యదా యదా త్వ్ అధర్మస్య వృద్ధిర్ భవతి భో ద్విజాః ధర్మశ్ చ హ్రాసమ్ అభ్యేతి తదా దేవో జనార్దనః
బ్రాహ్మణులారా, ఎప్పుడైతే అధర్మం పెరిగి, ధర్మం తగ్గిపోతుందో, అప్పుడు జనార్దనుడు—
అవతారం కరోత్య్ అత్ర ద్విధా కృత్వాత్మనస్ తనుమ్ సాధూనాం రక్షణార్థాయ ధర్మసంస్థాపనాయ చ
—తన స్వరూపాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, సజ్జనులను రక్షించేందుకు, ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు అవతారం ఎత్తుతాడు.
దుష్టానాం నిగ్రహార్థాయ అన్యేషాం చ సురద్విషామ్ ప్రజానాం రక్షణార్థాయ జాయతే ఽసౌ యుగే యుగే
దుష్టులను, దేవతలకు శత్రువులైన ఇతరులను సంహరించేందుకు, ప్రజలను కాపాడేందుకు, యుగం యుగం마다 ఆయన జన్మిస్తుంటాడు.
పురా కిల మహీ విప్రా భూరిభారావపీడితా జగామ ధరణీ మేరౌ సమాజే త్రిదివౌకసామ్
బ్రాహ్మణులారా, పురాతనకాలంలో భూమి భారంతో బాధపడుతూ, త్రిదివలోకవాసుల సభలో, మేరు పర్వతాన్ని ఆశ్రయించింది.
సబ్రహ్మకాన్ సురాన్ సర్వాన్ ప్రణిపత్యాథ మేదినీ కథయామ్ ఆస తత్ సర్వం ఖేదాత్ కరుణభాషిణీ
అక్కడ బ్రహ్మతో పాటు అందరు దేవతలకు నమస్కరించి, బాధతో, కరుణతో మాట్లాడుతూ భూమి తన బాధను వివరించింది.
అగ్నిః సువర్ణస్య గురుర్ గవాం సూర్యో ఽపరో గురుః మమాప్య్ అఖిలలోకానాం వన్ద్యో నారాయణో గురుః
బంగారానికి అగ్ని గురువు, గోవులకు సూర్యుడు గురువు; కానీ నాకు, అన్ని లోకాలకూ నారాయణుడే గురువుగా పూజ్యుడు.
తత్సాంప్రతమ్ ఇమే దైత్యాః కాలనేమిపురోగమాః మర్త్యలోకం సమాగమ్య బాధన్తే ఽహర్నిశం ప్రజాః
ఇప్పుడు కాలనేమి నాయకత్వంలో ఉన్న ఈ దైత్యులు మానవ లోకానికి వచ్చి, ప్రజలను రాత్రింబవళ్లు బాధిస్తున్నారు.
కాలనేమిర్ హతో యో ఽసౌ విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా ఉగ్రసేనసుతః కంసః సంభూతః సుమహాసురః
శక్తిమంతుడైన విష్ణువు సంహరించిన కాలనేమి, ఇప్పుడు ఉగ్రసేనుని కుమారుడైన కంసుడిగా, మహా అసురుడిగా పుట్టాడు.
అరిష్టో ధేనుకః కేశీ ప్రలమ్బో నరకస్ తథా సున్దో ఽసురస్ తథాత్యుగ్రో బాణశ్ చాపి బలేః సుతః
అరిష్టుడు, ధేనుకుడు, కేశి, ప్రలంబుడు, నరకుడు, భయంకరుడైన సుండుడు, బలిచక్రవర్తి కుమారుడు బాణుడు—
తథాన్యే చ మహావీర్యా నృపాణాం భవనేషు యే సముత్పన్నా దురాత్మానస్ తాన్ న సంఖ్యాతుమ్ ఉత్సహే
—ఇంకా రాజుల ఇంట్లో జన్మించిన అనేక మంది మహాశక్తివంతులు, దురాత్ములు ఉన్నారు. వారందరిని నేను లెక్కించలేను.
అక్షౌహిణ్యో హి బహులా దివ్యమూర్తిధృతాః సురాః మహాబలానాం దృప్తానాం దైత్యేన్ద్రాణాం మమోపరి
దివ్యరూపాలు ధరించిన అనేక దేవతా విభాగాలు నాపై వచ్చాయి. వీరికి ఎదురుగా ఉన్న దైత్యాధిపతులు అహంకారంతో, మహాబలంతో ఉన్నారు.
తద్భూరిభారపీడార్తా న శక్నోమ్య్ అమరేశ్వరాః విభర్తుమ్ ఆత్మానమ్ అహమ్ ఇతి విజ్ఞాపయామి వః
అమరేశ్వరులారా, ఈ భారంతో బాధపడుతూ నేను నన్ను నేను మోయలేకపోతున్నాను. ఈ విషయాన్ని మీకు తెలియజేస్తున్నాను.
క్రియతాం తన్ మహాభాగా మమ భారావతారణమ్ యథా రసాతలం నాహం గచ్ఛేయమ్ అతివిహ్వలా
మహాభాగులారా, దయచేసి నా భారాన్ని తగ్గించేలా ఏదైనా చేయండి. లేకపోతే నేను బలహీనతతో పాతాళానికి పడిపోతాను.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య ధరావాక్యమ్ అశేషైస్ త్రిదశైస్ తతః భువో భారావతారార్థం బ్రహ్మా ప్రాహ చ చోదితః
భూమి మాటలు విని, అందరు దేవతలు భూభారం తగ్గించేందుకు బ్రహ్మను ప్రేరేపించారు. అప్పుడు బ్రహ్మ మాట్లాడాడు.
యద్ ఆహ వసుధా సర్వం సత్యమ్ ఏతద్ దివౌకసః అహం భవో భవన్తశ్ చ సర్వం నారాయణాత్మకమ్
భూమి చెప్పింది అన్నీ నిజమే, దేవతలారా! నేను, భవుడు, మీరు అందరూ కూడా నారాయణుని రూపాలమే.
విభూతయస్ తు యాస్ తస్య తాసామ్ ఏవ పరస్పరమ్ ఆధిక్యం న్యూనతా బాధ్యబాధకత్వేన వర్తతే
ఆయన యొక్క విభూతుల్లో పరస్పరం కొన్నింటికి ఎక్కువ గొప్పతనం, కొన్నింటికి తక్కువతనం ఉంటుంది; అవి ఒకదానికొకటి ఆధిపత్యంగా, అనుగ్రహంగా ఉంటాయి.
తద్ ఆగచ్ఛత గచ్ఛామః క్షీరాబ్ధేస్ తటమ్ ఉత్తమమ్ తత్రారాధ్య హరిం తస్మై సర్వం విజ్ఞాపయామ వై
అందరూ రండి, మనం పాలసముద్ర తీరానికి వెళ్ళుదాం. అక్కడ హరిను పూజించి, మనకున్నది అన్నీ ఆయనకు వివరంగా చెప్పుదాం.
సర్వదైవ జగత్యర్థే స సర్వాత్మా జగన్మయః స్వల్పాంశేనావతీర్యోర్వ్యాం ధర్మస్య కురుతే స్థితిమ్
ప్రపంచం కోసం, ఆ సర్వాంతర్యామి, జగత్తుని నిండినవాడు, తన చిన్న భాగంతో భూమిపై అవతరించి, ధర్మాన్ని స్థాపిస్తాడు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా ప్రయయౌ తత్ర సహ దేవైః పితామహః సమాహితమనా భూత్వా తుష్టావ గరుడధ్వజమ్
ఇలా చెప్పి, బ్రహ్మదేవుడు దేవతలతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లాడు. మనసును ఏకాగ్రంగా చేసి, గరుడధ్వజుడిని స్తుతించాడు.
నమో నమస్ తే ఽస్తు సహస్రమూర్తే సహస్రబాహో బహువక్త్రపాద నమో నమస్ తే జగతః ప్రవృత్తి వినాశసంస్థానపరాప్రమేయ
సహస్రముఖుడా, సహస్రబాహువా, అనేక ముఖాలూ పాదాలున్నవాడా, జగత్తు ప్రారంభం, అంతం, నిలుపు చేసే అపారుడా! నీకు వందనాలు, వందనాలు.
సూక్ష్మాతిసూక్ష్మం చ బృహత్ప్రమాణం గరీయసామ్ అప్య్ అతిగౌరవాత్మన్ ప్రధానబుద్ధీన్ద్రియవాక్ప్రధాన మూలాపరాత్మన్ భగవన్ ప్రసీద
సూక్ష్మమైనవాడా, అత్యంత సూక్ష్ముడా, విస్తారమైనవాడా, గొప్పవారికన్నా గొప్పవాడా, ప్రకృతి, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, వాక్కు, వాటి మూలమైన పరాత్మా! భగవంతుడా, దయచూపు.
ఏషా మహీ దేవ మహీప్రసూతైర్ మహాసురైః పీడితశైలబన్ధా పరాయణం త్వాం జగతామ్ ఉపైతి భారావతారార్థమ్ అపారపారమ్
దేవా! ఈ భూమి, భూమిలో పుట్టిన మహాసురులు, పర్వతాల బంధనంతో బాధపడుతూ, భరించలేని భారాన్ని తీయాలని, లోకాలకు పరమాశ్రయమైన నిన్ను ఆశ్రయిస్తోంది.
ఏతే వయం వృత్రరిపుస్ తథాయం నాసత్యదస్రౌ వరుణస్ తథైషః ఇమే చ రుద్రా వసవః ససూర్యాః సమీరణాగ్నిప్రముఖాస్ తథాన్యే
ఇక్కడ మేము, వృత్రుని సంహరించినవాడు, ఈ ఇద్దరు అశ్వినీదేవతలు, వరుణుడు, ఈయన, రుద్రులు, వసువులు, సూర్యునితో పాటు, వాయువు, అగ్ని మొదలైనవారు ఉన్నారు.
సురాః సమస్తాః సురనాథ కార్యమ్ ఏభిర్ మయా యచ్ చ తద్ ఈశ సర్వమ్ ఆజ్ఞాపయాజ్ఞాం ప్రతిపాలయన్తస్ తవైవ తిష్ఠామ సదాస్తదోషాః
దేవతల అధిపతీ! ఈ కార్యానికి అందరు దేవతలు ఇక్కడ చేరారు. నేను చేసినది కూడా నీ ఆజ్ఞకే. ప్రభూ! మేము ఎప్పుడూ నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, తప్పుల్లేకుండా నిలుస్తాము.
ఏవం సంస్తూయమానస్ తు భగవాన్ పరమేశ్వరః ఉజ్జహారాత్మనః కేశౌ సితకృష్ణౌ ద్విజోత్తమాః
ఇలా స్తుతించబడిన పరమేశ్వరుడు, తనలోంచి ఒక తెలుపు, ఒక నలుపు వెంట్రుకను తీసి చూపించాడు, ద్విజశ్రేష్ఠులారా!
ఉవాచ చ సురాన్ ఏతౌ మత్కేశౌ వసుధాతలే అవతీర్య భువో భారక్లేశహానిం కరిష్యతః
ఆయన దేవతలకు ఇలా అన్నాడు: నా ఈ రెండు వెంట్రుకలు భూమిపై అవతరించి, భూమి భారాన్ని కలిగించే బాధను తొలగిస్తాయి.
సురాశ్ చ సకలాః స్వాంశైర్ అవతీర్య మహీతలే కుర్వన్తు యుద్ధమ్ ఉన్మత్తైః పూర్వోత్పన్నైర్ మహాసురైః
అందరు దేవతలు తమ తమ అంశాలతో భూమిపై అవతరించి, పూర్వం పుట్టిన పిచ్చి మహాసురులతో యుద్ధం చేయాలి.
తతః క్షయమ్ అశేషాస్ తే దైతేయా ధరణీతలే ప్రయాస్యన్తి న సందేహో నానాయుధవిచూర్ణితాః
అప్పుడప్పుడు ఆ దైత్యులు భూమిపై పూర్తిగా నాశనం అవుతారు; వివిధ ఆయుధాలతో ఛిద్రం చేయబడతారు; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
వసుదేవస్య యా పత్నీ దేవకీ దేవతోపమా తస్యా గర్భో ఽష్టమో ఽయం తు మత్కేశో భవితా సురాః
వసుదేవుని భార్య దేవకీ, దేవతలకు సమానమైనవారు, ఆమెకు ఎనిమిదవ గర్భంగా నా వెంట్రుక అవతరిస్తుంది, దేవతలారా!
అవతీర్య చ తత్రాయం కంసం ఘాతయితా భువి కాలనేమిసముద్భూతమ్ ఇత్య్ ఉక్త్వాన్తర్దధే హరిః
అక్కడ అవతరించి, ఆ కంసుని, కాలనేమి వంశంలో పుట్టినవాడిని, సంహరిస్తాడు. ఇలా చెప్పి హరిదేవుడు అంతర్ధానమయ్యాడు.