સ્થાનેષુ સ્થાનિનો હ્યેતે સ્થાનાત્માનઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ
આ બધા પોતાના સ્થાન પર સ્થિર રહીને, સ્થાનના સ્વરૂપ કહેવાય છે.
પ્રજાપતિઃ સ્મૃતો યસ્તુ સ તુ સંવત્સરો મતઃ
જેને પ્રજાપતિ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે, એ વર્ષ કહેવાય છે.
ઋતાત્તુ ઋતવો યસ્માજ્જજ્ઞિરે ઋતવસ્તતઃ
ઋતુમાંથી જ ઋતુઓ જન્મે છે, એટલે ઋતુમાંથી ઋતુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
દ્વિપદાં ચતુષ્પદાં ચૈવ પક્ષિણાં સર્વતામપિ
દ્વિપાદ, ચતુષ્પાદ, પક્ષી અને બધા જ જીવોમાં—
ઋતુત્વમાર્તવત્વં ચ પિતૃત્વં ચ પ્રકીર્ત્તિતમ્
ઋતુનું સ્વરૂપ, ઋતુની સ્થિતિ અને પિતૃત્વનું વર્ણન થયું છે.
સર્વભૂતાનિ તેભ્યો યદૃતુકાલાદ્વિજજ્ઞિરે
બધા જીવો એમાંથી, ઋતુકાળથી જન્મ્યા છે.
મન્વન્તરેષ્વિહ ત્વેતે સ્થિતાઃ કાલભિમાનિનઃ
દરેક મન્વંતરમાં, સમયના અધિકારી દેવતાઓ અહીં સ્થિર રહે છે.
સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે તિષ્ઠન્તીહ પ્રસંગમાત્
સ્થાનોના અધિકારી દેવતાઓ પણ અહીં પોતાના સંબંધથી સ્થિર રહે છે.
જજ્ઞે સ્વધાપિતૃભ્યસ્તુ દ્વે કન્યે લોકવિશ્રુતે
સ્વધા અને પિતૃઓમાંથી બે પુત્રી જન્મી, જે લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે.
તે ઉભે બ્રહ્મવાદિન્યૌ યોગિન્યૌ ચૈવ તે ઉભે
એ બંને બ્રહ્મવાદિ અને યોગિની હતી.
અગ્નિષ્વાત્તાસ્તુ યે પ્રોક્તાસ્તેષાં મેના તુ માનસી
અગ્નિષ્વાત્તો તરીકે ઓળખાતા લોકોમાંથી મેનાનું મનથી જન્મ થયું.
મેરોસ્તાં ધારણીં નામ પત્ન્યર્થં વા સૃજન્ ઘુભામ્
મેરુ માટે ધારણી નામની સ્ત્રીને પત્ની તરીકે બનાવવામાં આવી.
અગ્નિષ્વાત્તાસ્તુ તાં મેના પત્ની હિમવતે દદુઃ
અગ્નિષ્વાત્તોએ મેનાને હિમવતને પત્ની તરીકે આપી.
મેના હિમવતઃ પત્ની મૈનાકં સા વ્યજાયત
મેનાએ, જે હિમવતની પત્ની હતી, મૈનાકને જન્મ આપ્યો.
મૈનાકસ્યા ત્મજઃ ક્રૌચઃ ક્રૈઞ્ચદ્વીપો યતઃ સ્મૃતઃ
મૈનાકનો પુત્ર ક્રૌંચ હતો, જેના પરથી ક્રૌંચદ્વીપ ઓળખાય છે.
મન્દરં સુષુવે પુત્રં તિસ્રઃ કન્યાશ્ચ વિશ્રુતાઃ
તેણીએ મંદર નામનો પુત્ર અને ત્રણ પ્રસિદ્ધ દીકરીઓ જન્માવ્યાં.
ધાતુશ્ચૈવાયતિઃ પત્ની વિધાતુર્નિયતિઃ સ્મૃતા
ધાતુની પત્ની આયતિ છે અને વિધાતૃની પત્ની નિયતિ કહેવાય છે.
સુષુવે સાગરાદ્વેલા કન્યામેકામનિન્દિતામ્
સાગરથી વેલા નામની સ્ત્રીએ એક નિર્દોષ દીકરીને જન્મ આપી.
સવર્ણાયાં સુતા જાતા દશ પ્રાચીનબર્હિષઃ
સવર્ણામાં પ્રાચીનબર્હિને દસ પુત્રો થયા.
તેષાં સ્વાયંભુવો દક્ષઃ પુત્રત્વં જગ્મિ વાન્પ્રભુઃ
તેમા સ્વાયંભુવ દક્ષે તેમના પુત્ર તરીકે જન્મ લીધો.
એતચ્છુત્વા તતઃ સૂતમપૃચ્છચ્છાંશપાયનિઃ
આ સાંભળીને શાંશપાયનીએ પછી સૂતાને પ્રશ્ન કર્યો.
ચાક્ષુષસ્યાન્તરે પૂર્વં તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્
ચાક્ષુષના અંતર પહેલા શું થયું તે અમને કહો, અમે પૂછીએ છીએ.
શાંશપાયનિમામન્ત્ર્ય ત્ર્યંબકાચ્છાપકારણમ્
શાંશપાયનિને સંબોધીને તેણે ત્ર્યંબકના શાપનું કારણ કહ્યું.
સ્વેભ્યો ગૃહેભ્ય આનાય્ય તાઃ પિતાભ્યર્ચયદ્ગૃહે
પિતાએ તેમને તેમના પોતાના ઘરોમાંથી બોલાવીને પોતાના ઘરે સન્માન આપ્યું.
તાસાં જ્યેષ્ઠા સતી નામ પત્ની યા ત્ર્યંબકસ્ય વૈ
તેમા સૌથી મોટી, સતી નામની, ત્ર્યંબકની પત્ની બની.
અકરોત્સંનતિં દક્ષે ન કદાચિન્મહેશ્વરઃ
મહેશ્વરે કદી દક્ષ સામે નમ્રતા બતાવી નહોતી.
તતો જ્ઞાત્વા સતી સર્વાઃ ન્યવસંસ્તાઃ પિતુર્ગૃહે
આ જાણીને સતી અને બધી બહેનો પિતાના ઘરે રહી ગઈ.
તાભ્યો હીનાં પિતા ચક્રે સત્યાઃ પૂજામસંમતામ્
પિતાએ સતીને છોડી બાકીની દીકરીઓ માટે એવી પૂજા કરી જે યોગ્ય માનવામાં આવી નહોતી.
યવીયસીભ્યો પ્યધમાં પૂજાં કૃત્વા મમ પ્રભો
નાની ઉમરના લોકો કરતાં પણ નીચી પૂજા મેં કરી છે, પ્રભુ, પણ એ મારી તરફથી હતી.
અહં જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ચ ત્વં માં સત્કર્તુમર્હ સિ
હું સૌથી મોટી અને શ્રેષ્ઠ છું; તમે મને સન્માન આપવો જોઈએ.