యే పశ్యన్తి విభుం స్తువన్తి వరదం ధ్యాయన్తి ముక్తిప్రదం భక్త్యా శ్రీపురుషోత్తమాఖ్యమ్ అజరం సంసారదుఃఖాపహమ్
విపులమైన, వరమిచ్చే, ముక్తిని ప్రసాదించే, శాశ్వతమైన, సంసారబంధాన్ని తొలగించే శ్రీపురుషోత్తముని భక్తితో దర్శించి, స్తుతించి, ధ్యానించే వారు,
తే భుక్త్వా మనుజేన్ద్రభోగమ్ అమలాః స్వర్గే చ దివ్యం సుఖం పశ్చాద్ యాన్తి సమస్తదోషరహితాః స్థానం హరేర్ అవ్యయమ్
వారు మానవలోకంలో రాజసుఖాలు, స్వర్గంలో పవిత్రమైన దివ్యానందాన్ని అనుభవించి, తరువాత అన్ని దోషాల నుండి విముక్తులై, హరిలోకమైన అవినాశి స్థానం చేరుకుంటారు.
వ్యాసస్య వచనం శ్రుత్వా మునయః సంయతేన్ద్రియాః ప్రీతా బభూవుః సంహృష్టా విస్మితాశ్ చ పునః పునః
వ్యాసుని మాటలు విని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించిన మునులు సంతోషంతో, ఆనందంతో, మళ్లీ మళ్లీ ఆశ్చర్యపోయారు.
అహో భారతవర్షస్య త్వయా సంకీర్తితా గుణాః తద్వచ్ ఛ్రీపురుషాఖ్యస్య క్షేత్రస్య పురుషోత్తమ
అయ్యో! నీవు భారతదేశ గుణాలను వివరించావు. అలాగే శ్రీపురుష అనే క్షేత్ర గౌరవాన్ని కూడా వివరించావు, ఓ పురుషోత్తమా!
విస్మయో హి న చైకస్య శ్రుత్వా మాహాత్మ్యమ్ ఉత్తమమ్ పురుషాఖ్యస్య క్షేత్రస్య ప్రీతిశ్ చ వదతాం వర
పురుష అనే క్షేత్ర మహిమను విని ఒక్కరికి మాత్రమే కాదు, అందరికీ ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. అలాగే, విన్నవారికి ఆనందం కలుగుతుంది, ఓ ఉత్తమవక్తా!
చిరాత్ ప్రభృతి చాస్మాకం సంశయో హృది వర్తతే త్వదృతే సంశయస్యాస్య చ్ఛేత్తా నాన్యో ఽస్తి భూతలే
చాలా కాలంగా మా హృదయాల్లో ఒక సందేహం ఉంది. నీ తప్ప మరొకరు ఈ సందేహాన్ని భూమిపై తీర్చగలరని లేరు.
ఉత్పత్తిం బలదేవస్య కృష్ణస్య చ మహీతలే భద్రాయాశ్ చైవ కార్త్స్న్యేన పృచ్ఛామస్ త్వాం మహామునే
బలరాముడు, కృష్ణుడు, భద్రా భూమిపై ఎలా జన్మించారు అన్నది పూర్తిగా తెలుసుకోవాలని మేము నిన్ను అడుగుతున్నాము, ఓ మహర్షీ!
కిమర్థం తౌ సముత్పన్నౌ కృష్ణసంకర్షణావ్ ఉభౌ వసుదేవసుతౌ వీరౌ స్థితౌ నన్దగృహే మునే
కృష్ణుడు, సంకర్షణుడు ఇద్దరూ వసుదేవుని కుమారులుగా ఎందుకు జన్మించారు? వీరు వీరులు కావడమే కాకుండా, నందుని ఇంట్లో ఎందుకు నివసించారు, ఓ మునీశ్వరా?
నిఃసారే మృత్యులోకే ఽస్మిన్ దుఃఖప్రాయే ఽతిచఞ్చలే జలబుద్బుదసంకాశే భైరవే లోమహర్షణే
ఈ మరణమయమైన లోకంలో, అసలు విలువ లేని, ఎక్కువగా బాధలతో నిండిన, చాలా స్థిరత లేని, నీటి బుడగలా తేలికగా పోయే, భయంకరంగా, ఒళ్లు పులకరించే విధంగా ఉండే ఈ లోకంలో—
విణ్మూత్రపిచ్ఛలం కష్టం సంకటం దుఃఖదాయకమ్ కథం ఘోరతరం తేషాం గర్భవాసమ్ అరోచత
విసర్జన, మూత్రంతో నిండిన, జారుగా, బాధతో కూడిన, కష్టమైన, దుఃఖాన్ని కలిగించే, ఇంకా ఇవన్నిటికన్నా భయంకరమైన గర్భంలో ఉండడంలో వారికి ఎలా ఆనందం కలిగింది?
యాని కర్మాణి చక్రుస్ తే సముత్పన్నా మహీతలే విస్తరేణ మునే తాని బ్రూహి నో వదతాం వర
ఓ మునీశ్వరా! వారు భూమిపై జన్మించినప్పుడు ఏ పనులు చేసారు? వాటిని పూర్తిగా వివరంగా మాకు చెప్పండి, మీరు గొప్పగా చెప్పగలవారు.
సమగ్రం చరితం తేషామ్ అద్భుతం చాతిమానుషమ్ కథం స భగవాన్ దేవః సురేశః సురసత్తమః
వారి అద్భుతమైన, మానవులకు అందని ఆచరణను, ఆ మహాత్ముడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, దేవతల దేవుడు ఎలా ప్రవర్తించాడో మాకు వివరంగా చెప్పండి.
వసుదేవకులే ధీమాన్ వాసుదేవత్వమ్ ఆగతః అమరైశ్ చావృతం పుణ్యం పుణ్యకృద్భిర్ అలంకృతమ్
వాసుదేవుని వంశంలో, జ్ఞానవంతుడిగా, అమరులతో కూడి, పుణ్యాత్ములతో అలంకరించబడి, వాసుదేవుడిగా ఎలా అవతరించాడు?
దేవలోకం కిమ్ ఉత్సృజ్య మర్త్యలోక ఇహాగతః దేవమానుషయోర్ నేతా ద్యోర్ భువః ప్రభవో ఽవ్యయః
దేవతల లోకాన్ని వదిలి, ఈ మానవ లోకానికి ఎందుకు వచ్చాడు? దేవతలూ, మనుషులకూ నాయకుడైన, ఆకాశ భూములకు మూలమైన, నశించని వాడు ఎందుకు వచ్చాడు?
కిమర్థం దివ్యమ్ ఆత్మానం మానుషేషు న్యయోజయత్ యశ్ చక్రం వర్తయత్య్ ఏకో మానుషాణామ్ అనామయమ్
ఆ పరమాత్ముడు, మానవులలో ప్రవేశించడానికి ఏ కారణం ఉంది? జగత్తుకు శుభాన్ని కలిగించే చక్రాన్ని తిప్పే వాడు, ఒక్కడే మానవులకు మేలు చేసే వాడు ఎందుకు వచ్చాడు?
స మానుష్యే కథం బుద్ధిం చక్రే చక్రగదాధరః గోపాయనం యః కురుతే జగతః సార్వభౌతికమ్
చక్రాయుధాన్ని, గదను ధరించిన వాడు, గోపాలుడిగా, సమస్త జీవులకు రక్షకుడిగా మారి, మానవుల పట్ల ఎలా మనస్సు పెట్టాడు?
స కథం గాం గతో విష్ణుర్ గోపత్వమ్ అకరోత్ ప్రభుః మహాభూతాని భూతాత్మా యో దధార చకార చ
విష్ణువు, ఆ ప్రభువు, మహాభూతాలను ధరిస్తూ, సమస్త భూతాలకు ఆత్మగా ఉండే వాడు, భూమికి వచ్చి, గోపాలుడిగా ఎలా మారాడు?
శ్రీగర్భః స కథం గర్భే స్త్రియా భూచరయా ధృతః యేన లోకాన్ క్రమైర్ జిత్వా త్రిభిర్ వై త్రిదశేప్సయా
శ్రీమంతుడు, భూమిపై ఒక స్త్రీ గర్భంలో ఎలా స్థిరంగా ఉన్నాడు? దేవతలు కోరినట్లు, మూడు అడుగులతో లోకాలను జయించిన వాడు ఎలా గర్భంలో ఉన్నాడు?
స్థాపితా జగతో మార్గాస్ త్రివర్గాశ్ చాభవంస్ త్రయః యో ఽన్తకాలే జగత్ పీత్వా కృత్వా తోయమయం వపుః
జగత్తుకు మార్గాలను స్థాపించిన వాడు, ధర్మార్థకామాల్ని ప్రబోధించిన వాడు, అంత్యకాలంలో జగత్తును తాగి, నీటి రూపాన్ని ధరించిన వాడు ఎవరు?
లోకమ్ ఏకార్ణవం చక్రే దృశ్యాదృశ్యేన చాత్మనా యః పురాణః పురాణాత్మా వారాహం రూపమ్ ఆస్థితః
తన కనబడే, కనబడని స్వరూపంతో లోకాన్ని ఒకే సముద్రంగా చేసిన వాడు, పురాతనుడు, పురాణాత్ముడు, ఎప్పుడో వరాహరూపాన్ని ధరించిన వాడు ఎవరు?
విషాణాగ్రేణ వసుధామ్ ఉజ్జహారారిసూదనః యః పురా పురుహూతార్థే త్రైలోక్యమ్ ఇదమ్ అవ్యయమ్
శత్రువులను సంహరించేవాడు, తన కొమ్ము అగ్రభాగంతో భూమిని పైకి ఎత్తిన వాడు, ఇంద్రుని కోసం ఈ మూడు లోకాలను జయించిన వాడు ఎవరు?
దదౌ జిత్వా వసుమతీం సురాణాం సురసత్తమః యేన సైంహవపుః కృత్వా ద్విధా కృత్వా చ తత్ పునః
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, భూమిని జయించి, దేవతలకు దానం చేసిన వాడు, సింహరూపం ధరించి, దాన్ని రెండుగా చేసి, మళ్లీ కలిపిన వాడు ఎవరు?
పూర్వదైత్యో మహావీర్యో హిరణ్యకశిపుర్ హతః యః పురా హ్య్ అనలో భూత్వా ఔర్వః సంవర్తకో విభుః
పూర్వకాలంలో మహాశక్తివంతుడైన హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన వాడు, కాలాంతంలో అగ్నిరూపంగా అవతరించి, ఉర్వాగ్ని రూపంలో సంహారాన్ని చేసిన వాడు ఎవరు?
పాతాలస్థో ఽర్ణవరసం పపౌ తోయమయం హరిః సహస్రచరణం బ్రహ్మ సహస్రాంశుసహస్రదమ్
పాతాళంలో నివసిస్తూ, సముద్రజలాన్ని తాగిన హరిః, వెయ్యి కాళ్లు కలిగిన బ్రహ్మ, వెయ్యి కిరణాలు, వెయ్యి దానాలు ఇచ్చే వాడు ఎవరు?
సహస్రశిరసం దేవం యమ్ ఆహుర్ వై యుగే యుగే నాభ్యాం పద్మం సముద్భూతం యస్య పైతామహం గృహమ్
ప్రతి యుగంలో వేర్వేరు పేర్లతో పిలవబడే, వెయ్యి తలలు కలిగిన దేవుడు, య dessen నాభి నుండి పితామహుని ఇంటైన పద్మం పుట్టిన వాడు ఎవరు?
ఏకార్ణవే నాగలోకే సద్ధిరణ్మయపఙ్కజమ్ యేన తే నిహతా దైత్యాః సంగ్రామే తారకామయే
ఒకే సముద్రంలో, నాగలోకంలో, బంగారు తాడుతో కూడిన పద్మాన్ని ఉంచిన వాడు, తారకాసురునితో యుద్ధంలో దానవులను సంహరించిన వాడు ఎవరు?
యేన దేవమయం కృత్వా సర్వాయుధధరం వపుః గుహాసంస్థేన చోత్సిక్తః కాలనేమిర్ నిపాతితః
యువనుడు దేవతల స్వరూపాన్ని ధరించి, అన్ని ఆయుధాలతో అలంకరించుకొని, గుహలో నివసించే ఆంతర్యామి ప్రభావంతో కలినేమిని సంహరించాడు.
ఉత్తరాన్తే సముద్రస్య క్షీరోదస్యామృతోదధౌ యః శేతే శాశ్వతం యోగమ్ ఆస్థాయ తిమిరం మహత్
పాలసముద్రం చివర భాగంలో, అమృతసముద్రంలో, శాశ్వతమైన యోగంలో లీనమై, మహా చీకటిలో ఆయన విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాడు.
సురారణీ గర్భమ్ అధత్త దివ్యం తపఃప్రకర్షాద్ అదితిః పురాణమ్ శక్రం చ యో దైత్యగణావరుద్ధం గర్భావధానేన కృతం చకార
దివ్యమైన తపస్సుతో ఆదితి దేవతల మథన ఫలంగా పురాతన ఇంద్రుని గర్భంలో ధరించింది. ఆ గర్భాన్ని ఉంచి, దైత్యగణాలు ఇంద్రుని చుట్టుముట్టినపుడు, ఇంద్రునికి రక్షణ కల్పించాడు.
పదాని యో యోగమయాని కృత్వా చకార దైత్యాన్ సలిలేశయస్థాన్ కృత్వా చ దేవాంస్ త్రిదశేశ్వరాంస్ తు చక్రే సురేశం పురుహూతమ్ ఏవ
యోగమయమైన అడుగులను సృష్టించి, దైత్యులను నీటిలో పడేసి, దేవతలను మూడు లోకాల పాలకులుగా చేసి, ఇంద్రునిని దేవేంద్రునిగా స్థాపించాడు.