિદ્રયા દ્વારે ઘૂર્ણમાના ઇવાભવન્
એ શક્તિઓ દરવાજા પર ઊંઘના ઝોકમાં ડગમગતી થઈ ગઈ.
શિથિલં ચાભવત્સર્વં શક્તીનાં કટકં મહત્
મહાન શક્તિઓની આખી સેના ઢીલી પડી ગઈ.
જયવિઘ્નં મહાયન્ત્રમિતિ કૃત્વા સ દાનવઃ
એ દાનવે વિજયમાં અવરોધ લાવવા માટે મોટું યંત્ર ઊભું કર્યું.
દ્વિતીયયુદ્ધદિવસસ્યાર્ધરાત્રે ગતે સતિ
યુદ્ધના બીજા દિવસની અડધી રાત પસાર થઈ ત્યારે,
આજગામ પુનર્દૈત્યો વિશુક્રઃ કટકં દ્વિષામ્
વિશુક્ર નામનો દૈત્ય ફરી શત્રુઓના છાવણીએ આવી પહોંચ્યો.
તથાપિ તા નિરુદ્યોગાઃ શક્તયઃ કટકે ઽભવન્
છતાં પણ, એ શક્તિઓ છાવણીમાં નિષ્ક્રિય જ રહી.
અસ્પૃષ્ટે મન્ત્રિણીદણ્ડનાથે ચિન્તામવા પતુઃ
સલાહકાર કે રાજા કોઈએ પણ હાથ ન લગાડતાં, એ ચિંતામાં પડી ગઈ.
કસ્ય વાથ વિકારેણ સૈનિકા નિર્ગતોદ્યમાઃ
કયાંના વિક્ષેપથી સૈનિકોનું મનોબળ ઘટી ગયું?
ઔદાસીન્યં વિતન્વન્તિ શક્તયો નિસ્પૃહા ઇમાઃ
આ શક્તિઓ, જેઓમાં કોઈ ઈચ્છા નથી, ઉદાસીનતા ફેલાવે છે.
ચક્રસ્યન્દનમારૂઢે મહારાજ્ઞીં સમૂચતુઃ
જ્યારે મહારાણી રથ પર ચઢી, ત્યારે એ બે જણાએ તેમને સંબોધ્યા.
ન શૃણ્વન્તિ મહારાજ્ઞિ તવાજ્ઞાં વિશ્વપાલિતામ્
મહારાણી, દુનિયાને રક્ષનારી તમારી આજ્ઞા એ લોકો સાંભળતા નથી.
નિદ્રાતન્દ્રામુકુલિતા દુર્વાક્યાનિ વિતન્વતે
ઊંઘ અને આળસથી ભરેલા, એ લોકો કઠોર શબ્દો બોલે છે.
યુદ્ધં ચ કીદૃશમિતિ ક્ષેપં ભૂરિ વિતન્વતે
'આ કયું યુદ્ધ છે?' એમ કહીને, એ લોકો ઘણી ઉપહાસભરી વાતો કરે છે.
ઉદ્દણ્ડભેરીનિસ્વાનૈર્વિભિન્દન્નિવ રોદસી
ડંકોના ગર્જનાથી, જાણે આકાશ અને ધરતી ફાટી જાય તેમ ધ્વનિ ફેલાય છે.
ઇત્યુક્ત્વા સહ દણ્ડિન્યા મન્ત્રિણી પ્રણતિં વ્યધાત્
આ રીતે કહીને, મંત્રી અને દંડિનીએ સાથે મળીને વંદન કર્યું.
દત્તદૃષ્ટડિઃ સમહસદતિરક્તરદાવલિઃ
એક ટકાવાર નજરે, લાલ રંગના ભેટોના પાંખે બેઠો હતો.
કટક્રોડગલદ્દાનઃ કશ્ચિદેવ વ્યજૃંભત
કોઈક જણ膁, જેની કાંખ અને ગળામાંથી ભેટો છલકાઈ રહી હતી, દેખાયો.