రుదతా దృష్టమ్ అస్మాభిః పాదవిక్షేపతాడితమ్ శకటం పరివృత్తం వై నైతద్ అన్యస్య చేష్టితమ్
'మేము ఏడుస్తూ, కాలితో తన్నినదాన్ని చూశాం. శకటం తలకిందులైంది. ఇది మరెవ్వరూ చేయలేదు' అని పిల్లలు చెప్పారు.
తతః పునర్ అతీవాసన్ గోపా విస్మితచేతసః నన్దగోపో ఽపి జగ్రాహ బాలమ్ అత్యన్తవిస్మితః
అంతటా గోపులు ఆశ్చర్యంతో మౌనంగా కూర్చున్నారు. నందుడు కూడా ఆశ్చర్యంతో ఆ బాలుణ్ని తీసుకున్నాడు.
యశోదా విస్మయారూఢా భగ్నభాణ్డకపాలకమ్ శకటం చార్చయామ్ ఆస దధిపుష్పఫలాక్షతైః
యశోదా ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, పగిలిన మట్టి పాత్ర ముక్కల్ని, తలక్రిందులైన బండిని, పెరుగు, పువ్వులు, పండ్లు, అక్షతలతో పూజ చేసింది.
గర్గశ్ చ గోకులే తత్ర వసుదేవప్రచోదితః ప్రచ్ఛన్న ఏవ గోపానాం సంస్కారమ్ అకరోత్ తయోః
ఆ గోకులంలో వసుదేవుడు చెప్పినట్లు గర్గుడు, గోపాలులకు తెలియకుండా, ఆ ఇద్దరు పిల్లలకు సంస్కారాలు చేశాడు.
జ్యేష్ఠం చ రామమ్ ఇత్య్ ఆహ కృష్ణం చైవ తథాపరమ్ గర్గో మతిమతాం శ్రేష్ఠో నామ కుర్వన్ మహామతిః
పెద్దవాడిని రాముడు అని, మరొకరిని కృష్ణుడు అని, జ్ఞానుల్లో గొప్పవాడైన గర్గుడు వివేకంతో పేర్లు పెట్టాడు.
అల్పేనైవ హి కాలేన విజ్ఞాతౌ తౌ మహాబలౌ ఘృష్టజానుకరౌ విప్రా బభూవతుర్ ఉభావ్ అపి
కొంత కాలంలోనే ఆ ఇద్దరు బలవంతులు, ఆడుకుంటూ మోకాళ్ళు గాయపడిన వారు, బ్రాహ్మణులకు ప్రసిద్ధులయ్యారు.
కరీషభస్మదిగ్ధాఙ్గౌ భ్రమమాణావ్ ఇతస్ తతః న నివారయితుం శక్తా యశోదా తౌ న రోహిణీ
వెదురు బూడిదను ఒంటికి పట్టుకుని, ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ, యశోదా గానీ, రోహిణి గానీ వారిని ఆపలేకపోయారు.
గోవాటమధ్యే క్రీడన్తౌ వత్సవాటగతౌ పునః తదహర్జాతగోవత్సపుచ్ఛాకర్షణతత్పరౌ
గోవుల పెనులో ఆడుకుంటూ, మళ్లీ దూడల పెనుకు వెళ్లి, అదే రోజున పుట్టిన దూడల పుంజాలను లాగడంలో మునిగిపోయారు.
యదా యశోదా తౌ బాలావ్ ఏకస్థానచరావ్ ఉభౌ శశాక నో వారయితుం క్రీడన్తావ్ అతిచఞ్చలౌ
యశోదా ఆ ఇద్దరు పిల్లలు ఒకచోట కలిసి ఆడుతున్నప్పుడు చూసినా, వారి చంచలమైన ఆటలను ఆపలేకపోయింది.
దామ్నా బద్ధ్వా తదా మధ్యే నిబబన్ధ ఉలూఖలే కృష్ణమ్ అక్లిష్టకర్మాణమ్ ఆహ చేదమ్ అమర్షితా
ఆ సమయంలో, అసహనంతో యశోదా, తప్పు చేయని కృష్ణుణ్ని మధ్యలో ఉన్న ఉలూఖలానికి దారంతో కట్టి, ఇలా చెప్పింది.
యది శక్తో ఽసి గచ్ఛ త్వమ్ అతిచఞ్చలచేష్టిత
‘‘నీకు శక్తి ఉంటే, నీ చంచలమైన ప్రవర్తనతో ఇప్పుడు పోదువా!’’ అని యశోదా అన్నది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా చ నిజం కర్మ సా చకార కుటుమ్బినీ వ్యగ్రాయామ్ అథ తస్యాం స కర్షమాణ ఉలూఖలమ్
ఇలా చెప్పి, యశోదా తన ఇంటి పనుల్లో నిమగ్నమైంది. ఆమె బిజీగా ఉండగా, కృష్ణుడు ఉలూఖలాన్ని లాగడం మొదలుపెట్టాడు.
యమలార్జునయోర్ మధ్యే జగామ కమలేక్షణః కర్షతా వృక్షయోర్ మధ్యే తిర్యగ్ ఏవమ్ ఉలూఖలమ్
తామరపువ్వు కన్నులవాడు, ఉలూఖలాన్ని లాగుతూ, యమలార్జున వృక్షాల మధ్యకు వెళ్ళాడు.
భగ్నావ్ ఉత్తుఙ్గశాఖాగ్రౌ తేన తౌ యమలార్జునౌ తతః కటకటాశబ్దసమాకర్ణనకాతరః
ఆ కృష్ణుడు లాగడంతో, ఆ రెండు యమలార్జున వృక్షాలు, ఎత్తైన కొమ్మలతో కూడినవి, విరిగిపోయాయి. ఆ పెద్ద శబ్దం విని అందరూ భయపడ్డారు.
ఆజగామ వ్రజజనో దదృశే చ మహాద్రుమౌ భగ్నస్కన్ధౌ నిపాతితౌ భగ్నశాఖౌ మహీతలే
వ్రజవాసులు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి, రెండు పెద్ద చెట్లు, కాండాలు విరిగి, కొమ్మలు పగిలి, నేలపై పడిపోవడం చూశారు.
దదర్శ చాల్పదన్తాస్యం స్మితహాసం చ బాలకమ్ తయోర్ మధ్యగతం బద్ధం దామ్నా గాఢం తథోదరే
వారు, కొద్ది పళ్లతో, నవ్వుతో ఉన్న చిన్నవాడిని, రెండు చెట్ల మధ్య, బలంగా పొట్టకు దారంతో కట్టబడి ఉన్న కృష్ణుణ్ని చూశారు.
తతశ్ చ దామోదరతాం స యయౌ దామబన్ధనాత్ గోపవృద్ధాస్ తతః సర్వే నన్దగోపపురోగమాః
ఆ దారంతో కట్టబడిన కారణంగా, అప్పటి నుండి ఆయన దామోదరుడు అనే పేరు పొందాడు. ఆ తరువాత నందగోపుడు ముందుండి, గోపవృద్ధులు అందరూ అక్కడికి వచ్చారు.
మన్త్రయామ్ ఆసుర్ ఉద్విగ్నా మహోత్పాతాతిభీరవః స్థానేనేహ న నః కార్యం వ్రజామో ఽన్యన్ మహావనమ్
ఈ భయంకరమైన అపశకునాల వల్ల, భయంతో వ్రజవాసులు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు: ‘‘ఇక్కడ ఉండటం మంచిది కాదు; మనం ఇంకొక పెద్ద అడవికి వెళ్ళిపోదాం’’ అన్నారు.
ఉత్పాతా బహవో హ్య్ అత్ర దృశ్యన్తే నాశహేతవః పూతనాయా వినాశశ్ చ శకటస్య విపర్యయః
ఇక్కడ ఎన్నో అపశకునాలు కనబడుతున్నాయి, ఇవన్నీ నాశనానికి కారణాలు: పూతన మరణం, బండి తలక్రిందులవడం—
వినా వాతాదిదోషేణ ద్రుమయోః పతనం తథా వృన్దావనమ్ ఇతః స్థానాత్ తస్మాద్ గచ్ఛామ మా చిరమ్
గాలి లేకపోయినా, ఇంకేమీ కారణం లేకపోయినా, చెట్లు పడిపోవడం కూడా జరిగింది. అందుకే, ఇక్కడ నుండి వృందావనానికి త్వరగా వెళ్ళిపోదాం.
యావద్ భౌమమహోత్పాతదోషో నాభిభవేద్ వ్రజమ్ ఇతి కృత్వా మతిం సర్వే గమనే తే వ్రజౌకసః
భూమిపై పెద్ద అపాయం వ్రజాన్ని తాకే వరకు ఇక్కడ ఉండకూడదని ఆలోచించి, వ్రజవాసులు అందరూ వెళ్లిపోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
ఊచుః స్వం స్వం కులం శీఘ్రం గమ్యతాం మా విలమ్బ్యతామ్ తతః క్షణేన ప్రయయుః శకటైర్ గోధనైస్ తథా
ప్రతి ఒక్కరూ తమ కుటుంబాలను వెంటనే చేరాలని, ఆలస్యం చేయవద్దని చెప్పారు. వెంటనే అందరూ తమ బండ్లు, ఆవులతో బయలుదేరారు.
యూథశో వత్సపాలీశ్ చ కాలయన్తో వ్రజౌకసః సర్వావయవనిర్ధూతం క్షణమాత్రేణ తత్ తదా
వత్సపాలులు, వత్సపాలికలు గుంపులుగా ఒకరినొకరు పిలుచుకుంటూ, క్షణంలోనే తమ సొత్తంతా వదిలేసి వెళ్లిపోయారు.
కాకకాకీసమాకీర్ణం వ్రజస్థానమ్ అభూద్ ద్విజాః వృన్దావనం భగవతా కృష్ణేనాక్లిష్టకర్మణా
ఓ ద్విజులారా, వ్రజ ప్రాంతం కాకులు, కాకిలతో నిండిపోయింది. ఆ వృందావనాన్ని శుభకర్మలు చేసే శ్రీకృష్ణుడు మనసులో ధ్యానించాడు.
శుభేన మనసా ధ్యాతం గవాం వృద్ధిమ్ అభీప్సతా తతస్ తత్రాతిరుక్షే ఽపి ధర్మకాలే ద్విజోత్తమాః
పాలగొర్రెలు పెరిగిపోవాలని శుభమైన మనసుతో ధ్యానం చేశాడు. అందువల్ల, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, ఆ ధర్మకాలంలో అక్కడ—
ప్రావృట్కాల ఇవాభూచ్ చ నవశష్పం సమన్తతః స సమావాసితః సర్వో వ్రజో వృన్దావనే తతః
చుట్టూ కొత్త గడ్డి పచ్చగా మొలిచిన వానకాలంలా మారింది. అప్పుడు వ్రజవాసులందరూ వృందావనంలో నివసించసాగారు.
శకటీవాటపర్యన్తచన్ద్రార్ధాకారసంస్థితిః వత్సబాలౌ చ సంవృత్తౌ రామదామోదరౌ తతః
బండ్లతో వేసిన వాడలు, వలయాలు అర్ధచంద్రాకారంలో ఏర్పడ్డాయి. అక్కడ రాముడు, దామోదరుడు ఇద్దరూ పెరుగుతూ ఉన్నారు.
తత్ర స్థితౌ తౌ చ గోష్ఠే చేరతుర్ బాలలీలయా బర్హిపత్త్రకృతాపీడౌ వన్యపుష్పావతంసకౌ
అక్కడ ఆ ఇద్దరూ గోపాలకుల మధ్య ఉండి, బాలలీలతో అడవిలో తిరుగుతూ, నెమలి పిచ్చకలు, అడవి పువ్వులతో అలంకరించుకుని మెరిసిపోతున్నారు.
గోపవేణుకృతాతోద్యపత్త్రవాద్యకృతస్వనౌ కాకపక్షధరౌ బాలౌ కుమారావ్ ఇవ పావకౌ
గోపాలుల వెణువు, ఆకుల వాద్యాలతో సంగీతం వాయిస్తూ, కాకపక్షాల్లాంటి జుట్టుతో ఉన్న ఆ ఇద్దరు బాలురు, చిన్న వయసులో ద్విగ్నిప్రమాణంగా ప్రకాశించారు.
హసన్తౌ చ రమన్తౌ చ చేరతుస్ తన్ మహద్ వనమ్ క్వచిద్ ధసన్తావ్ అన్యోన్యం క్రీడమానౌ తథా పరైః
నవ్వుతూ, ఆనందిస్తూ, ఆ గొప్ప అడవిలో తిరుగుతూ, ఒకరికొకరు నవ్వుతూ, పరస్పరం, ఇతరులతో కలిసి ఆడుకుంటూ ఉన్నారు.