પ્રણામાઞ્જલિજાલાનિ કર્ણીરથકૃતાસના
હાથીના કાન પર બેઠી, એણે હાથ જોડીને વંદન કર્યું.
તસ્યાઃ પ્રાદેશિકં સૈન્યં કુમાર્યા ન હિ વિદ્યતે
કુમારી પાસે પોતાનું કોઈ સ્થાનિક સૈન્ય નહોતું.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધમત્યુદ્ધતાપરાક્રમમ્
પછી અત્યંત ભયાનક પરાક્રમથી યુદ્ધ શરૂ થયું.
યદ્યુદ્ધમતનોત્તત્તુ સ્પૃહણીયં સુરાસુરૈઃ
એ યુદ્ધ તો દેવો અને દૈત્યોને પણ ઇચ્છનીય લાગ્યું.
કર્મીરથસ્થામાલોક્ય કિરન્તીંશરમણ્ડલમ્
હાથી પર ઊભેલી, તીરોનો વર્તુળ વિખેરી રહી હતી, એમ જોઈને—
વ્યજિજ્ઞપન્મહારાજ્ઞ્યૈ ભ્રમન્ત્યઃ પરિચારિકાઃ
પરિચારિકાઓએ ફરતા ફરતા મહારાણીને જાણ કરી.
પ્રેક્ષકત્વ મનુપ્રાપ્તે તૃષ્ણીમેવ બભૂવતુઃ
જ્યારે તેઓ દર્શક બન્યા, ત્યારે તેમને માત્ર તરસ જ લાગી.
પ્રત્યેકભિન્ના દદૃશે બિંબમાલેવ ભાસ્વતઃ
પ્રત્યેકને એ અલગ જ તેજસ્વી ગોળા જેવી દેખાઈ.
રક્તોત્પલમિવ ક્રોધસંરક્તં બિભ્રતી મુખમ્
ક્રોધથી લાલ થયેલું એનું મુખ રક્ત કમળ જેવું લાગતું હતું.
સાધુવાદૈર્બહુવિધૈર્મત્રિણીદણ્ડનાથયોઃ
મંત્રી અને દંડાધિપતિના અનેક પ્રકારના પ્રશંસાપૂર્ણ શબ્દોથી—
દ્વિતીયં યુદ્ધદિવસં સમસ્તમપિ સા રણે
બીજા યુદ્ધના દિવસે, એ સઘળો દિવસ એ रणભૂમિમાં લડી.
અસ્ત્રપ્રત્યસ્ત્રમોક્ષેણ તાન્સર્વાનપિ ભિન્દતી
એણે શસ્ત્રોનો પ્રતિશસ્ત્રો ચલાવીને બધાને તોડી નાંખ્યા.
દ્વિશત્યક્ષૌહિણીસૈન્યં ભસ્મસાદકરોત્ક્ષણાત્
એણે પળભરમાં બે સો અક્ષૌહિણી સેના ભસ્મ કરી નાખી.
આકૃષ્ટગુરુધન્વાનસ્તે ઽપતન્નેકહેલયા
ભારે ધનુષ્ય ખેંચેલા યોદ્ધાઓ એક જ હલનચલનથી પડી ગયા.
યુગપત્ત્રિંશતો બાણાનસૃજત્સા કુમારિકા
એ કન્યાએ એક સાથે ત્રીસ બાણ છોડ્યા.
ત્રિંશતા ત્રિંશતો ભણ્ડપુત્રાણા સાહતં શિરઃ
એ ત્રીસ બાણોથી ભંડના ત્રીસ પુત્રોના માથાં ઉડાડી નાખ્યા.
અત્યન્તવિસ્મયાવિષ્ટા વબૃષુઃ પુષ્પમભ્રગાઃ
અતિશય આશ્ચર્યથી પુષ્પમેઘોએ ફૂલો વરસાવ્યા.
મન્ત્રિણીદણ્ડનાથાભ્યામાલિઙ્ગ્યત ભૃશં મુદા
મંત્રીઓ અને દંડનાથએ આનંદથી એને ભેટી લીધા.
શક્તયસ્તુમુલં ચક્રુઃ સાધુવાદૈર્જગત્ત્રયમ્
શક્તિઓએ ત્રણેય લોકમાં જોરદાર વખાણ કર્યા.
તદાશ્ચર્યં મહારાજ્ઞ્યૈ નિવેદયિતુમુદ્ગતાઃ
આ અદ્ભુત ઘટના મહારાણીને કહેવા તેઓ નીકળી પડ્યા.
પુત્રીભુજાવદાનાનિ શ્રુત્વા પ્રીતિં સમાયયૌ
પુત્રીના શૌર્યકથાઓ સાંભળી માતાને આનંદ થયો.
અદૃષ્ટપૂર્વૈર્દેવેષુ વિસ્મયસ્ય વશં ગતમ્
દેવતાઓએ, જેવું કદી જોયું નહોતું, એ જોઈ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.
વિલલાપ સ દૈત્યેન્દ્રો મત્વા જાતં કુલક્ષયમ્
દૈત્યરાજાએ પોતાનું વંશ નાશ પામ્યું જાણીને વિલાપ કર્યો.
હા મન્નેત્રસુધાપૂરા હા મત્કુલવિવર્ધનાઃ
હાય, મારા નેત્રોની અમૃત, હાય, મારા વંશને વધારનારા!
હા સમસ્તસુરસ્ત્રીણામન્તર્મોહનમન્મથાઃ
હાય, સર્વ દેવસ્ત્રીઓના હૈયા જિતનાર, મોહક મનમથ!
કિમિદાનીમિમં તાતમવમુચ્ય સુખં ગતાઃ
શું એમણે પિતાને છોડીને હવે સુખ પામ્યું છે?
રિક્તાનિ મમ ગેહાનિ રિક્તા રાજસભાપિ મે
મારા ઘરો ખાલી છે, મારી રાજસભા પણ ખાલી પડી છે.
કથમેકપદે દુષ્ટા વનિતા સંગરે ઽવધીત્
એ દુષ્ટ સ્ત્રીએ બધા ને એકસાથે યુદ્ધમાં કેમ મારી નાખ્યા?
ઇતઃ પરં કુલે ક્ષીણે સાહસાનિ સુખાનિ ચ
આ પછી, જ્યારે કુટુંબ ઘટી જાય છે, ત્યારે સાહસ અને આનંદ બંને સમાપ્ત થઈ જાય છે.
નાશો ઽયં ભવતામદ્ય જાતો નષ્ટસ્તતો ઽસ્મ્યહમ્
આજે તારી કારણે આ વિનાશ થયો છે; તેથી હું પણ નાશ પામ્યો છું.