અન્યત્સર્વજગદ્રૂપં કર્મભોગપરાક્રમમ્
બીજું સર્વજગતનું રૂપ છે, જ્યાં કર્મ, ભોગ અને શક્તિ છે.
દુસ્તરસ્તુ તયોસ્ત્યાગઃ સકલૈરપિ તાપસ
પણ બંનેનો ત્યાગ બધાં તપસ્વીઓ માટે પણ અઘરો છે.
અનપાયં ચ સુગમં સદસત્કર્મગોચરમ્
છતાં, એક નિશ્ચિત અને સરળ માર્ગ છે, જે સારા-ખરાબ કર્મથી પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
આત્મૈક્યેનૈવ યજ્જ્ઞાનં સર્વસિદ્ધિગ્રદાયકમ્
માત્ર આત્માની એકતાનું જ્ઞાન સર્વ સિદ્ધિ આપનારું છે.
યદ્રૂપધ્યાનમાત્રેણ દુષ્કૃતં સુકૃતાયતે
માત્ર એ રૂપનું ધ્યાન કરતાં પાપ પણ પુણ્ય બની જાય છે.
ન તે સંસારિણો નૂનં મુક્તા એવ ન સંશયઃ
નિશ્ચયથી, એવા લોકો સંસારથી બંધાયેલા નથી—એ તો મુક્ત જ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
ઈશ્વરઃ સર્વસિદ્ધાનામર્દ્ધનારીશ્વરો ઽભવત્
બધા સિદ્ધિઓના સ્વામી અર્ધનારીશ્વર થયા.
તસ્માદશેષલોકાનાં ત્રિપુરારાધનં વિના
એથી, ત્રિપુરાની પૂજા વિના કોઈપણ લોક પૂર્ણ નથી.
તન્મનાસ્તદ્ગતપ્રાણસ્તદ્યાજી તદ્ગતેહકઃ
જેનું મન, પ્રાણ, યજ્ઞ અને શરીર બધું જ એમાં લીન છે—
એતદ્રહસ્યમાખ્યાતં સર્વેષાં હિતકામ્યયા
આ રહસ્ય સૌના કલ્યાણ માટે જણાવાયું છે.
ત્વન્મુખાંભોજતો ઽવાપ્યસિદ્ધિં યાન્તુ પરાત્પરામ્
તમારા કમળ જેવા મુખમાંથી સાંભળી, તેઓ પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે એવી શુભકામના.
પ્રણિપત્ય પુનર્વાક્યમુવાચ મધુસૂદનમ્
નમસ્કાર કરીને, તેણે ફરીથી મધુસૂદનને વાત કરી.
કિંવિહારં કિંપ્રભાવમેતન્મે વક્તુમર્હસિ
મારે તેની લીલાઓ અને શક્તિઓ વિશે જાણવું છે, કૃપા કરીને તમે મને કહો.
શ્રોતુમિચ્છસિયદ્યત્ત્વં તત્સર્વં વક્તુમર્હતિ
તમે જે સાંભળવા ઇચ્છો, એ બધું કહેવું યોગ્ય છે.
પુરતઃ કુમ્ભજાતસ્ય મુનેરન્તરધાદ્ધરિઃ
કુંભમાંથી જન્મેલા મુનિ સામે હરિ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
હયગ્રીવેણ મુનિના સ્વાશ્રમં પ્રત્યપદ્યત
હયગ્રીવ મુનિ પોતાના આશ્રમમાં પાછા ગયા.
હયાનનમુપાગત્યાગસ્ત્યો વાક્યં સમબ્રવીત્
હયાનન પાસે જઈ, અગસ્ત્યે એમને કહ્યું.
લોકાભ્યુદયહેતુર્હિ દર્શનં હિ ભવાદૃશામ્
જગતના કલ્યાણ માટે, તમારા જેવા મહાન લોકોનું દર્શન જ મુખ્ય કારણ છે.
વિહારશ્ચૈવ મુખ્યા યે તાન્નો વિસ્તરતો વદ
મુખ્ય લીલાઓ કઈ છે, એ અમને વિગતે કહો.
ધ્યાનૈકદૃશ્યા ધ્યાનાઙ્ગી વિદ્યાઙ્ગી હૃદયાસ્પદા
એ માત્ર ધ્યાનમાં જ દેખાય છે, ધ્યાન અને જ્ઞાનનો આધાર છે અને હૃદયમાં વસે છે.
આત્મૈક્યાદ્વ્યક્તિમાયાતિ ચિરાનુષ્ઠાનગૌરવાત્
આત્માની એકતા અને લાંબા સમય સુધી શ્રદ્ધાથી સાધના કરતાં એ પ્રગટ થાય છે.
પ્રકૃતિર્નામ સા ખ્યાતા દેવાનામિષ્ટસિદ્ધિદા
એ પ્રકૃતિ નામે જાણીતી છે, દેવતાઓને ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપનારી છે.
શર્વસંમોહજનકમવાઙ્મનસગોજરમ્
જે શર્વને પણ મોહમાં પાડી દે છે, અને જે વાણી, મન અને ઇન્દ્રિયો માટે અગ્રાહ્ય છે.
વિસૃજ્ય પાર્વતીં શીઘ્રન્તયા રુદ્ધો ઽતનોદ્રતમ્
પાર્વતીજીને તરત જ એક બાજુ રાખી, શિવજીએ પોતાનું વીર્ય રોકી લીધું.
તસ્યાં વૈ જનયામાસ શાસ્તારમસુરાર્દનમ્
એમણે એમાં અસુરોનો વિનાશક એવા શાસ્તાની ઉત્પત્તિ કરી.
અહો વિમોહિતો દેવ્યા જનયામાસ ચાત્મજમ્
હાય! દેવીના મોહમાં આવીને એમણે પોતાનો પુત્ર જન્માવ્યો.
ત્રૈલોક્યં પાલયામાસ સદેવાસુરમાનુષમ્
એમણે દેવ, અસુર અને માનવો સહિત ત્રણેય લોકનું રક્ષણ કર્યું.
તં પ્રમત્તં વિદિત્વાથ ભવાનીપતિખ્યયઃ
પછી, જ્યારે ભવાણીના પ્રસિદ્ધ પતિએ એને ઉન્મત્ત જાણ્યો,
ઉન્મત્તરૂપધારી ચ યયૌ વિદ્યાધરાધ્વના
ત્યારે પાગલ જેવો રૂપ ધારણ કરીને, એ વિદ્યા ધરાઓના માર્ગે ગયો.
યદૃચ્છયાગતા તસ્ય પુરશ્ચારુતરાકૃતિઃ
એ સમયે, અચાનક એક સુંદર સ્ત્રી એની સામે આવી.