అశ్వశీర్ష మహాఘోణ మహాపురుషవిగ్రహ మధుకైటభహన్త్రే చ నమస్ తే తురగానన
అశ్వశిరస్సుతో ఉన్నవాడా, గొప్ప మెడ కలవాడా, మహాపురుషుని రూపములో ఉన్నవాడా, మధు, కైటభులను సంహరించినవాడా, గుర్రం ముఖముతో ఉన్నవాడా, నీకు నమస్కారం.
మహాకమఠభోగాయ పృథివ్యుద్ధరణాయ చ విధృతాద్రిస్వరూపాయ మహాకూర్మాయ తే నమః
మహాకమఠ రూపుడా, భూమిని పైకి ఎత్తిన వాడా, పర్వతాన్ని మోసిన రూపములో ఉన్న మహాకూర్మా, నీకు నమస్కారం.
నమో మహావరాహాయ పృథివ్యుద్ధారకారిణే నమశ్ చాదివరాహాయ విశ్వరూపాయ వేధసే
మహావరాహ రూపుడా, భూమిని పైకి ఎత్తిన వాడా, ఆదివరాహుడా, విశ్వరూపుడా, సృష్టికర్తవా, నీకు నమస్కారం.
నమో ఽనన్తాయ సూక్ష్మాయ ముఖ్యాయ చ వరాయ చ పరమాణుస్వరూపాయ యోగిగమ్యాయ తే నమః
అనంతుడా, సూక్ష్ముడా, ప్రధానుడా, ఉత్తముడా, పరమాణువులాంటి రూపములో ఉన్న వాడా, యోగులు చేరగలిగే వాడా, నీకు నమస్కారం.
తస్మై నమః కారణకారణాయ యోగీన్ద్రవృత్తనిలయాయ సుదుర్విదాయ క్షీరార్ణవాశ్రితమహాహిసుతల్పగాయ తుభ్యం నమః కనకరత్నసుకుణ్డలాయ
కారణాలకు కారణమైన వాడా, యోగేశ్వరుల ప్రవర్తననే నివాసంగా చేసుకున్న వాడా, తెలుసుకోవడం చాలా కష్టమైన వాడా, పాలు సముద్రంలో మహాసర్పంపై విశ్రాంతి తీసుకునే వాడా, బంగారు రత్నాలతో చేసిన కుండలాలు ధరించిన వాడా, నీకు నమస్కారం.
ఇత్థం స్తుతస్ తదా తేన ప్రీతః ప్రోవాచ మాధవః క్షిప్రం బ్రూహి మునిశ్రేష్ఠ మత్తో యద్ అభివాఞ్ఛసి
ఇలా స్తుతించబడినప్పుడు, మాధవుడు సంతోషంతో ఇలా అన్నాడు: 'మునిశ్రేష్ఠా, నీవు నన్ను కోరినది త్వరగా చెప్పు.'
సంసారే ఽస్మిఞ్ జగన్నాథ దుస్తరే లోమహర్షణే అనిత్యే దుఃఖబహులే కదలీదలసంనిభే
ఈ లోకంలో, జగన్నాథా, దాటి పోవడం చాలా కష్టమైనది, భయంకరమైనది, స్థిరంగా లేనిది, బాధలతో నిండినది, అరటి ఆకు లాంటి నశ్వరమైనది.
నిరాశ్రయే నిరాలమ్బే జలబుద్బుదచఞ్చలే సర్వోపద్రవసంయుక్తే దుస్తరే చాతిభైరవే
ఆశ్రయం లేని, ఆధారం లేని, నీటి బుడగలా చంచలమైన, అన్ని అపదలతో నిండిన, దాటి పోవడం కష్టమైన, అత్యంత భయంకరమైన లోకంలో,
భ్రమామి సుచిరం కాలం మాయయా మోహితస్ తవ న చాన్తమ్ అభిగచ్ఛామి విషయాసక్తమానసః
నీ మాయ వల్ల మోసపోయి, విషయాలపై మనసు మరిగి, చాలా కాలంగా తిరుగుతూ, చివర ఏమిటో తెలిసికోలేకపోతున్నాను.
త్వామ్ అహం చాద్య దేవేశ సంసారభయపీడితః గతో ఽస్మి శరణం కృష్ణ మామ్ ఉద్ధర భవార్ణవాత్
దేవతల అధిపతివా, సంసార భయంతో బాధపడుతూ, నేడు నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను కృష్ణా, నన్ను ఈ భవసాగరం నుండి పైకి తీయు.
గన్తుమ్ ఇచ్ఛామి పరమం పదం యత్ తే సనాతనమ్ ప్రసాదాత్ తవ దేవేశ పునరావృత్తిదుర్లభమ్
దేవేశ్వరా! నీ అనుగ్రహంతోనే, తిరిగి జన్మించకుండా, అందరికీ దుర్లభమైన, శాశ్వతమైన నీ పరమ పదాన్ని పొందాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
భక్తో ఽసి మే మునిశ్రేష్ఠ మామ్ ఆరాధయ నిత్యశః మత్ప్రసాదాద్ ధ్రువం మోక్షం ప్రాప్యసి త్వం సమీహితమ్
మహర్షీ! నీవు నా భక్తుడవు. నన్ను ఎల్లప్పుడూ భక్తితో ఆరాధించు. నా కృపతో నీవు కోరుకున్న మోక్షాన్ని తప్పకుండా పొందుతావు.
మద్భక్తాః క్షత్రియా వైశ్యాః స్త్రియః శూద్రాన్త్యజాతిజాః ప్రాప్నువన్తి పరాం సిద్ధిం కిం పునస్ త్వం ద్విజోత్తమ
నా భక్తులలో క్షత్రియులు, వైశ్యులు, స్త్రీలు, శూద్రులు, తక్కువ వంశానికి చెందినవారు కూడా పరమ సిద్ధిని పొందుతారు. మరి నువ్వు, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడవైన నీవు, ఎంత గొప్ప ఫలితాన్ని పొందుతావో చెప్పనక్కర్లేదు.
శ్వపాకో ఽపి చ మద్భక్తః సమ్యక్ శ్రద్ధాసమన్వితః ప్రాప్నోత్య్ అభిమతాం సిద్ధిమ్ అన్యేషాం తత్ర కా కథా
కుక్కను తినేవాడు అయినా, నా భక్తుడై, సంపూర్ణ విశ్వాసంతో ఉన్నవాడు కోరుకున్న సిద్ధిని పొందగలడు. మరి ఇతరుల సంగతి చెప్పనక్కర్లేదు.
ఏవమ్ ఉక్త్వా తు తం విప్రాః స దేవో భక్తవత్సలః దుర్విజ్ఞేయగతిర్ విష్ణుస్ తత్రైవాన్తరధీయత
బ్రాహ్మణులారా! భక్తులను ఎంతో ప్రేమించే, ఎవరికీ అర్థం కాని మార్గమున్న విష్ణువు, ఇలా చెప్పి అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.
గతే తస్మిన్ మునిశ్రేష్ఠాః కణ్డుః సంహృష్టమానసః సర్వాన్ కామాన్ పరిత్యజ్య స్వస్థచిత్తో భవత్ పునః
ఆయన వెళ్లిన తర్వాత, మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడైన కండుడు, ఆనందంతో, అన్ని కోరికలను వదిలేసి, మళ్లీ మనస్సు నిశ్చలంగా చేసుకున్నాడు.
సర్వేన్ద్రియాణి సంయమ్య నిర్మమో నిరహంకృతిః ఏకాగ్రమానసః సమ్యగ్ ధ్యాత్వా తం పురుషోత్తమమ్
అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, మమకారమూ, అహంకారమూ లేకుండా, ఏకాగ్రతతో, ఆ పరమపురుషుడిని సరిగ్గా ధ్యానించాడు.
నిర్లేపం నిర్గుణం శాన్తం సత్తామాత్రవ్యవస్థితమ్ అవాప పరమం మోక్షం సురాణామ్ అపి దుర్లభమ్
లేపరతలు లేని, గుణరహితమైన, శాంతమైన, కేవలం సత్త్వంలో నిలిచిన, దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన పరమ మోక్షాన్ని అతడు పొందాడు.
యః పఠేచ్ ఛృణుయాద్ వాపి కథాం కణ్డోర్ మహాత్మనః విముక్తః సర్వపాపేభ్యః స్వర్గలోకం స గచ్ఛతి
ఎవరైనా మహాత్ముడైన కండుని కథను చదివినా, వినినా, వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులై, స్వర్గలోకాన్ని పొందుతారు.
ఏవం మయా మునిశ్రేష్ఠాః కర్మభూమిర్ ఉదాహృతా మోక్షక్షేత్రం చ పరమం దేవం చ పురుషోత్తమమ్
మహర్షులారా! నేను కర్మభూమిని, పరమ మోక్షక్షేత్రాన్ని, పరమదేవుడైన పురుషోత్తముని వివరంగా చెప్పాను.
యే పశ్యన్తి విభుం స్తువన్తి వరదం ధ్యాయన్తి ముక్తిప్రదం భక్త్యా శ్రీపురుషోత్తమాఖ్యమ్ అజరం సంసారదుఃఖాపహమ్
విపులమైన, వరమిచ్చే, ముక్తిని ప్రసాదించే, శాశ్వతమైన, సంసారబంధాన్ని తొలగించే శ్రీపురుషోత్తముని భక్తితో దర్శించి, స్తుతించి, ధ్యానించే వారు,
తే భుక్త్వా మనుజేన్ద్రభోగమ్ అమలాః స్వర్గే చ దివ్యం సుఖం పశ్చాద్ యాన్తి సమస్తదోషరహితాః స్థానం హరేర్ అవ్యయమ్
వారు మానవలోకంలో రాజసుఖాలు, స్వర్గంలో పవిత్రమైన దివ్యానందాన్ని అనుభవించి, తరువాత అన్ని దోషాల నుండి విముక్తులై, హరిలోకమైన అవినాశి స్థానం చేరుకుంటారు.
వ్యాసస్య వచనం శ్రుత్వా మునయః సంయతేన్ద్రియాః ప్రీతా బభూవుః సంహృష్టా విస్మితాశ్ చ పునః పునః
వ్యాసుని మాటలు విని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించిన మునులు సంతోషంతో, ఆనందంతో, మళ్లీ మళ్లీ ఆశ్చర్యపోయారు.
అహో భారతవర్షస్య త్వయా సంకీర్తితా గుణాః తద్వచ్ ఛ్రీపురుషాఖ్యస్య క్షేత్రస్య పురుషోత్తమ
అయ్యో! నీవు భారతదేశ గుణాలను వివరించావు. అలాగే శ్రీపురుష అనే క్షేత్ర గౌరవాన్ని కూడా వివరించావు, ఓ పురుషోత్తమా!
విస్మయో హి న చైకస్య శ్రుత్వా మాహాత్మ్యమ్ ఉత్తమమ్ పురుషాఖ్యస్య క్షేత్రస్య ప్రీతిశ్ చ వదతాం వర
పురుష అనే క్షేత్ర మహిమను విని ఒక్కరికి మాత్రమే కాదు, అందరికీ ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. అలాగే, విన్నవారికి ఆనందం కలుగుతుంది, ఓ ఉత్తమవక్తా!
చిరాత్ ప్రభృతి చాస్మాకం సంశయో హృది వర్తతే త్వదృతే సంశయస్యాస్య చ్ఛేత్తా నాన్యో ఽస్తి భూతలే
చాలా కాలంగా మా హృదయాల్లో ఒక సందేహం ఉంది. నీ తప్ప మరొకరు ఈ సందేహాన్ని భూమిపై తీర్చగలరని లేరు.
ఉత్పత్తిం బలదేవస్య కృష్ణస్య చ మహీతలే భద్రాయాశ్ చైవ కార్త్స్న్యేన పృచ్ఛామస్ త్వాం మహామునే
బలరాముడు, కృష్ణుడు, భద్రా భూమిపై ఎలా జన్మించారు అన్నది పూర్తిగా తెలుసుకోవాలని మేము నిన్ను అడుగుతున్నాము, ఓ మహర్షీ!
కిమర్థం తౌ సముత్పన్నౌ కృష్ణసంకర్షణావ్ ఉభౌ వసుదేవసుతౌ వీరౌ స్థితౌ నన్దగృహే మునే
కృష్ణుడు, సంకర్షణుడు ఇద్దరూ వసుదేవుని కుమారులుగా ఎందుకు జన్మించారు? వీరు వీరులు కావడమే కాకుండా, నందుని ఇంట్లో ఎందుకు నివసించారు, ఓ మునీశ్వరా?
నిఃసారే మృత్యులోకే ఽస్మిన్ దుఃఖప్రాయే ఽతిచఞ్చలే జలబుద్బుదసంకాశే భైరవే లోమహర్షణే
ఈ మరణమయమైన లోకంలో, అసలు విలువ లేని, ఎక్కువగా బాధలతో నిండిన, చాలా స్థిరత లేని, నీటి బుడగలా తేలికగా పోయే, భయంకరంగా, ఒళ్లు పులకరించే విధంగా ఉండే ఈ లోకంలో—
విణ్మూత్రపిచ్ఛలం కష్టం సంకటం దుఃఖదాయకమ్ కథం ఘోరతరం తేషాం గర్భవాసమ్ అరోచత
విసర్జన, మూత్రంతో నిండిన, జారుగా, బాధతో కూడిన, కష్టమైన, దుఃఖాన్ని కలిగించే, ఇంకా ఇవన్నిటికన్నా భయంకరమైన గర్భంలో ఉండడంలో వారికి ఎలా ఆనందం కలిగింది?