યથાત્રૈવ સયા દૃષ્ટં સાંનિધ્યં તત્ર કુર્વતા
જેમ અહીં હાજરી દેખાય છે, તેમ ત્યાં પણ એ હાજરી સ્થિર છે.
ઈશ્વરઃ પરમાણુત્વાદ્ભાવગ્રાહ્યો મનીષિણામ્
ભગવાન પરમાણુ કરતાં પણ સૂક્ષ્મ છે, અને વિદ્વાનો પોતાની સમજથી તેમને પામી શકે છે.
દ્રષ્ટૃત્વમાત્મસંબન્ધમધિષ્ટાતૃત્વમેવ ચ
તે દ્રષ્ટા છે, આત્મા સાથે સંબંધિત છે અને સાચો શાસક પણ છે.
વિભુત્વાત્ખલુ યોગાઢ્યો બ્રહ્મણો ઽનુગ્રહે રતઃ
તેની સર્વવ્યાપકતા કારણે, તે યોગમાં સમૃદ્ધ છે અને બ્રહ્માનંદમાં આનંદ પામે છે.
અક્ષરં ધ્રુવમવ્યગ્રમષ્ટમં ત્વૌપસર્ગિકમ્
આઠમું, જે અક્ષય, અચળ અને અવિચલ છે, તે ઉપસર્ગરૂપ ગણાય છે.
માયયા કૃતમાચષ્ટે માયી દેવો મહેશ્વરઃ
મહેશ્વર દેવ, જે માયાના સ્વામી છે, તેઓ માયાથી સર્જાયેલું બધું જણાવી આપે છે.
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ બ્રુવતો મે નિબોધત
હવે હું તમને વિગતે અને ક્રમવાર કહું છું, એ ધ્યાનથી સાંભળો.
ભૂલોકાદ્બ્રહ્મલોકો વૈ યોજનૈઃ સંપ્રકીર્ત્યતે
ભૂલોકથી બ્રહ્મલોક સુધીનું અંતર યોજનમાં માપવામાં આવે છે.
ઊર્દ્ધ્વ ભાગવતો ઽડં તુ બ્રહ્મલોકાત્પરં સ્મૃતમ્
બ્રહ્મલોકથી પણ ઉપર ભાગવત લોક છે, એવું કહેવાય છે.
નિત્યા હ્યપરિસંક્ષાતાઃ પરસ્પરગુણાશ્રયાત્
એ લોકો સદા માટે છે, એકબીજાના ગુણોથી પરસ્પર જોડાયેલા હોવાથી એમનું મહાત્મ્ય અપરંપાર છે.
યેભ્યો ઽધિકર્ત્તા સંજજ્ઞે ક્ષેત્રજ્ઞો બ્રહ્મસંજ્ઞિતઃ
એમમાંથી જ સર્વોપરી કર્તા જન્મે છે, જેને ક્ષેત્રજ્ઞ અને બ્રહ્મ કહેવામાં આવે છે.
અનુત્પાદ્યં પરં ધામ પરમાણુ પરેશયમ્
એ પરમ ધામ જન્મરહિત છે, અતિસૂક્ષ્મ છે અને સર્વનો સ્વામી છે.
પ્રાદુર્ભાવસ્તિરોભાવઃ સ્થિતિશ્ચૈવાપ્યનુગ્રહઃ
પ્રકટ થવું, અદૃશ્ય થવું, સ્થિર રહેવું અને કૃપા કરવી—
સતેજા એષ તમસો યઃ પુરસ્તાત્પ્રકાશકઃ
એ તેજસ્વી પરમાત્મા છે, જે શરૂઆતથી જ અંધકારને પ્રકાશિત કરે છે.
બૃહત્તુ સર્વતો વૃત્તમીશ્વરાત્તદ્વ્યજાયતે
એ વિશાળ અને સર્વત્ર વ્યાપક મંડળ ભગવાનમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.
યોનિં પ્રકૃતિ માચષ્ટે સા ચ નારાયણાત્મિકા
પ્રકૃતિને તેઓ યોનિ કહે છે અને એ નારાયણ સ્વરૂપ છે.
સન્નિસર્ગઃ સતત્ત્વાચ્ચ લોકધાતુર્મહાત્મનઃ
એ સંયોગ અને સત્ય તત્વમાંથી મહાત્માનું જગત રચાય છે.
ત્યોર્મધ્યે પુરં દિવ્યં મન મયમનામયમ્
એ બંને વચ્ચે મનથી બનેલું, દુઃખરહિત, દિવ્ય નગર છે.
શિવં નામ પુરં તત્ર શરણં જન્મભીરુણામ્
ત્યાં 'શિવ' નામનું નગર છે, જે જન્મના ભયથી ડરનારાઓ માટે આશ્રયસ્થાન છે.
અભ્યન્તરં તુ વિસ્તીર્ણં મહીમણ્ડલસંસ્થિતમ્
આ નગર અંદરથી વિશાળ છે અને મહાન ભૂમિચક્ર પર સ્થિત છે.
શાત કૈંભેન મહતા પ્રાકારેણાર્કવર્ચસા
એ મહાન શાતકૌંભ ધાતુની દીપ્તિમાન દીવાલોથી ઘેરાયેલું છે.
તપનીયનિભૈઃ શુભ્રૈર્ગાઢં સુકૃતવેષ્ટનમ્
શુદ્ધ અને સોનાની જેમ તેજસ્વી દિવાલો એ નગરને મજબૂત રીતે ઘેરી રાખે છે.
રમ્યે પુરવરશ્રેષ્ઠે તસ્મિન્વૈહાયભૂમિષુ
આ સુંદર અને શ્રેષ્ઠ નગરમાં, આકાશમાં સ્થિત ભૂમિઓ પર—
સર્વકામસમૃદ્ધેષુ વનોપવનશોભિષુ
ત્યાં સર્વસુખોથી ભરપૂર, વનો અને બગીચાઓથી શોભાયમાન છે.
સંધ્યાભ્રસન્નિકાશેષુ કૈલાસપ્રતિમેષુ ચ
સાંજના વાદળ જેવી શોભા ધરાવતી અને કૈલાસ સમાન છે.
પ્રાસાદવરપૃષ્ઠેષુ તેષુ મોદન્તિ સુવ્રતાઃ
ત્યાંના સુંદર મહેલો પર, સત્પુરુષો આનંદથી વિહરે છે.
ગીતવાદિત્રઘોષાશ્ચ સંસ્રવાશ્ચ સમન્તતઃ
ગાન અને વાદ્યોના મીઠા સ્વર અને મધુર ધૂન ચારેય બાજુ ગુંજી રહ્યા છે.
એવમાદીનિ વર્તન્તે તેષાં પ્રાસાદમૂર્દ્ધનિ
આવી અનેક વસ્તુઓ તેમના મહેલોની છત પર જોવા મળે છે.
અનૌપમ્યૈર્વરૈ રત્નૈઃ સર્વતઃ સંવિભૂષિતઃ
તે મહેલો સર્વત્ર અનન્ય અને ઉત્તમ રત્નોથી શોભાયમાન છે.
બાલસુર્યમયૈશ્ચાપિ સૌવર્ણૈશ્ચાગ્નિસપ્રભૈઃ
તેમાં નવયુવાન સૂર્ય જેવી તેજસ્વી અને સોનાની જેમ ઝળહળતી ભવ્ય આભૂષણો પણ છે.