మాంసాత్ తు మేదసో జన్మ మేదసో ఽస్థి నిరుచ్యతే అస్థ్నో మజ్జా సమభవన్ మజ్జాతః శుక్రసంభవః
మాంసం నుంచి మెద, మెద నుంచి ఎముక, ఎముక నుంచి మజ్జ, మజ్జ నుంచి వీర్యం ఉత్పత్తి అవుతుంది.
శుక్రాద్ గర్భః సమభవద్ రసమూలేన కర్మణా తత్రాపాం ప్రథమో భాగః స సౌమ్యో రాశిర్ ఉచ్యతే
వీర్యం నుంచి గర్భం ఏర్పడుతుంది, దానికి మూలంగా రసం ఉంటుంది. అందులో మొదటి భాగమైన నీరు సోమరాశిగా పిలవబడుతుంది.
గర్భోష్మసంభవో జ్ఞేయో ద్వితీయో రాశిర్ ఉచ్యతే శుక్రం సోమాత్మకం విద్యాద్ ఆర్తవం పావకాత్మకమ్
గర్భం గర్భాశయపు వేడితో ఏర్పడిన రెండవ రాశిగా తెలుసుకోవాలి. వీర్యం సోమస్వరూపం, ఆర్తవం అగ్నిస్వరూపం అని గ్రహించాలి.
భావా రసానుగాశ్ చైషాం బీజే చ శశిపావకౌ కఫవర్గే భవేచ్ ఛుక్రం పిత్తవర్గే చ శోణితమ్
వాటికి గుణాలు రసాన్ని అనుసరిస్తాయి. బీజంలో చంద్రుడు, అగ్ని ఉంటారు. కఫవర్గంలో వీర్యం, పిత్తవర్గంలో రక్తం ఉంటుంది.
కఫస్య హృదయం స్థానం నాభ్యాం పిత్తం ప్రతిష్ఠితమ్ దేహస్య మధ్యే హృదయం స్థానం తన్ మనసః స్మృతమ్
కఫానికి హృదయం స్థానం, పిత్తానికి నాభి స్థానం. శరీర మధ్యలోని హృదయం మనస్సుకు స్థానం అని చెప్పబడింది.
నాభికోష్ఠాన్తరం యత్ తు తత్ర దేవో హుతాశనః మనః ప్రజాపతిర్ జ్ఞేయః కఫః సోమో విభావ్యతే
నాభి నుంచి లోపల ఉన్న ఖాళీలో దేవుడు అయిన అగ్ని నివసిస్తాడు. మనస్సు ప్రజాపతి, కఫం చంద్రునిగా ప్రకాశిస్తుంది.
పిత్తమ్ అగ్నిః స్మృతం త్వ్ ఏవమ్ అగ్నిసోమాత్మకం జగత్ ఏవం ప్రవర్తితే గర్భే వర్ధితే ఽర్బుదసంనిభే
పిత్తం అగ్నిగా భావించబడుతుంది. ఇలా జగత్తు అగ్ని-చంద్ర స్వరూపంగా ఉంది. గర్భం పెరిగి, ముద్దలా మారుతుంది.
వాయుః ప్రవేశం సంచక్రే సంగతః పరమాత్మనః స పఞ్చధా శరీరస్థో భిద్యతే వర్తతే పునః
వాయువు పరమాత్మతో కలసి లోపలికి ప్రవేశిస్తుంది. అది శరీరంలో ఐదు విధాలుగా విభజించి, తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ప్రాణాపానౌ సమానశ్ చ ఉదానో వ్యాన ఏవ చ ప్రాణో ఽస్య పరమాత్మానం వర్ధయన్ పరివర్తతే
ప్రాణం, అపానము, సమానము, ఉదానము, వ్యానము — ఈ ఐదు వాయువులు. ప్రాణవాయువు లోపల పరమాత్మను పోషిస్తూ తిరుగుతుంది.
అపానః పశ్చిమం కాయమ్ ఉదానో ఽర్ధం శరీరిణః వ్యానస్ తు వ్యాప్యతే యేన సమానః సంనివర్తతే
అపానవాయువు శరీరపు క్రింది భాగాన్ని, ఉదానవాయువు పై భాగాన్ని నియంత్రిస్తాయి. వ్యానవాయువు అంతటా వ్యాపించి, సమానవాయువు సమతול్యం చేస్తుంది.
భూతావాప్తిస్ తతస్ తస్య జాయేతేన్ద్రియగోచరా పృథివీ వాయుర్ ఆకాశమ్ ఆపో జ్యోతిశ్ చ పఞ్చమమ్
ఆ తరువాత, అతనిలో భూతాలు, ఇంద్రియాలకు గ్రాహ్యంగా అవుతాయి. అవి భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, ఐదవది అగ్ని.
తస్యేన్ద్రియనివిష్టాని స్వం స్వం భాగం ప్రచక్రిరే పార్థివం దేహమ్ ఆహుస్ తు ప్రాణాత్మానం చ మారుతమ్
ఆయనలో ఇంద్రియాలు ప్రతి ఒక్కటి తన తన స్థానంలో స్థిరంగా ఉంటాయి. శరీరం భూమి స్వరూపం, ప్రాణాత్మ వాయువు స్వరూపం అని అంటారు.
ఛిద్రాణ్య్ ఆకాశయోనీని జలాత్ స్రావః ప్రవర్తతే జ్యోతిశ్ చక్షూంషి తేజశ్ చ ఆత్మా తేషాం మనః స్మృతమ్
ఖాళీలు ఆకాశం నుంచే పుట్టాయి; నీటిలోంచి ప్రవాహం వస్తుంది; కళ్ళు వెలుగు రూపంలో ఏర్పడ్డాయి; వాటి మనస్సు చైతన్యమే అని చెప్పబడింది.
గ్రామాశ్ చ విషయాశ్ చైవ యస్య వీర్యాత్ ప్రవర్తితాః ఇత్య్ ఏతాన్ పురుషః సర్వాన్ సృజంల్ లోకాన్ సనాతనః
పల్లెలు, విషయాలు అన్నీ కూడా ఆయన శక్తితోనే ఏర్పడతాయి; ఇలాగే ఆ శాశ్వత పురుషుడు ఈ లోకాలన్నింటినీ సృష్టించాడు.
నైధనే ఽస్మిన్ కథం లోకే నరత్వం విష్ణుర్ ఆగతః ఏష నః సంశయో బ్రహ్మన్న్ ఏష నో విస్మయో మహాన్
ఈ నశ్వర లోకంలో మనుష్య జన్మను విష్ణువు ఎలా పొందాడు? బ్రహ్మన్, ఇదే మా సందేహం, ఇదే మా గొప్ప ఆశ్చర్యం.
కథం గతిర్ గతిమతామ్ ఆపన్నో మానుషీం తనుమ్ ఆశ్చర్యం పరమం విష్ణుర్ దేవైర్ దైత్యైశ్ చ కథ్యతే
అంత వేగవంతులైనవారి మార్గం ఎలా మానవ రూపాన్ని పొందింది? ఈ విష్ణువు యొక్క పరమాశ్చర్యాన్ని దేవతలు, దానవులు కూడా చెప్పుకుంటారు.
విష్ణోర్ ఉత్పత్తిమ్ ఆశ్చర్యం కథయస్వ మహామునే ప్రఖ్యాతబలవీర్యస్య విష్ణోర్ అమితతేజసః
మహామునీ, అపారమైన తేజస్సు, ప్రసిద్ధి చెందిన బలవీర్యంతో కూడిన విష్ణువు యొక్క ఆ అద్భుత జననాన్ని మాకు చెప్పండి.
కర్మణాశ్చర్యభూతస్య విష్ణోస్ తత్త్వమ్ ఇహోచ్యతామ్ కథం స దేవో దేవానామ్ ఆర్తిహా పురుషోత్తమః
విష్ణువు చేసిన కార్యాలు ఎంత ఆశ్చర్యకరమో, ఆయన యొక్క నిజమైన స్వరూపాన్ని ఇక్కడ వివరించండి. ఆ దేవుడు, దేవతలందరికీ శరణ్యుడు, బాధలను తొలగించేవాడు, ఎలా అవతరించాడు?
సర్వవ్యాపీ జగన్నాథః సర్వలోకమహేశ్వరః సర్గస్థిత్యన్తకృద్ దేవః సర్వలోకసుఖావహః
ఆయన అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్నాడు, జగన్నాథుడు, అన్ని లోకాల మహేశ్వరుడు, సృష్టి, స్థితి, లయకర్త, అన్ని లోకాలకూ సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడు.
అక్షయః శాశ్వతో ఽనన్తః క్షయవృద్ధివివర్జితః నిర్లేపో నిర్గుణః సూక్ష్మో నిర్వికారో నిరఞ్జనః
ఆయన నశించని వాడు, శాశ్వతుడు, అనంతుడు, క్షయం పెరుగుదల లేనివాడు, మచ్చలేని వాడు, గుణరహితుడు, సూక్ష్ముడు, మార్పులేని వాడు, కలుషరహితుడు.
సర్వోపాధివినిర్ముక్తః సత్తామాత్రవ్యవస్థితః అవికారీ విభుర్ నిత్యః పరమాత్మా సనాతనః
అన్ని ఉపాధుల నుండి విముక్తుడు, కేవలం సత్త్వంలో స్థితుడైన వాడు, మార్పులేని వాడు, విభువు, నిత్యుడు, పరమాత్మ, శాశ్వతుడు.
అచలో నిర్మలో వ్యాపీ నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః విశుద్ధం శ్రూయతే యస్య హరిత్వం చ కృతే యుగే
అచలుడు, నిర్మలుడు, అన్నింటిలో వ్యాపకుడు, ఎప్పుడూ తృప్తుడైన వాడు, ఆధారంలేని వాడు, శుద్ధుడు, కృతయుగంలో ఆయనకు ఆకుపచ్చ వర్ణం ఉండేది అని విన్నాము.
వైకుణ్ఠత్వం చ దేవేషు కృష్ణత్వం మానుషేషు చ ఈశ్వరస్య హి తస్యేమాం గహనాం కర్మణో గతిమ్
దేవతల్లో ఆయన వైకుంఠుడు, మనుషులలో కృష్ణుడు. ఈ విధంగా ఆయన కార్యాలు ఎంత లోతైనవో తెలుసుకోవాలి.
సమతీతాం భవిష్యం చ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛా ప్రవర్తతే అవ్యక్తో వ్యక్తలిఙ్గస్థో య ఏష భగవాన్ ప్రభుః
గతంలో జరిగినవి, భవిష్యత్తులో జరిగేవి వినాలనే ఆసక్తి కలుగుతుంది. అవ్యక్తుడై, స్పష్టమైన లక్షణాలతో ఉన్న ఈ భగవంతుడు ప్రభువు.
నారాయణో హ్య్ అనన్తాత్మా ప్రభవో ఽవ్యయ ఏవ చ ఏష నారాయణో భూత్వా హరిర్ ఆసీత్ సనాతనః
నారాయణుడు నిజంగా అనంతాత్మ, అవినాశి మూలము. నారాయణుడై, హరి శాశ్వతంగా ఉన్నాడు.
బ్రహ్మా శక్రశ్ చ రుద్రశ్ చ ధర్మః శుక్రో బృహస్పతిః ప్రధానాత్మా పురా హ్య్ ఏష బ్రహ్మాణమ్ అసృజత్ ప్రభుః
బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, ధర్ముడు, శుక్రుడు, బృహస్పతి—ఈ ప్రభువు, ప్రాధాన్యమైన ఆత్మతో, చాలా కాలం క్రితం బ్రహ్మను సృష్టించాడు.
సో ఽసృజత్ పూర్వపురుషః పురా కల్పే ప్రజాపతీన్ ఏవం స భగవాన్ విష్ణుః సర్వలోకమహేశ్వరః కిమర్థం మర్త్యలోకే ఽస్మిన్ యాతో యదుకులే హరిః
ఆ ప్రాచీన పురుషుడు, పూర్వ కాలంలో ప్రజాపతులను సృష్టించాడు. అలా, ఆ భగవంతుడు విష్ణువు, అన్ని లోకాల మహేశ్వరుడు, హరి యదుకులంలో మానవ లోకానికి ఎందుకు వచ్చాడు?
నమస్కృత్వా సురేశాయ విష్ణవే ప్రభవిష్ణవే పురుషాయ పురాణాయ శాశ్వతాయావ్యయాయ చ
దేవతల అధిపతియైన, విష్ణువుని, అపారశక్తి కలిగినవాడిని, పురాతన పురుషుని, శాశ్వతుడిని, అవినాశిని నమస్కరిస్తూ—
చతుర్వ్యూహాత్మనే తస్మై నిర్గుణాయ గుణాయ చ వరిష్ఠాయ గరిష్ఠాయ వరేణ్యాయామితాయ చ
నాలుగు రూపాల సారమైనవాడికి, గుణరహితుడైన, గుణసంపన్నుడైన, అత్యుత్తముడైన, గొప్పవాడైన, అప్రమేయుడైన ఆయనకు—
యజ్ఞాఙ్గాయాఖిలాఙ్గాయ దేవాద్యైర్ ఈప్సితాయ చ యస్మాద్ అణుతరం నాస్తి యస్మాన్ నాస్తి బృహత్తరమ్
యజ్ఞమే అవయవాలుగా ఉన్నవాడికి, అన్నీ అవయవాలుగా ఉన్నవాడికి, దేవతలు మొదలైనవారు కోరుకునే వాడికి, ఆయనకంటే సూక్ష్మమైనది లేదు, ఆయనకంటే పెద్దది లేదు—