రజస్ తస్యా గుణః సర్గం సా కరోతి సదైవ హి యా తృతీయా హరేర్ మూర్తిః ప్రజాపాలనతత్పరా
ఆమెకు రాజోగుణమే స్వభావం. ఆమె ఎప్పుడూ సృష్టిని చేస్తుంది. హరిలోని ఈ మూడవ రూపం ప్రాణులను కాపాడడంలో నిమగ్నమై ఉంటుంది.
సా తు ధర్మవ్యవస్థానం కరోతి నియతం భువి ప్రోద్ధతాన్ అసురాన్ హన్తి ధర్మవ్యుచ్ఛిత్తికారిణః
ఆమె భూమిపై ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ స్థిరంగా నిలిపి ఉంచుతుంది. ధర్మాన్ని నాశనం చేయదలచిన గర్విష్టులైన అసురులను సంహరిస్తుంది.
పాతి దేవాన్ సగన్ధర్వాన్ ధర్మరక్షాపరాయణాన్ యదా యదా చ ధర్మస్య గ్లానిః సముపజాయతే
ధర్మాన్ని కాపాడడంలో నిమగ్నమైన దేవతలు, గంధర్వులను ఆమె రక్షిస్తుంది. ధర్మం ఎప్పుడైతే తగ్గిపోతుందో
అభ్యుత్థానమ్ అధర్మస్య తదాత్మానం సృజత్య్ అసౌ భూత్వా పురా వరాహేణ తుణ్డేనాపో నిరస్య చ
అధర్మం పెరిగినప్పుడు, ఆమె తనను తానే అవతరించుకుంటుంది. ఒకప్పుడు వరాహరూపంలో తునకతో నీటిని తొలగించింది.
ఏకయా దంష్ట్రయోత్ఖాతా నలినీవ వసుంధరా కృత్వా నృసింహరూపం చ హిరణ్యకశిపుర్ హతః
ఒకే దంతంతో భూమిని కమలంలా పైకి ఎత్తింది. నరసింహరూపంలో హిరణ్యకశిపును సంహరించింది.
విప్రచిత్తిముఖాశ్ చాన్యే దానవా వినిపాతితాః వామనం రూపమ్ ఆస్థాయ బలిం సంయమ్య మాయయా
విప్రచిత్తి మొదలైన ఇతర దానవులను కూడా ఆమె సంహరించింది. వామనరూపంలో మాయతో బలిని వశపరిచింది.
త్రైలోక్యం క్రాన్తవాన్ ఏవ వినిర్జిత్య దితేః సుతాన్ భృగోర్ వంశే సముత్పన్నో జామదగ్న్యః ప్రతాపవాన్
దితి కుమారులను జయించి, మూడు లోకాలను దాటి, భృగువంశంలో జన్మించి, జమదగ్ని కుమారుడిగా మహాశక్తివంతుడైంది.
జఘాన క్షత్రియాన్ రామః పితుర్ వధమ్ అనుస్మరన్ తథాత్రితనయో భూత్వా దత్తాత్రేయః ప్రతాపవాన్
రాముడు తన తండ్రి వధను గుర్తు చేసుకుని క్షత్రియులను సంహరించాడు. అలాగే అత్రి కుమారుడిగా దత్తాత్రేయుడు మహాశక్తితో అవతరించాడు.
యోగమ్ అష్టాఙ్గమ్ ఆచఖ్యావ్ అలర్కాయ మహాత్మనే రామో దాశరథిర్ భూత్వా స తు దేవః ప్రతాపవాన్
అలర్కుడికి అష్టాంగయోగాన్ని బోధించాడు. దశరథుని కుమారుడిగా అవతరించి, ఆ దేవుడు రాముడయ్యాడు.
జఘాన రావణం సంఖ్యే త్రైలోక్యస్య భయంకరమ్ యదా చైకార్ణవే సుప్తో దేవదేవో జగత్పతిః
మూడు లోకాలకు భయంకరుడైన రావణుడిని యుద్ధంలో సంహరించాడు. జగత్పతి దేవదేవుడు ఏకసముద్రంలో నిద్రించగా,
సహస్రయుగపర్యన్తం నాగపర్యఙ్కగో విభుః యోగనిద్రాం సమాస్థాయ స్వే మహిమ్ని వ్యవస్థితః
విపులుడు నాగపర్యంకంపై వేల యుగాల పాటు యోగనిద్రలో ఉండి, తన మహిమలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.
త్రైలోక్యమ్ ఉదరే కృత్వా జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ జనలోకగతైః సిద్ధైః స్తూయమానో మహర్షిభిః
మూడు లోకాలను, చలించేవి, నిలిచేవి అన్నీ తన పొట్టలో ఉంచుకుని, జనలోకంలో ఉన్న సిద్ధులు, మహర్షులు ఆయనను స్తుతించారు.
తస్య నాభౌ సముత్పన్నం పద్మం దిక్పత్త్రమణ్డితమ్ మరుత్కిఞ్జల్కసంయుక్తం గృహం పైతామహం వరమ్
ఆయన నాభిలో నుండి దిక్కుల వైపు పువ్వు రేకులతో, గాలిపిచ్చుకలతో కూడిన అద్భుతమైన పద్మం పుట్టింది. అది పితామహుని గృహంగా నిలిచింది.
యత్ర బ్రహ్మా సముత్పన్నో దేవదేవశ్ చతుర్ముఖః తదా కర్ణమలోద్భూతౌ దానవౌ మధుకైటభౌ
అక్కడే దేవదేవుడు, నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మా జన్మించాడు. అప్పుడే ఆయన చెవుల మైన నుండి మధు, కైటభ అనే దానవులు పుట్టారు.
మహాబలౌ మహావీర్యౌ బ్రహ్మాణం హన్తుమ్ ఉద్యతౌ జఘాన తౌ దురాధర్షౌ ఉత్థాయ శయనోదధేః
వారు మహాబలులు, మహావీరులు, బ్రహ్మను హతమార్చాలని యత్నించారు. కానీ ఆయన శయనసాగరంలో నుండి లేచి, ఆ ఇద్దరిని సంహరించాడు.
ఏవమాదీంస్ తథైవాన్యాన్ అసంఖ్యాతుమ్ ఇహోత్సహే అవతారో హ్య్ అజస్యేహ మాథురః సాంప్రతస్ త్వ్ అయమ్
ఇలా అనేక రూపాలలో, లెక్కలేనన్ని అవతారాలు ఇక్కడ అవతరించాయి. ఇప్పుడు మథురలో ఈ అవతారం ప్రస్తుతముంది.
ఇతి సా సాత్త్వికీ మూర్తిర్ అవతారం కరోతి చ ప్రద్యుమ్నేతి సమాఖ్యాతా రక్షాకర్మణ్య్ అవస్థితా
అలా ఆ సాత్విక స్వరూపం కూడా అవతారంగా అవతరించి, ప్రజల రక్షణ కోసం ప్రత్యూమ్నుడనే పేరుతో నిలిచింది.
దేవత్వే ఽథ మనుష్యత్వే తిర్యగ్యోనౌ చ సంస్థితా గృహ్ణాతి తత్స్వభావశ్ చ వాసుదేవేచ్ఛయా సదా
దేవతలలోనైనా, మనుషులలోనైనా, జంతుయోనిలోనైనా ఉన్నా, వాసుదేవుని సంకల్పంతో ఎప్పుడూ ఆ స్థితికి తగిన స్వభావాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
దదాత్య్ అభిమతాన్ కామాన్ పూజితా సా ద్విజోత్తమాః ఏవం మయా సమాఖ్యాతః కృతకృత్యో ఽపి యః ప్రభుః మానుషత్వం గతో విష్ణుః శృణుధ్వం చోత్తరం పునః
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా, ఆ దేవతను భక్తితో పూజిస్తే కోరిన కోరికలు నెరవేరుతాయి. ఇలా నేను ఆ ప్రభువు గురించి వివరించాను. ఆయన అన్ని కార్యాలు పూర్తిచేసుకున్నవాడైనా, విష్ణువుగా మానవ జన్మ తీసుకున్నాడు. ఇప్పుడు మరింత వినండి.
శృణుధ్వం మునిశార్దూలాః ప్రవక్ష్యామి సమాసతః అవతారం హరేశ్ చాత్ర భారావతరణేచ్ఛయా
మహర్షులారా, వినండి. భూమిపై భారాన్ని తగ్గించాలనే సంకల్పంతో హరిఅవతారాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించబోతున్నాను.
యదా యదా త్వ్ అధర్మస్య వృద్ధిర్ భవతి భో ద్విజాః ధర్మశ్ చ హ్రాసమ్ అభ్యేతి తదా దేవో జనార్దనః
బ్రాహ్మణులారా, ఎప్పుడైతే అధర్మం పెరిగి, ధర్మం తగ్గిపోతుందో, అప్పుడు జనార్దనుడు—
అవతారం కరోత్య్ అత్ర ద్విధా కృత్వాత్మనస్ తనుమ్ సాధూనాం రక్షణార్థాయ ధర్మసంస్థాపనాయ చ
—తన స్వరూపాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, సజ్జనులను రక్షించేందుకు, ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు అవతారం ఎత్తుతాడు.
దుష్టానాం నిగ్రహార్థాయ అన్యేషాం చ సురద్విషామ్ ప్రజానాం రక్షణార్థాయ జాయతే ఽసౌ యుగే యుగే
దుష్టులను, దేవతలకు శత్రువులైన ఇతరులను సంహరించేందుకు, ప్రజలను కాపాడేందుకు, యుగం యుగం마다 ఆయన జన్మిస్తుంటాడు.
పురా కిల మహీ విప్రా భూరిభారావపీడితా జగామ ధరణీ మేరౌ సమాజే త్రిదివౌకసామ్
బ్రాహ్మణులారా, పురాతనకాలంలో భూమి భారంతో బాధపడుతూ, త్రిదివలోకవాసుల సభలో, మేరు పర్వతాన్ని ఆశ్రయించింది.
సబ్రహ్మకాన్ సురాన్ సర్వాన్ ప్రణిపత్యాథ మేదినీ కథయామ్ ఆస తత్ సర్వం ఖేదాత్ కరుణభాషిణీ
అక్కడ బ్రహ్మతో పాటు అందరు దేవతలకు నమస్కరించి, బాధతో, కరుణతో మాట్లాడుతూ భూమి తన బాధను వివరించింది.
అగ్నిః సువర్ణస్య గురుర్ గవాం సూర్యో ఽపరో గురుః మమాప్య్ అఖిలలోకానాం వన్ద్యో నారాయణో గురుః
బంగారానికి అగ్ని గురువు, గోవులకు సూర్యుడు గురువు; కానీ నాకు, అన్ని లోకాలకూ నారాయణుడే గురువుగా పూజ్యుడు.
తత్సాంప్రతమ్ ఇమే దైత్యాః కాలనేమిపురోగమాః మర్త్యలోకం సమాగమ్య బాధన్తే ఽహర్నిశం ప్రజాః
ఇప్పుడు కాలనేమి నాయకత్వంలో ఉన్న ఈ దైత్యులు మానవ లోకానికి వచ్చి, ప్రజలను రాత్రింబవళ్లు బాధిస్తున్నారు.
కాలనేమిర్ హతో యో ఽసౌ విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా ఉగ్రసేనసుతః కంసః సంభూతః సుమహాసురః
శక్తిమంతుడైన విష్ణువు సంహరించిన కాలనేమి, ఇప్పుడు ఉగ్రసేనుని కుమారుడైన కంసుడిగా, మహా అసురుడిగా పుట్టాడు.
అరిష్టో ధేనుకః కేశీ ప్రలమ్బో నరకస్ తథా సున్దో ఽసురస్ తథాత్యుగ్రో బాణశ్ చాపి బలేః సుతః
అరిష్టుడు, ధేనుకుడు, కేశి, ప్రలంబుడు, నరకుడు, భయంకరుడైన సుండుడు, బలిచక్రవర్తి కుమారుడు బాణుడు—
తథాన్యే చ మహావీర్యా నృపాణాం భవనేషు యే సముత్పన్నా దురాత్మానస్ తాన్ న సంఖ్యాతుమ్ ఉత్సహే
—ఇంకా రాజుల ఇంట్లో జన్మించిన అనేక మంది మహాశక్తివంతులు, దురాత్ములు ఉన్నారు. వారందరిని నేను లెక్కించలేను.