ముష్టినా చాహన్ మూర్ధ్ని కోపసంరక్తలోచనః తేన చాస్య ప్రహారేణ బహిర్ యాతే విలోచనే
కోపంతో కళ్ళు ఎర్రబడి, బలరాముడు తన ముష్టితో ప్రలంబుని తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో ప్రలంబుని కళ్ళు బయటకు వచ్చాయి.
స నిష్కాసితమస్తిష్కో ముఖాచ్ ఛోణితమ్ ఉద్వమన్ నిపపాత మహీపృష్ఠే దైత్యవర్యో మమార చ
అతని తల బద్దలై, నోటి నుండి రక్తం పారుతూ, ఆ దానవుల అధిపతి భూమిపై పడిపోయి మరణించాడు.
ప్రలమ్బం నిహతం దృష్ట్వా బలేనాద్భుతకర్మణా ప్రహృష్టాస్ తుష్టువుర్ గోపాః సాధు సాధ్వ్ ఇతి చాబ్రువన్
బలరాముడు చేసిన అద్భుత కార్యాన్ని చూసి, ప్రలంబుడు చనిపోయినప్పుడు, గోపులు ఆనందంతో 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ప్రశంసించారు.
సంస్తూయమానో రామస్ తు గోపైర్ దైత్యే నిపాతితే ప్రలమ్బే సహ కృష్ణేన పునర్ గోకులమ్ ఆయయౌ
దానవుడు ప్రలంబుడు పడిపోయిన తర్వాత, గోపులు బలరాముని పొగిడారు. అప్పుడు రాముడు కృష్ణుడితో కలిసి మళ్లీ గోకులానికి వెళ్లాడు.
తయోర్ విహరతోర్ ఏవం రామకేశవయోర్ వ్రజే ప్రావృడ్వ్యతీతా వికసత్సరోజా చాభవచ్ ఛరత్
రాముడు, కేశవుడు వ్రజలో కలిసి ఆడుకుంటూ ఉండగా, వర్షకాలం ముగిసి, కమలాలు వికసించే శరదృతువు వచ్చింది.
విమలామ్బరనక్షత్రే కాలే చాభ్యాగతే వ్రజమ్ దదర్శేన్ద్రోత్సవారమ్భప్రవృత్తాన్ వ్రజవాసినః
ఆ సమయంలో, ఆకాశం నిర్మలంగా, నక్షత్రాలు వెలిగిపోతుండగా, వ్రజవాసులు ఇంద్రోత్సవానికి సిద్ధమవుతున్నారని కృష్ణుడు చూశాడు.
కృష్ణస్ తాన్ ఉత్సుకాన్ దృష్ట్వా గోపాన్ ఉత్సవలాలసాన్ కౌతూహలాద్ ఇదం వాక్యం ప్రాహ వృద్ధాన్ మహామతిః
ఆ ఉత్సవానికి ఉత్సాహంగా ఎదురుచూస్తున్న గోపులను చూసి, మహామతి కృష్ణుడు, పెద్దవారిని ఆశ్చర్యంతో ఇలా అడిగాడు.
కో ఽయం శక్రమహో నామ యేన వో హర్ష ఆగతః ప్రాహ తం నన్దగోపశ్ చ పృచ్ఛన్తమ్ అతిసాదరమ్
'ఈ ఇంద్రుడు ఎవరు? ఆయన పేరుతో మీకు ఇంత ఆనందం ఎందుకు?' అని కృష్ణుడు ఎంతో గౌరవంగా నందగోపుని అడిగాడు.
మేఘానాం పయసామ్ ఈశో దేవరాజః శతక్రతుః యేన సంచోదితా మేఘా వర్షన్త్య్ అమ్బుమయం రసమ్
'ఆయన మేఘాలకు, నీళ్లకు అధిపతి, దేవతల రాజు, శతక్రతువు. ఆయన ఆజ్ఞతో మేఘాలు వానను కురిపిస్తాయి.' అని నందుడు చెప్పాడు.
తద్వృష్టిజనితం సస్యం వయమ్ అన్యే చ దేహినః వర్తయామోపభుఞ్జానాస్ తర్పయామశ్ చ దేవతాః
'ఆ వానతో పంటలు పండుతాయి. మనం, ఇతర జీవులు వాటిని ఆస్వాదిస్తూ, దేవతలను సంతృప్తిపరుస్తాము.'
క్షీరవత్య ఇమా గావో వత్సవత్యశ్ చ నిర్వృతాః తేన సంవర్ధితైః సస్యైః పుష్టాస్ తుష్టా భవన్తి వై
'ఈ ఆవులు పాలు, కడుపుతో, కడుపున పిల్లలతో సంతోషంగా ఉంటాయి. ఆ వానతో పండిన పంటలు తిని, అవి బలంగా, ఆనందంగా పెరుగుతాయి.'
నాసస్యా నానృణా భూమిర్ న బుభుక్షార్దితో జనః దృశ్యతే యత్ర దృశ్యన్తే వృష్టిమన్తో బలాహకాః
'ఎక్కడ వాన కురిపించే మేఘాలు ఉంటాయో, అక్కడ ఎవరూ ఆకలితో బాధపడరు, అప్పులు ఉండవు, భూమి పండ్లతో నిండిపోతుంది.'
భౌమమ్ ఏతత్ పయో గోభిర్ ధత్తే సూర్యస్య వారిదః పర్జన్యః సర్వలోకస్య భవాయ భువి వర్షతి
'ఈ మేఘాలు భూమి, ఆవుల నీటిని సూర్యునికి తీసుకెళ్తాయి. పర్జన్యుడు అందరికీ మేలు కోసం భూమిపై వాన కురిపిస్తాడు.'
తస్మాత్ ప్రావృషి రాజానః శక్రం సర్వే ముదాన్వితాః మహే సురేశమ్ అర్ఘన్తి వయమ్ అన్యే చ దేహినః
'కాబట్టి వర్షకాలంలో అందరు రాజులు ఆనందంగా ఇంద్రుని పూజిస్తారు. మనమూ, ఇతరులూ అలాగే చేస్తాము.'
నన్దగోపస్య వచనం శ్రుత్వేత్థం శక్రపూజనే కోపాయ త్రిదశేన్ద్రస్య ప్రాహ దామోదరస్ తదా
నందుడు ఇంద్రపూజ గురించి చెప్పిన మాటలు విని, దామోదరుడు అప్పుడు దేవేంద్రునిపై కోపాన్ని రేపేలా మాట్లాడాడు.
న వయం కృషికర్తారో వణిజ్యాజీవినో న చ గావో ఽస్మద్దైవతం తాత వయం వనచరా యతః
'మనము రైతులు కాదు, వ్యాపారులు కూడా కాదు. ఆవులు మన దైవం కావు తండ్రి. మనం అడవిలో జీవించే వారు.'
ఆన్వీక్షికీ త్రయీ వార్త్తా దణ్డనీతిస్ తథాపరా విద్యాచతుష్టయం త్వ్ ఏతద్ వార్త్తామ్ అత్ర శృణుష్వ మే
ఆలోచన, మూడు వేదాలు, వ్యాపారం, పాలన — ఇవే నాలుగు విద్యాశాఖలు. ఇప్పుడు ఈ వ్యాపారం గురించి నా మాట విను.
కృషిర్ వణిజ్యా తద్వచ్ చ తృతీయం పశుపాలనమ్ విద్యా హ్య్ ఏతా మహాభాగా వార్త్తా వృత్తిత్రయాశ్రయా
పంటలు పండించడం, వ్యాపారం చేయడం, అలాగే పశువులను పోషించడం — ఇవే గొప్ప విద్యామార్గాలు. ఈ మూడు ఉపాధుల మీదే వ్యాపారం ఆధారపడి ఉంటుంది.
కర్షకాణాం కృషిర్ వృత్తిః పణ్యం తు పణజీవినామ్ అస్మాకం గాః పరా వృత్తిర్ వార్త్తా భేదైర్ ఇయం త్రిభిః
రైతులకు వ్యవసాయం జీవనాధారం, వ్యాపారులకు సరుకుల విక్రయం ఉపాధి, మనకు పశువుల పోషణే ప్రధాన జీవనం. ఇలా వ్యాపారం ఈ మూడు విధాలుగా విభజించబడింది.
విద్యయా యో యయా యుక్తస్ తస్య సా దైవతం మహత్ సైవ పూజ్యార్చనీయా చ సైవ తస్యోపకారికా
ఎవరికి ఏ విద్య కలిగిందో, ఆ విద్యే వారికి గొప్ప దేవత. అదే పూజనీ, ఆరాధనీ, అదే వారికి మేలు చేసే దైవం.
యో ఽన్యస్యాః ఫలమ్ అశ్నన్ వై పూజయత్య్ అపరాం నరః ఇహ చ ప్రేత్య చైవాసౌ తాత నాప్నోతి శోభనమ్
ఇతరుల విద్య ఫలితాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, వేరొకరిని పూజించే వాడు, ప్రియమైనవాడా, ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ శుభం పొందడు.
పూజ్యన్తాం ప్రథితాః సీమాః సీమాన్తం చ పునర్ వనమ్ వనాన్తా గిరయః సర్వే సా చాస్మాకం పరా గతిః
ప్రఖ్యాతమైన సరిహద్దులు, సరిహద్దు ప్రాంతాలు, అడవులు, కొండలు, అన్ని పర్వతాలు — ఇవన్నీ గౌరవించబడాలి. ఇవే మనకు ఉత్తమ మార్గం.
గిరియజ్ఞస్ త్వ్ అయం తస్మాద్ గోయజ్ఞశ్ చ ప్రవర్త్యతామ్ కిమ్ అస్మాకం మహేన్ద్రేణ గావః శైలాశ్ చ దేవతాః
అందువల్ల, పర్వతయజ్ఞం, గోవులయజ్ఞం జరపాలి. మనకు ఇంద్రునితో పనేముంది? గోవులు, పర్వతాలే మన దైవాలు.
మన్త్రయజ్ఞపరా విప్రాః సీరయజ్ఞాశ్ చ కర్షకాః గిరిగోయజ్ఞశీలాశ్ చ వయమ్ అద్రివనాశ్రయాః
బ్రాహ్మణులు మంత్రయజ్ఞాలలో నిమగ్నులు, రైతులు సరిహద్దు యజ్ఞాలలో, మేము అడవులు, పర్వతాలలో నివసిస్తూ పర్వత, గోవులయజ్ఞాలలో నిమగ్నమై ఉంటాము.
తస్మాద్ గోవర్ధనః శైలో భవద్భిర్ వివిధార్హణైః అర్చ్యతాం పూజ్యతాం మేధ్యం పశుం హత్వా విధానతః
అందువల్ల, మీరు గోవర్ధన పర్వతాన్ని వివిధ రకాల అర్పణలతో పూజించి, గౌరవించండి. నియమానుసారం పవిత్రమైన పశువును బలి ఇవ్వండి.
సర్వఘోషస్య సందోహా గృహ్యన్తాం మా విచార్యతామ్ భోజ్యన్తాం తేన వై విప్రాస్ తథాన్యే చాపి వాఞ్ఛకాః
మొత్తం పశువుల పాలను ఏ సందేహం లేకుండా సేకరించండి. ఆ పాలను బ్రాహ్మణులు, ఇతరులు కోరినవారు తినగలరు.
తమ్ అర్చితం కృతే హోమే భోజితేషు ద్విజాతిషు శరత్పుష్పకృతాపీడాః పరిగచ్ఛన్తు గోగణాః
పూజ జరిగి, హోమం పూర్తయి, బ్రాహ్మణులు భోజనం చేసిన తర్వాత, శరదృతువులో పుష్పాలతో అలంకరించబడిన గోవుల మందలు స్వేచ్ఛగా తిరగనివ్వండి.
ఏతన్ మమ మతం గోపాః సంప్రీత్యా క్రియతే యది తతః కృతా భవేత్ ప్రీతిర్ గవామ్ అద్రేస్ తథా మమ
ఇది నా అభిప్రాయం, గోపకులారా. మీరు ఆనందంగా చేస్తే, గోవులకు, పర్వతానికి, నాకు కూడా సంతృప్తి కలుగుతుంది.
ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నన్దాద్యాస్ తే వ్రజౌకసః ప్రీత్యుత్ఫుల్లముఖా విప్రాః సాధు సాధ్వ్ ఇత్య్ అథాబ్రువన్
ఆయన మాటలు విని, నందుడు మరియు ఇతర గోపకులు ఆనందంతో ముఖాలు వికసించి, బ్రాహ్మణులను చూసి, 'బాగుంది, బాగుంది' అని అన్నారు.
శోభనం తే మతం వత్స యద్ ఏతద్ భవతోదితమ్ తత్ కరిష్యామ్య్ అహం సర్వం గిరియజ్ఞః ప్రవర్త్యతామ్
బాలా, నీవు చెప్పిన అభిప్రాయం ఎంతో శోభనంగా ఉంది. నేను అన్నీ చేస్తాను — పర్వతయజ్ఞం జరగాలి.