સાર્થં કર્ત્તુમિવોદ્યુક્તં સવર્ણસ્યાસિદુર્ધિયા
દુર્ભાવનાવાળો એ, પોતાનાં સમાન લોકો સાથે જોડાણ કરવા માટે તત્પર જણાયો.
અદૃશ્યવપુરાપેદે લલિતાકટકં ખલઃ
એ દુષ્ટ, પોતાનું રૂપ અદૃશ્ય બનાવીને, લલિતાના શિબિરમાં પ્રવેશ્યો.
શતયોજનવિસ્તારામાલોકયત્ દુર્મતિઃ
દુર્ભાવનાવાળાએ સો યોજન જેટલી પહોળાઈનું વિસ્તરણ જોયું.
દક્ષિણં દ્વારમાસાદ્ય નિદધ્યૌ ક્ષણમુદ્ધતઃ
દક્ષિણ દ્વાર પર પહોંચી, તે થોડી વારમાં ઉગ્ર મનથી ઊભો રહ્યો.
આરૂઢયાનાઃ સનદ્ધવર્માણો દ્વારદેશતઃ
દ્વાર પાસે, બેસેલા અને કવચ પહેરેલા યોદ્ધાઓ તૈનાત હતા.
સર્વદા દ્વારરક્ષાર્થં નિર્દિષ્ટા દણ્ડનાથયા
દ્વારની રક્ષા માટે, તેઓ હંમેશા સેનાપતિ દ્વારા નિમાયેલા હતા.
શાલસ્ય બહિરેવાસૌ સ્થિત્વા યન્ત્રં સમાતનોત્
મંડપની બહાર ઊભો રહી, તેણે એક યંત્ર ગોઠવ્યું.
શિલાપટ્ટે સુમહતિ પ્રાલિખદ્યન્ત્રમુત્તમમ્
મોટા પથ્થરના પટ પર, તેણે ઉત્તમ યંત્ર લખ્યું.
અષ્ટભિર્દૈવતૈશ્ચૈવ યુક્તં યન્ત્રં સમાલિખત્
આ યંત્રમાં તેણે આઠ દેવતાઓ સાથેનું ચિત્ર બનાવ્યું.
ક્લીબા ચ નિરહઙ્કારા ચેત્યષ્ટૌ દેવતાઃ સ્મૃતાઃ
આ આઠ દેવતાઓ નિર્લિપ્ત અને અહંકારરહિત ગણાય છે.
નિયોજ્ય લિખિતં યન્ત્રં માયાવી સમમન્ત્રયત્
લખેલું યંત્ર સ્થાપિત કરીને, માયાવીએ તેના પર મંત્રોચ્ચાર કર્યો.
તદ્યન્ત્રં ચારિકટકે પ્રાક્ષિપત્સમરે ઽસુરઃ
એ અસુરે એ યંત્ર યુદ્ધ દરમિયાન સૈન્યના મધ્યમાં ફેંક્યું.
ક્ષિપ્તમુલ્લઙ્ઘ્ય ચ રણે પપાત કટકાન્તરે
યુદ્ધમાં ફેંકાયેલું યંત્ર લાંઘીને, તે શિબિરની અંદર પડ્યો.
વિમુક્તશસ્ત્રસંન્યાસમાસ્થિતા દીનમાનસાઃ
જેઓએ શસ્ત્ર મૂકી દીધાં હતાં, તેઓ ત્યાં ઉદાસ મનથી ઊભા રહ્યા.
જયસિદ્ધફલં કિં વા પ્રાણિહિંસા ચ પાપદા
જ્યારે જીવહિંસા અને પાપ થાય ત્યારે વિજય, સફળતા કે ફળનું શું મૂલ્ય રહે છે?
વૃથા કલકલં કૃત્વા ન ફલં યુદ્ધકર્મણા
ફોકટની બોલાચાલીથી યુદ્ધમાં કશું જ મળતું નથી.
કા વા સા મન્ત્રિણી શ્યામા ભૃત્યત્વં નો ઽથ કીદૃશમ્
એ કાળી રંગની સલાહકાર કોણ છે? અને આ કઈ રીતે દાસીપણું છે?
વનિતા સ્વામિનીકૃત્યે કિં ફલં મોક્ષ્યતે પરમ્
સ્ત્રીને સ્વામિની બનાવવાથી શું લાભ? શું એ સાચે મુક્ત થશે?
યુદ્ધં શામ્યતુ ચાસ્માકં દેહશસ્ત્રક્ષતિપ્રદમ્
આ યુદ્ધ, જે આપણા શરીર અને શસ્ત્રોને ઘાયલ કરે છે, હવે શમવું જોઈએ.
યુદ્ધે મૃત્યુર્ભવેદેવ ઇતિ તત્ર પ્રમૈવ કા
યુદ્ધમાં મૃત્યુ નિશ્ચિત હોય તો એમાં કઈ ખાતરી રહે છે?
આલસ્યસદૃશં નાસ્તિ ચિત્તવિશ્રાન્તિદાયકમ્
મનને જે આરામ આળસ આપે છે, એ બીજું કશું નથી.
તસ્યા રાજ્ઞીત્વમપિ નઃ સમવાયેન કલ્પિતમ્
એની રાણિપદ પણ અમારે માટે સંયોગથી જ મળ્યું હતું.
નષ્ટ સત્ત્વા ચ સા રાજ્ઞી કાન્નઃ શિક્ષાં કરિષ્યતિ
જ્યારે એ રાણીની શક્તિ જતી રહી, ત્યારે હવે એ અમને શું શીખવશે?
શક્તયો નિદ્રયા દ્વારે ઘૂર્ણમાના ઇવાભવન્
એ શક્તિઓ દરવાજા પર ઊંઘના ઝોકમાં ડગમગતી થઈ ગઈ.
શિથિલં ચાભવત્સર્વં શક્તીનાં કટકં મહત્
મહાન શક્તિઓની આખી સેના ઢીલી પડી ગઈ.
જયવિઘ્નં મહાયન્ત્રમિતિ કૃત્વા સ દાનવઃ
એ દાનવે વિજયમાં અવરોધ લાવવા માટે મોટું યંત્ર ઊભું કર્યું.
દ્વિતીયયુદ્ધદિવસસ્યાર્ધરાત્રે ગતે સતિ
યુદ્ધના બીજા દિવસની અડધી રાત પસાર થઈ ત્યારે,
આજગામ પુનર્દૈત્યો વિશુક્રઃ કટકં દ્વિષામ્
વિશુક્ર નામનો દૈત્ય ફરી શત્રુઓના છાવણીએ આવી પહોંચ્યો.
તથાપિ તા નિરુદ્યોગાઃ શક્તયઃ કટકે ઽભવન્
છતાં પણ, એ શક્તિઓ છાવણીમાં નિષ્ક્રિય જ રહી.
અસ્પૃષ્ટે મન્ત્રિણીદણ્ડનાથે ચિન્તામવા પતુઃ
સલાહકાર કે રાજા કોઈએ પણ હાથ ન લગાડતાં, એ ચિંતામાં પડી ગઈ.