શઙ્કતે ખલુ વિત્રસ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
ખરેખર, એને એવું લાગે છે કે ત્રિલોકી, ચાલતી અને અચલ તમામ વસ્તુઓ, ડરી ગઈ છે.
નિવેદ્ય ભણ્ડદૈત્યસ્ય ક્રોધં તસ્ય વ્યવીવૃધત્
ભંડ દૈત્યનો ક્રોધ જાણાવતાં, તેનો રોષ વધુ વધી ગયો.
ઇદમાહ મહાદૈત્યમગ્રજન્માનમુદ્ધતમ્
એણે પોતાના મોટા, અહંકારથી ભરેલા દૈત્ય ભાઈને આ શબ્દો કહ્યા.
ન તુ તે ક્વાપિ વક્તવ્યં નીતિવર્ત્મનિ વર્તતે
પણ એ ક્યારેય કહેવું નહીં કે એ ન્યાયના માર્ગે ચાલે છે.
અવિચારેણ ચેત્કર્મ સમૂલમવકૃન્તતિ
વિચાર વિના કરેલું કામ આખરે પોતાની જ મૂળને કાપી નાખે છે.
તેષાં બલાબલં જ્ઞેયં જયસંસિદ્ધિમિચ્છતા
જેને જીતવી છે, તેને બંને પક્ષની તાકાત અને નબળાઈ સમજવી જરૂરી છે.
અશઙ્કિતાકારવાંશ્ચ ગુપ્તમન્ત્રઃ સ્વમન્ત્રિષુ
જે કોઈ શંકા ન થાય એવો દેખાય છે અને પોતાનું રહસ્ય પોતાના સલાહકારોમાં પણ છુપાવે છે—
વિજયં લભતે રાજા જાલ્મો મક્ષુ વિનશ્યતિ
એવો રાજા વિજય મેળવે છે, જ્યારે મૂર્ખ તો ઝડપથી નાશ પામે છે.
વિમૃશ્ય તુ કૃતં કર્મ વિશેષાજ્જયદાયકમ્
વિચારપૂર્વક કરેલું કામ ખાસ કરીને વિજય આપે છે.
નાવજ્ઞા વૈરિણાં કાર્યા શક્તેઃ સર્વત્ર સમ્ભવઃ
શત્રુને કદી નાનું ન ગણવું, કારણ કે શક્તિ ક્યાંથી ઊભી થાય એ કદી કહેવાય નહીં.
ભૂતેન સર્વભૂતાનાં હિરણ્યકશિપુર્હતઃ
બધા જીવોમાંથી એકે હિરણ્યકશિપુનો વધ કર્યો હતો.
નિશુમ્ભશુંભૌ મહિષં વ્યાપાદિતવતી રણે
નિશુંબ અને શુંબ, તેમજ મહિષ, યુદ્ધમાં સંહારાયા હતા.
અતો વદામિનાવજ્ઞા સ્ત્રીમાત્રે ક્રિયતાં ક્વચિત્
એથી હું કહું છું—કદી પણ સ્ત્રીને નાનું ન ગણવું.
શક્તેરાધારતાં પ્રપ્તૈઃ સ્ત્રીપુંલિઙ્ગૈર્ન નો ભયમ્
જેને શક્તિનો આધાર મળ્યો છે, તે સ્ત્રી હોય કે પુરુષ, આપણને એમાથી કોઈ ભય નથી.
તર્હિ તસ્યા દુરાશાયાઃ પ્રવૃત્તિર્જ્ઞાયતાં ત્વયા
હવે, તું એ દુષ્ટની ઈચ્છાઓ સમજજે.
કિંબલા કિંસહાયા વા દેવ તત્પ્રવિચાર્યતામ્
હે દેવ, વિચાર કર—એની તાકાત કેટલી છે, અને એના સાથી કોણ છે?
અસ્મદ્બલે મહાસત્ત્વા અક્ષૌહિણ્યધિપાઃ શતમ્
અમારા સેના પાંજરે મોટા વીર છે, અને સો વિભાગના અધિપતિઓ છે.
અરે પાપસમાચાર કિંવૃથા શઙ્કસે સ્ત્રિયઃ
અરે દુષ્ટ, તું સ્ત્રીઓ વિશે કેમ ખોટી શંકા કરે છે?
અગ્રે સમુદિતા કાચિલ્લલિતાનામધારિણી
આગળ સૌની મોહકતા ધારણ કરનાર એક ઉભી છે.
ન સ્ત્ત્વં ન ચ વીર્યં વા ન સંગ્રામેષુ વા ગતિઃ
ન તો તારી પાસે તાકાત છે, ન શૌર્ય છે, ન તો યુદ્ધમાં કોઈ કૌશલ્ય છે.
તત્સત્ત્વેનાવિદ્યમાનં સ્ત્રીકદમ્બકમાત્મનઃ
એ તાકાતના અભાવે, તારા સ્ત્રીગણની કોઈ ગણના જ નથી.
અથ વા ભવ દુક્તેન ન્યાયેનાસ્તુ મહદ્બલમ્
અથવા, નિયમ પ્રમાણે તને બહુ મોટી શક્તિ મળે તો પણ ચાલે.
ત્રૈલોક્યોલ્લઙ્ઘિમહિમા ભણ્ડઃ કેન વિજીયતે
ત્રણે લોકોથી પણ વિશાળ જે ભંડનું બળ છે, તેને કોણ જીતે શકે?
શ્વસિતું ચાપિ પટવો ન કદાચન નાકિનઃ
દેવતાઓમાં પણ કુશળ હોય, તો પણ તેઓ ક્યારેય નિશ્ચિંત શ્વાસ લઈ શકતા નથી.
કેચિદ્દિગન્તકોણેષુ કેચિત્કુઞ્જેષુભૂભૃતામ્
કેટલાંક દિશાઓના છેડે છુપાયા છે, તો કેટલાંક પર્વતોના વનમાળામાં છે.
ભ્રષ્ટાધિકારાઃ પશવશ્છન્નવેષાશ્ચરન્તિ તે
જેઓનો અધિકાર છીનવાઈ ગયો છે, એવા લોકો પશુઓનું વેશ ધારણ કરીને ભટકી રહ્યા છે.
અબલા ન ચિરોત્પન્ના તેનૈષા દર્પમશ્નુતે
દુર્બળો લાંબા સમયથી ઉભા થયા નથી, તેથી એ સ્ત્રી અહંકાર પામે છે.
વિનાશમનુધાવન્તિ કાર્યાકાર્યવિમોહિતાઃ
કઈ વાત કરવી અને કઈ ન કરવી એમાં ભ્રમિત થઈ, તેઓ પોતાના વિનાશ પાછળ દોડે છે.
યથા મહોરગાઃ સિદ્ધાઃ સાધ્યા વા યુદ્ધદુર્મદાઃ
જેમ મહાન સાપો, સિદ્ધો કે સાધ્ય દેવતાઓ યુદ્ધમાં ઉગ્ર બની જાય છે,
અન્યે વા હરિતાં નાથાસ્તાન્સંપેષ્ટુમહં પટુઃ
અથવા ઘોડાઓના સ્વામી પણ હોય, તો પણ હું કુશળતાપૂર્વક તેમને ચકનાચૂર કરી દઉં છું.