యావత్ సాగరగా దేవీ తత్ర తీర్థాని కానిచిత్ సంక్షేపేణ మయోక్తాని రహస్యాని శుభాని చ
ఆ దివ్య నది సముద్రానికి చేరే వరకు, అక్కడ ఉన్న కొన్ని తీర్థాలను నేను సంక్షిప్తంగా, రహస్యంగా, శుభంగా వివరించాను.
వేదే పురాణే ఋషిభిః ప్రసిద్ధా యా గౌతమీ లోకనమస్కృతా చ వక్తుం కథం తామ్ అతిసుప్రభావామ్ అశేషతో నారద కస్య శక్తిః
వేదాల్లో, పురాణాల్లో, ఋషులచేత ప్రసిద్ధి చెందిన గౌతమీ, లోకానికి పూజ్యమైనది. నారదా, ఆమె గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా వివరించగల శక్తి ఎవరికీ లేదు.
భక్త్యా ప్రవృత్తస్య యథాకథంచిన్ నైవాపరాధో ఽస్తి న సంశయో ఽత్ర తస్మాచ్ చ దిఙ్మాత్రమతిప్రయాసాత్ సంసూచితం లోకహితాయ తస్యాః
భక్తితో ఆచరించే వారికి ఎలాంటి తప్పు ఉండదు, ఇందులో సందేహం లేదు. అందుకే లోకానికి మేలు కోసం ఎక్కువ వివరాలు కాకుండా సంక్షిప్తంగా చెప్పాను.
కస్ తస్యాః ప్రతితీర్థం తు ప్రభావం వక్తుమ్ ఈశ్వరః అపి లక్ష్మీపతిర్ విష్ణుర్ అలం సోమేశ్వరః శివః
ఆమె ప్రతి తీర్థ శక్తిని వివరించగలవాడు ఎవరు? లక్ష్మీపతి అయిన విష్ణువు, సోమేశ్వరుడు అయిన శివుడు కూడా తగినవారు కారు.
క్వచిత్ కస్మింశ్ చ తీర్థాని కాలయోగే భవన్తి హి గుణవన్తి మహాప్రాజ్ఞ గౌతమీ తు సదా నృణామ్
కొన్ని చోట్ల, కొన్ని సమయాల్లో తీర్థాలు ప్రబలంగా ఉంటాయి, ఓ మహాపండితా! కానీ గౌతమీ మాత్రం ఎప్పుడూ మనుషులకు మేలు చేస్తుంది.
సర్వత్ర సర్వదా పుణ్యా కో న్వ్ అస్యా గుణకీర్తనమ్ వక్తుం శక్తస్ తతస్ తస్యై నమ ఇత్య్ ఏవ యుజ్యతే
ఆమె ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా పవిత్రమే. ఆమె గుణాలను వివరించగలవాడు ఎవరు? అందుకే ఆమెకు నమస్కరించడమే యోగ్యం.
త్రిదైవత్యాం సురేశాన గఙ్గాం బ్రూషే సురేశ్వర బ్రాహ్మణేనాహృతాం పుణ్యాం జగతః పావనీం శుభామ్
దేవతల అధినేతా, మూడు దైవాల గంగా గురించి, బ్రాహ్మణుడు తెచ్చిన, లోకాన్ని పవిత్రం చేసే, శుభదాయకమైన ఆ గంగా గురించి నాకు చెప్పు.
ఆదిమధ్యావసానే చ ఉభయోస్ తీరయోర్ అపి యా వ్యాప్తా విష్ణునేశేన త్వయా చ సురసత్తమ పునః సంక్షేపతో బ్రూహి న మే తృప్తిః ప్రజాయతే
ఆమె ఆది, మధ్య, అంత్యాల్లో, రెండు తీరాల్లోను, విష్ణువు, ఈశ్వరుడు, నీవు కలిసిన శక్తితో వ్యాపించి ఉంది. మళ్లీ సంక్షిప్తంగా చెప్పు, నాకు ఇంకా తృప్తి కలగలేదు.
కమణ్డలుస్థితా పూర్వం తతో విష్ణుపదానుగా మహేశ్వరజటాజూటే స్థితా సైవ నమస్కృతా
ముందుగా ఆమె కమండలులో ఉండేది. ఆ తరువాత విష్ణువు అడుగుజాడల్లో నడిచింది. ఆ తరువాత మహేశ్వరుని జటాజూటంలో స్థానం పొందింది, పూజింపబడింది.
బ్రహ్మతేజఃప్రభావేణ శివమ్ ఆరాధ్య యత్నతః తతః ప్రాప్తా గిరిం పుణ్యం తతః పూర్వార్ణవం ప్రతి
బ్రహ్మ తేజస్సు ప్రభావంతో, శివుని శ్రద్ధగా ఆరాధించి, ఆమె పవిత్ర పర్వతాన్ని చేరింది. అక్కడి నుంచి తూర్పు సముద్రాన్ని향ించి పోయింది.
ఆగత్య సంగతా దేవీ సర్వతీర్థమయీ నృణామ్ ఈప్సితానాం తథా దాత్రీ ప్రభావో ఽస్యా విశిష్యతే
అమ్మవారు అన్ని పవిత్ర నదుల సమాహారంగా వచ్చి, మనుషుల కోరికలను తీరుస్తారు. ఆమె శక్తి విశేషంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఏతస్యా నాధికం మన్యే కించిత్ తీర్థం జగత్త్రయే అస్యాశ్ చైవ ప్రభావేణ భావ్యం యచ్ చ మనఃస్థితమ్
ఈ లోకత్రయంలో దీనికంటే గొప్ప తీర్థం మరొకటి లేదని నేను భావించను. మనసులో ఏదైనా కోరుకున్నా, ఆమె మహిమ వల్ల అది నెరవేరుతుంది.
అద్యాప్య్ అస్యా హి మాహాత్మ్యం వక్తుం కైశ్చిన్ న శక్యతే భక్తితో వక్ష్యతే నిత్యం యా బ్రహ్మ పరమార్థతః
ఈరోజుకూడా ఆమె గొప్పతనాన్ని ఎవరూ పూర్తిగా వివరించలేరు. భక్తితోనే ఎప్పుడూ చెప్పబడుతుంది, ఎందుకంటే ఆమె నిజంగా పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి.
తస్యాః పరతరం తీర్థం న స్యాద్ ఇతి మతిర్ మమ అన్యతీర్థేన సాధర్మ్యం న యుజ్యేత కథంచన
ఆమె తీర్థానికి మించినది మరొకటి లేదని నా నమ్మకం. ఇతర తీర్థాలతో ఏ విధంగా అయినా ఇది సమానం కాదు.
శ్రుత్వా మద్వాక్యపీయూషైర్ గఙ్గాయా గుణకీర్తనమ్ సర్వేషాం న మతిః కస్మాత్ తత్రైవోపరతిం గతా ఇతి భాతి విచిత్రం మే మునే ఖలు జగత్త్రయే
నా మాటల్లో గంగమ్మ తలపాటు వర్ణనను అమృతంలా విని, మూడు లోకాల్లో అందరి మనస్సు అక్కడే నిలిచిపోవడం నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది, మునీశ్వరా.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం త్వం వేత్తా చోపదేశకః ఛన్దాంసి సరహస్యాని పురాణస్మృతయో ఽపి చ
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం విషయాల్లో నీవు తెలిసినవాడవు, ఉపదేశకుడవు. వేదాలు, వాటి రహస్యాలు, పురాణాలు, స్మృతులు అన్నీ నీకు తెలుసు.
ధర్మశాస్త్రాణి యచ్ చాన్యత్ తవ వాక్యే ప్రతిష్ఠితమ్ తీర్థానామ్ అథ దానానాం యజ్ఞానాం తపసాం తథా
నీ మాటల్లో స్థిరమైన ఇతర ధర్మశాస్త్రాలు, అలాగే తీర్థాలు, దానాలు, యజ్ఞాలు, తపస్సులు అన్నీ నీ ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
దేవతామన్త్రసేవానామ్ అధికం కిం వద ప్రభో యద్ బ్రూషే భగవన్ భక్త్యా తథా భావ్యం న చాన్యథా
దేవతారాధన, మంత్రోపాసన, సేవలలో ఏది మిన్నదో చెప్పు ప్రభూ. నీవు ఏది భక్తితో చెప్పితే అదే ఆచరించాలి, వేరేలా కాదు.
ఏతం మే సంశయం బ్రహ్మన్ వాక్యాత్ త్వం ఛేత్తుమ్ అర్హసి ఇష్టం మనోగతం శ్రుత్వా తస్మాద్ విస్మయమ్ ఆగతః
బ్రహ్మా, నా సందేహాన్ని నీ మాటలతో నివృత్తి చేయాలి. నా మనసులో ఉన్న కోరికను విని నేను ఆశ్చర్యపడ్డాను.
శృణు నారద వక్ష్యామి రహస్యం ధర్మమ్ ఉత్తమమ్ చతుర్విధాని తీర్థాని తావన్త్య్ ఏవ యుగాని చ
నారదా, విను. నేను నీకు పరమ రహస్యమైన ధర్మాన్ని చెప్పబోతున్నాను. నాలుగు విధాల తీర్థాలు ఉన్నాయి, అలాగే నాలుగు యుగాలు కూడా ఉన్నాయి.
గుణాస్ త్రయశ్ చ పురుషాస్ త్రయో దేవాః సనాతనాః వేదాశ్ చ స్మృతిభిర్ యుక్తాశ్ చత్వారస్ తే ప్రకీర్తితాః
మూడు గుణాలు, మూడు రకాల మనుషులు, శాశ్వత దేవతలు, నాలుగు వేదాలు స్మృతులతో కూడి ఉన్నాయి. ఇవే ప్రసిద్ధి చెందినవి.
పురుషార్థాశ్ చ చత్వారో వాణీ చాపి చతుర్విధా గుణా హ్య్ అపి తు చత్వారః సమత్వేనేతి నారద
నాలుగు పురుషార్థాలు, నాలుగు రకాల వాక్కులు, అలాగే నారదా, నాలుగు గుణాలు సమానంగా ఉన్నాయి.
సర్వత్ర ధర్మః సామాన్యో యతో ధర్మః సనాతనః సాధ్యసాధనభావేన స ఏవ బహుధా మతః
ప్రతి చోటా ధర్మం సాధారణంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ధర్మం శాశ్వతమైనది. సాధ్యమైనది, సాధనమైనదిగా విభజించి, అనేక రూపాల్లో భావించబడుతుంది.
తస్యాశ్రయశ్ చ ద్వివిధో దేశః కాలశ్ చ సర్వదా కాలాశ్రయశ్ చ యో ధర్మో హీయతే వర్ధతే సదా
ధర్మానికి రెండు ఆధారాలు ఉన్నాయి — స్థలం, కాలం. కాలాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న ధర్మం ఎప్పుడూ తగ్గిపోతూ, పెరుగుతూ ఉంటుంది.
యుగానామ్ అనురూపేణ పాదః పాదో ఽస్య హీయతే ధర్మస్యేతి మహాప్రాజ్ఞ దేశాపేక్షా తథోభయమ్
యుగాల ప్రకారం ధర్మంలో నాలుగవ వంతు తగ్గిపోతుంది, మహాపండితా. అలాగే స్థలాన్ని బట్టి కూడా ఇది మారుతుంది.
కాలేన చాశ్రితో ధర్మో దేశే నిత్యం ప్రతిష్ఠితః యుగేషు క్షీయమాణేషు న దేశేషు స హీయతే
కాలాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న ధర్మం ఎప్పుడూ స్థలంలో స్థిరంగా ఉంటుంది. యుగాలు తగ్గిపోతున్నా, స్థలాల్లో అది తగ్గదు.
ఉభయత్ర విహీనే చ ధర్మస్య స్యాద్ అభావతా తస్మాద్ దేశాశ్రితో ధర్మశ్ చతుష్పాత్ సుప్రతిష్ఠితః
రెండూ లేకపోతే ధర్మం ఉండదు. అందుకే స్థలాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న ధర్మం నాలుగు భాగాల్లో బలంగా నిలుస్తుంది.
స చాపి ధర్మో దేశేషు తీర్థరూపేణ తిష్ఠతి కృతే దేశం చ కాలం చ ధర్మో ఽవష్టభ్య తిష్ఠతి
ఆ ధర్మం స్థలాల్లో తీర్థరూపంగా ఉంటుంది. కృతయుగంలో స్థలాన్ని, కాలాన్ని ధర్మం బలంగా పట్టుకుని నిలుస్తుంది.
త్రేతాయాం పాదహీనేన స తు పాదః ప్రదేశతః ద్వాపరే చార్ధతః కాలే ధర్మో దేశే సమాస్థితః
త్రేతాయుగంలో ధర్మం ఒక పాదం తక్కువగా నిలుస్తుంది. ఆ పాదం కొంత మేరకు తగ్గిపోతుంది. ద్వాపరయుగంలో ధర్మం అర్ధంగా మాత్రమే దేశంలో నిలిచి ఉంటుంది.
కలౌ పాదేన చైకేన ధర్మశ్ చలతి సంకటమ్ ఏవంవిధం తు యో ధర్మం వేత్తి తస్య న హీయతే
కలియుగంలో ధర్మం ఒక్క పాదంతో మాత్రమే కష్టంగా నిలబడుతుంది. అయినా, అలాంటి ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి ఏ నష్టం కలగదు.