సర్వోపాధివినిర్ముక్తః సత్తామాత్రవ్యవస్థితః అవికారీ విభుర్ నిత్యః పరమాత్మా సనాతనః
అన్ని ఉపాధుల నుండి విముక్తుడు, కేవలం సత్త్వంలో స్థితుడైన వాడు, మార్పులేని వాడు, విభువు, నిత్యుడు, పరమాత్మ, శాశ్వతుడు.
అచలో నిర్మలో వ్యాపీ నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః విశుద్ధం శ్రూయతే యస్య హరిత్వం చ కృతే యుగే
అచలుడు, నిర్మలుడు, అన్నింటిలో వ్యాపకుడు, ఎప్పుడూ తృప్తుడైన వాడు, ఆధారంలేని వాడు, శుద్ధుడు, కృతయుగంలో ఆయనకు ఆకుపచ్చ వర్ణం ఉండేది అని విన్నాము.
వైకుణ్ఠత్వం చ దేవేషు కృష్ణత్వం మానుషేషు చ ఈశ్వరస్య హి తస్యేమాం గహనాం కర్మణో గతిమ్
దేవతల్లో ఆయన వైకుంఠుడు, మనుషులలో కృష్ణుడు. ఈ విధంగా ఆయన కార్యాలు ఎంత లోతైనవో తెలుసుకోవాలి.
సమతీతాం భవిష్యం చ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛా ప్రవర్తతే అవ్యక్తో వ్యక్తలిఙ్గస్థో య ఏష భగవాన్ ప్రభుః
గతంలో జరిగినవి, భవిష్యత్తులో జరిగేవి వినాలనే ఆసక్తి కలుగుతుంది. అవ్యక్తుడై, స్పష్టమైన లక్షణాలతో ఉన్న ఈ భగవంతుడు ప్రభువు.
నారాయణో హ్య్ అనన్తాత్మా ప్రభవో ఽవ్యయ ఏవ చ ఏష నారాయణో భూత్వా హరిర్ ఆసీత్ సనాతనః
నారాయణుడు నిజంగా అనంతాత్మ, అవినాశి మూలము. నారాయణుడై, హరి శాశ్వతంగా ఉన్నాడు.
బ్రహ్మా శక్రశ్ చ రుద్రశ్ చ ధర్మః శుక్రో బృహస్పతిః ప్రధానాత్మా పురా హ్య్ ఏష బ్రహ్మాణమ్ అసృజత్ ప్రభుః
బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, ధర్ముడు, శుక్రుడు, బృహస్పతి—ఈ ప్రభువు, ప్రాధాన్యమైన ఆత్మతో, చాలా కాలం క్రితం బ్రహ్మను సృష్టించాడు.
సో ఽసృజత్ పూర్వపురుషః పురా కల్పే ప్రజాపతీన్ ఏవం స భగవాన్ విష్ణుః సర్వలోకమహేశ్వరః కిమర్థం మర్త్యలోకే ఽస్మిన్ యాతో యదుకులే హరిః
ఆ ప్రాచీన పురుషుడు, పూర్వ కాలంలో ప్రజాపతులను సృష్టించాడు. అలా, ఆ భగవంతుడు విష్ణువు, అన్ని లోకాల మహేశ్వరుడు, హరి యదుకులంలో మానవ లోకానికి ఎందుకు వచ్చాడు?
నమస్కృత్వా సురేశాయ విష్ణవే ప్రభవిష్ణవే పురుషాయ పురాణాయ శాశ్వతాయావ్యయాయ చ
దేవతల అధిపతియైన, విష్ణువుని, అపారశక్తి కలిగినవాడిని, పురాతన పురుషుని, శాశ్వతుడిని, అవినాశిని నమస్కరిస్తూ—
చతుర్వ్యూహాత్మనే తస్మై నిర్గుణాయ గుణాయ చ వరిష్ఠాయ గరిష్ఠాయ వరేణ్యాయామితాయ చ
నాలుగు రూపాల సారమైనవాడికి, గుణరహితుడైన, గుణసంపన్నుడైన, అత్యుత్తముడైన, గొప్పవాడైన, అప్రమేయుడైన ఆయనకు—
యజ్ఞాఙ్గాయాఖిలాఙ్గాయ దేవాద్యైర్ ఈప్సితాయ చ యస్మాద్ అణుతరం నాస్తి యస్మాన్ నాస్తి బృహత్తరమ్
యజ్ఞమే అవయవాలుగా ఉన్నవాడికి, అన్నీ అవయవాలుగా ఉన్నవాడికి, దేవతలు మొదలైనవారు కోరుకునే వాడికి, ఆయనకంటే సూక్ష్మమైనది లేదు, ఆయనకంటే పెద్దది లేదు—
యేన విశ్వమ్ ఇదం వ్యాప్తమ్ అజేన సచరాచరమ్ ఆవిర్భావతిరోభావదృష్టాదృష్టవిలక్షణమ్
ఈ సృష్టిలోని చలించేవి, అచలించేవి అన్నీ వ్యాపించి ఉన్న, జన్మించని, కనిపించేది, కనిపించనిది, వ్యక్తమైనది, అవ్యక్తమైనది, వీటన్నిటికీ భిన్నమైన పరమాత్మ ద్వారా ఈ జగత్తు నిండిపోయింది.
వదన్తి యత్ సృష్టమ్ ఇతి తథైవాప్య్ ఉపసంహృతమ్ బ్రహ్మణే చాదిదేవాయ నమస్కృత్య సమాధినా
సృష్టి, లయమని చెప్పబడే వాటిని, ఆదిదేవుడైన బ్రహ్మను నమస్కరించి, ధ్యానం ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.
అవికారాయ శుద్ధాయ నిత్యాయ పరమాత్మనే సదైకరూపరూపాయ జిష్ణవే విష్ణవే నమః
మార్పులేని, శుద్ధమైన, నిత్యమైన, ఎప్పుడూ ఒకే రూపంలో ఉన్న, విజయవంతుడైన పరమాత్మ విష్ణువుకు నమస్కారం.
నమో హిరణ్యగర్భాయ హరయే శంకరాయ చ వాసుదేవాయ తారాయ సర్గస్థిత్యన్తకారిణే
హిరణ్యగర్భుడు, హరి, శంకరుడు, వాసుదేవుడు, లోకాలను సృష్టించేవాడు, నిలిపే వాడు, లయంచేసేవాడు, రక్షకుడు అయిన ఆ దేవునికి నమస్కారం.
ఏకానేకస్వరూపాయ స్థూలసూక్ష్మాత్మనే నమః అవ్యక్తవ్యక్తభూతాయ విష్ణవే ముక్తిహేతవే
ఒక్కటి, అనేకం అన్నీ రూపాలుగా ఉన్న, స్థూలమైనది, సూక్ష్మమైనది, వ్యక్తమైనది, అవ్యక్తమైనది, మోక్షానికి కారణమైన విష్ణువుకు నమస్కారం.
సర్గస్థితివినాశానాం జగతో యో జగన్మయః మూలభూతో నమస్ తస్మై విష్ణవే పరమాత్మనే
సృష్టి, స్థితి, లయాలకు మూలకారణమైన, జగత్తు అంతటికి ఆధారమైన, పరమాత్మ అయిన విష్ణువుకు నమస్కారం.
ఆధారభూతం విశ్వస్యాప్య్ అణీయాంసమ్ అణీయసామ్ ప్రణమ్య సర్వభూతస్థమ్ అచ్యుతం పురుషోత్తమమ్
ఈ విశ్వానికి ఆధారమైన, అతి సూక్ష్మమైన, అన్ని భూతాల్లో నివసించే, ఎప్పుడూ తప్పు లేని, ఉత్తమ పురుషుడైన ఆచ్యుతునికి నమస్కరిస్తాను.
జ్ఞానస్వరూపమ్ అత్యన్తం నిర్మలం పరమార్థతః తమ్ ఏవార్థస్వరూపేణ భ్రాన్తిదర్శనతః స్థితమ్
యథార్థంగా జ్ఞానస్వరూపుడై, పరమశుద్ధుడై, అన్ని వస్తువుల సత్యస్వరూపంగా, భ్రమ వల్ల వేర్వేరుగా కనిపించే ఆ పరమాత్మనే ఉన్నాడు.
విష్ణుం గ్రసిష్ణుం విశ్వస్య స్థితిసర్గే తథా ప్రభుమ్ అనాదిం జగతామ్ ఈశమ్ అజమ్ అక్షయమ్ అవ్యయమ్
సృష్టి, స్థితి, లయ సమయంలో ప్రభువై, జగత్కర్త, ఆదిలేని, జన్మించని, నశించని, క్షయించని విష్ణువుకు నమస్కారం.
కథయామి యథా పూర్వం యక్షాద్యైర్ మునిసత్తమైః పృష్టః ప్రోవాచ భగవాన్ అబ్జయోనిః పితామహః
పూర్వం యక్షులు, గొప్ప మునులు అడిగినప్పుడు, పద్మలోకుడైన పితామహుడు చెప్పినదాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను.
ఋక్సామాన్య్ ఉద్గిరన్ వక్త్రైర్ యః పునాతి జగత్త్రయమ్ ప్రణిపత్య తథేశానమ్ ఏకార్ణవవినిర్గతమ్
తన వాక్కులతో ఋగ్వేద, సామవేద మంత్రాలను ఉచ్చరిస్తూ, మూడు లోకాలను పవిత్రం చేసే, ఏకార్ణవం నుండి ఉద్భవించిన ఆ ఈశ్వరుడికి నమస్కరిస్తాను.
యస్యాసురగణా యజ్ఞాన్ విలుమ్పన్తి న యాజినామ్ ప్రవక్ష్యామి మతం కృత్స్నం బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః
యజ్ఞం చేసే వారికి, అసురగణాలు యజ్ఞఫలితాన్ని దోచలేని, అవ్యక్త జన్ముడైన బ్రహ్మ యొక్క సంపూర్ణ తత్వాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను.
యేన సృష్టిం సముద్దిశ్య ధర్మాద్యాః ప్రకటీకృతాః ఆపో నారా ఇతి ప్రోక్తా మునిభిస్ తత్త్వదర్శిభిః
సృష్టిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, ధర్మాది విషయాలను స్పష్టంగా చేసిన వాడే, ఆపోలను 'నారా' అని తత్వాన్ని గ్రహించిన మునులు అన్నారు.
అయనం తస్య తాః పూర్వం తేన నారాయణః స్మృతః స దేవో భగవాన్ సర్వం వ్యాప్య నారాయణో విభుః
ఆ ఆపాలు అతని మొదటి నివాసస్థానంగా ఉండటంతో, అతడిని నారాయణుడు అని పిలుస్తారు. ఆ భగవంతుడు, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్న నారాయణుడే.
చతుర్ధా సంస్థితో బ్రహ్మా సగుణో నిర్గుణస్ తథా ఏకా మూర్తిర్ అనుద్దేశ్యా శుక్లాం పశ్యన్తి తాం బుధాః
బ్రహ్మ నాలుగు రూపాలలో ఉన్నాడు: గుణాలతో కూడినవాడు, గుణరహితుడు. ఒకటి మాత్రమే, వర్ణించలేని, శుద్ధమైన రూపాన్ని జ్ఞానులు దర్శిస్తారు.
జ్వాలామాలావనద్ధాఙ్గీ నిష్ఠా సా యోగినాం పరా దూరస్థా చాన్తికస్థా చ విజ్ఞేయా సా గుణాతిగా
ఆమె శరీరం జ్వాలామాలలతో చుట్టబడింది. యోగులకు ఆమె పరమగమ్యం, దూరంగా ఉన్నా దగ్గరగా ఉన్నట్టు, గుణాలకు అతీతమైనదిగా తెలుసుకోవాలి.
వాసుదేవాభిధానాసౌ నిర్మమత్వేన దృశ్యతే రూపవర్ణాదయస్ తస్యా న భావాః కల్పనామయాః
ఆమెను వాసుదేవి అని అంటారు. అసక్తిగా చూస్తే ఆమె రూపం, రంగు మొదలైనవి ఊహాజనితమైనవి కావు.
ఆస్తే చ సా సదా శుద్ధా సుప్రతిష్ఠైకరూపిణీ ద్వితీయా పృథివీం మూర్ధ్నా శేషాఖ్యా ధారయత్య్ అధః
ఆమె ఎప్పుడూ శుద్ధంగా, ఒకే స్థిరమైన రూపంలో ఉంటుంది. రెండవదైన శేషుడు తన తలపై భూమిని క్రింద నుండి మోయుచున్నాడు.
తామసీ సా సమాఖ్యాతా తిర్యక్త్వం సముపాగతా తృతీయా కర్మ కురుతే ప్రజాపాలనతత్పరా
తమోగుణంతో కూడిన ఆ రూపం జంతువుల రూపాన్ని ధరించింది. మూడవ రూపం జీవులను కాపాడడంలో నిమగ్నమై, కర్మలను చేస్తుంది.
సత్త్వోద్రిక్తా తు సా జ్ఞేయా ధర్మసంస్థానకారిణీ చతుర్థీ జలమధ్యస్థా శేతే పన్నగతల్పగా
సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్న ఆ రూపమే ధర్మాన్ని స్థాపించేది. నాలుగవది జలమధ్యంలో పాము పైన పడుకుని విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది.