ધર્મ્મયુક્તે ચ તે કાર્યે એકસ્મિંસ્તુ દુરાસદે
જ્યારે તારો કાર્ય ધર્મ સાથે જોડાય છે, ત્યારે એક મુશ્કેલ સમયે,
તસ્માત્સાર્દ્ધં સુરૈર્યજ્ઞે ન ત્વાં યક્ષ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ
એથી, દેવતાઓ સાથે, દ્વિજ લોકો યજ્ઞમાં તારી પૂજા નહીં કરે.
ઇહૈવ વત્સ્યસિ તથા દિવં હિત્વા યુગક્ષયાત્
યુગના અંતે સ્વર્ગ છોડીને, તું અહીં જ રહેશે.
તતો ઽભિવ્યાહૃતો દક્ષો રુદ્રેણામિતતેજસા
પછી અમિત તેજ ધરાવતાં રુદ્રે દક્ષને સંબોધ્યા.
સ્વાયંભુવીં તનું ત્યક્ત્વા ઉત્પન્નો માનુષેષ્વિહ
સ્વાયંભુવ શરીર ત્યજીને, એ અહીં મનુષ્યોમાં જન્મ્યો.
સમસ્તેનેહ યજ્ઞેન સો ઽયજદ્દૈવતૈઃ સહ
અહીં પૂર્ણ યજ્ઞ કરીને, એ દેવતાઓ સાથે પૂજા કરી.
મેનાયાં તામુમાં દેવીં જનયામાસ શૈલરાટ્
પર્વતોના રાજાએ મેનામાંથી તે દેવી ઉમાનો જન્મ કર્યો.
સદા પત્ની ભવસ્યૈષા ન તયા મુચ્યતે ભવઃ
એ હંમેશા ભવનાં પત્ની છે; ભવો ક્યારેય એનીથી અલગ થતો નથી.
યથા નારાયણં શ્રીશ્ચ મઘવતં શચી યથા
જેમ શ્રી નારાયણની છે અને શચી મઘવનની છે,
નૈતાસ્તુ વિજહત્યેતાન્ ભર્તૄન્ દેવ્યઃ કદાચન
આ દેવીઓ ક્યારેય પોતાના પતિઓને છોડતી નથી.
એવં પ્રાચેતસો દક્ષો જજ્ઞે વૈ ચાક્ષુષેંઽતરે
આ રીતે, પ્રાચેતસનો દક્ષ ચાક્ષુષ યુગમાં જન્મ્યો.
જજ્ઞે તદાભિશાપેન દ્વિતીય ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
એ શાપથી એ વખતે જન્મ્યો; તેથી બીજા જન્મની વાત અમે સાંભળી છે.
આદ્યે ત્રેતાયુગે પૂર્વં મનોર્વૈવસ્વતસ્ય ચ
પ્રથમ ત્રેતાયુગમાં, મનુ વૈવસ્વતના સમય પહેલા,
ઇત્યેષો ઽનુશયો હ્યાસીત્તયોર્જાત્યન્તરાનુગઃ
આ રીતે, બંને વચ્ચે વંશ બદલાતા આ પછતાવો થયો હતો.
તસ્માન્નાનુશયઃ કાર્યો વૈરેષ્વિહ કદાચન
અત્યારે ક્યારેય પણ દુશ્મનો સામે મનમાં ખોટા ભાવ રાખવા નહીં જોઈએ.
ખ્યાતિં ન મુઞ્ચતે જન્તુસ્તન્ન કાર્યં વિપશ્ચિતા
કોઈ જીવ પોતાનો માન છોડી શકતો નથી; તેથી સમજદાર માણસે આવું કરવું નહીં.
યા દક્ષમધિકૃત્યેહ ત્વયા પૂર્વં પ્રચૌદિતા
તમે અહીં દક્ષ વિશે જે પહેલાં પૂછ્યું હતું,
પિતૄણામાનુપૂર્વ્યેણ દેવાન્વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્
હવે હું પિતૃઓ પછી દેવતાઓનું ક્રમવાર વર્ણન કરીશ.
દેવાયામા ઇતિ ખ્યાતાઃ પૂર્વં યે યજ્ઞસૂનવઃ
જે યજ્ઞના પુત્ર તરીકે પહેલાથી દેવયામા તરીકે ઓળખાતા હતા,
પુત્રાઃ સ્વાયંભુવસ્યૈતે શક્તા નામ તુ માનસાઃ
આ બધા સ્વાયંભુવના મનથી જન્મેલા પુત્રો છે, જેમને શક્ત કહેવામાં આવે છે.
છન્દજાસ્તુ ત્રયસ્ત્રિંશત્સર્ગે સ્વાયંભુવસ્ય હ
સ્વાયંભુવની સૃષ્ટિમાં મનથી ઉત્પન્ન થયેલા ત્રેતીસ પુત્રો હતા.
વિભાસશ્ચ ક્રતુશ્ચૈવ પ્રયાતિર્વિશ્રુતો દ્યુતિઃ
વિભાસ, ક્રતુ, પ્રયાતિ, વિશ્રુત અને દ્યુતિ,
અસમશ્ચોગ્રદૃષ્ટિશ્ચ સુનયો ઽથ શુચિશ્રવાઃ
અસમ, ઉગ્રદૃષ્ટિ, સુનય અને શુચિશ્રવા,
તુરીય ઇદ્રયુક્ચૈવ યુક્તો ગ્રાવજિતસ્તુ વૈ
તુરીય, ઇદ્રયુક, યુક્ત અને ગ્રાવજિત,
જરો વિભુર્વિભાવશ્ચ સ ઋચીકો ઽથ દુર્દિહઃ
જરા, વિભુ, વિભાવ, ઋચીક અને દુર્દિહ,
આસન્સ્વાયંભુવસ્યૈતે ચાન્તરે સોમપાયિનઃ
આ બધા સ્વાયંભુવના પુત્રોમાંથી સોમપાન કરનારા હતા.
તેષામિન્દ્રસ્તદ્દા હ્યાસીત્પ્રથમે વિશ્વભુક્ત પ્રભુઃ
એમના પૈકી ઇન્દ્ર ત્યારે સર્વપ્રથમ સર્વનો ઉપભોક્તા અને સ્વામી હતો.
સુપર્ણયક્ષગન્ધર્વાઃ પિશાચોરગરાક્ષસાઃ
સુપર્ણ, યક્ષ, ગંધર્વ, પિશાચ, નાગ અને રાક્ષસ,
સ્વાયંભુવેન્તરે ઽતીતાઃ પ્રજાસ્તાસાં મહસ્રશઃ
સ્વાયંભુવના સમયમાં આવા અનેક જાતિના અણગણ્ય પ્રાણીઓ થયા હતા.
વિસ્તરાદિહ નોચ્યન્તે માપ્રસંગો ભવેદિહ
આ બધાનું વિગતવાર વર્ણન અહીં કરાતું નથી, જેથી વાત લંબાય નહીં.