કુશદ્વીપના વિશિષ્ટ વિસ્તાર વિશે શાસ્ત્રમાં વર્ણન આવે છે : ચોથું નામ પુષ્પવાન છે અને પાંચમું કુશેશય કહેવાય છે. ત્યાંની જળધારાને મન્દા કહેવામાં આવે છે, અને મન્દર નામનો પર્વત છે, જે દારણથી શરૂ થાય છે. પ્રથમ પ્રદેશ ઉદ્ભિદ છે અને બીજું વેણુમંડલ કહેવાય છે. પાંચમું પ્રદેશ ધૃતિમત છે અને છઠ્ઠું પ્રભાકર નામે ઓળખાય છે. આ વિસ્તારોમાં દેવતા, ગાંધીર્વ, વિવિધ જાતિઓ અને વિશ્વના અધિપતિઓ નિવાસ કરે છે. અહીં ન તો કોઈ ચોરો મળે છે, ન તો વિદેશી જાતિના લોકો. અહીં પણ સાત પવિત્ર, પાપરહિત અને શુભ નદીઓ વહે છે. આ સિવાય પણ અહીં અનેક, અસંખ્ય, હજારો-લાખો અજાણી નદીઓ પ્રવાહિત છે. કુશદ્વીપના બહાર ઘી સમાન સાગરથી ઘેરાયેલો છે. આ રીતે કુશદ્વીપની રચના વર્ણવાઈ છે. કુશદ્વીપ અગાઉના દ્વીપ કરતાં દોઢગણો વિશાળ છે. આ દ્વીપમાં ક્રૈંચ નામનો સર્વોચ્ચ પર્વત છે. અંધકારથી પરે દિવાવૃણ પર્વત છે અને દ્વિવિદાથી આગળ પુંડરીક મહાપર્વત છે. આ ક્રૈંચદ્વીપના સાત રત્નમય પર્વતો ગણાય છે. દરેક પર્વત અગાઉના કરતાં દ્વિગણો વિશાળ છે અને આનંદમાં વૃદ્ધિ કરે છે. ક્રૈંચની ભૂમિ કુશલતાવાળી છે અને વામનનું પ્રદેશ મનને આનંદ આપે છે. ઉષ્ણથી આગળ પીવરક છે, અને પીવરાથી આગળ અંધકારક છે. ઋષિભૂમિથી આગળ દુન્દુભિસ્વન પ્રદેશ છે. અહીં પણ સાત નદીઓ છે, જે દરેક પ્રદેશમાં પ્રસિદ્ધ અને શુભ છે. ખ્યાતિ, પુંડરીક અને સાતગંગા અહીં યાદ કરવામાં આવે છે. આ તમામ નદીઓ વિશાળ અને જળથી પરિપૂર્ણ છે અને પ્રવાહિત થાય છે. આ પ્રસિદ્ધ પ્રદેશ ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલો છે અને તેના કદમાં ક્રૌંચદ્વીપ જેટલો જ છે. આ પ્રાકૃતિક દ્વીપોમાં સર્વજનોની ઉત્પત્તિ અને લય થાય છે. હવે હું તમને સાચું અને યથાર્થ વર્ણન કરીશ. એ સાગર આસપાસ દહીં સમાન જળથી ઘેરાયેલો છે. અહીં દુર્ભિક્ષ, વૃદ્ધાવસ્થા અને રોગનું ભય ક્યાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, તે પણ અહીંથી સમજાય છે. હવે તમે અહીંના રત્નખાનાં અને નદીઓના નામો સાંભળો. પૂર્વ દિશામાં ઉદય નામનો સુવર્ણ પર્વત છે. તેના પાર સુમહાન મહાપર્વત છે, જ્યાંથી અનેક પ્રવાહો વહે છે. ત્યાંથી વરસાદ ઉત્પન્ન થાય છે, જે વરસાદી ઋતુમાં અહીંના પ્રાણીઓ માટે આવશ્યક છે. રેવતી આકાશમાં એક નક્ષત્ર છે, અને તેની વ્યવસ્થા પ્રજાપતિએ સ્થાપિત કરી હતી. તેથી, અગાઉના પ્રાણીઓ અંધકારવર્ણના થયા હતા. આથી આગળ અંબિકેય નામનો કિલ્લા સમાન મહાપર્વત છે. પછી છે કેસરિ, જે કમળોથી શોભાયમાન છે અને જ્યાંથી પવન, સર્વપ્રાણીઓના સ્વામી, ઉદ્ભવ થાય છે. અહીં બીજી પ્રવાહિ ધારા સુકુમાર તરીકે ઓળખાય છે. એનું શુભ વરસાદ કુસુમોત્તર કહેવાય છે. આ દ્વીપનું માપ, તેની લંબાઈ અને પહોળાઈ પણ વિશિષ્ટ છે. અહીં શાકા નામનો મહાન ઉંચાઈ ધરાવતો પ્રદેશ છે, જેના નિવાસીઓ અત્યંત પૂજનીય છે.