ఏవమ్ ఉక్త్వా చ ఋషిభిః సోమం ప్రాప్య చ వజ్రిణే తేభ్యో దత్త్వా తతో యజ్ఞః పూర్ణో జాతః శతక్రతోః
ఇలా చెప్పి, ఋషుల నుండి సోముని పొంది, వారు వజ్రాయుధుడికి ఇచ్చారు. అప్పుడు శతక్రతువు చేసిన యజ్ఞం పూర్తయింది.
తత్ సోమతీర్థమ్ ఆఖ్యాతమ్ ఆగ్నేయం పురతస్ తు తత్ అగ్నిర్ ఇష్ట్వా మహాయజ్ఞైర్ మామ్ ఆరాధ్య మనీషితమ్
ఆ ప్రదేశం సోమతీర్థం అని పిలవబడుతుంది. దాని ముందుగా అగ్నితీర్థం ఉంది. అగ్నిని మహాయజ్ఞాలతో పూజించి, నా కోరికను తీరుస్తూ సంతృప్తి పరచాడు.
సంప్రాప్తవాన్ మత్ప్రసాదాద్ అహం తత్రైవ నిత్యశః స్థితో లోకోపకారార్థం తత్ర విష్ణుః శివస్ తథా
నా కృపతో నేను అక్కడ ఎప్పుడూ ఉండి, లోకానికి మేలు కోసం స్థిరంగా ఉన్నాను. అలాగే అక్కడ విష్ణువు, శివుడు కూడా ఉన్నారు.
తస్మాద్ ఆగ్నేయమ్ ఆఖ్యాతమ్ ఆదిత్యం తదనన్తరమ్ యత్రాదిత్యో వేదమయో నిత్యమ్ ఏతి ఉపాసితుమ్
అందుకే దానిని ఆగ్నేయం అని అంటారు. ఆ తరువాత ఆదిత్యం వస్తుంది, అక్కడ సూర్యుడు, వేదస్వరూపుడై, ఎప్పుడూ పూజించబడతాడు.
రూపాన్తరేణ మధ్యాహ్నే ద్రష్టుం మాం శంకరం హరిమ్ నమస్కార్యస్ తత్ర సదా మధ్యాహ్నే సకలో జనః
మధ్యాహ్న సమయంలో, వేరే రూపంలో నేను, శంకరుడు, హరిడు దర్శించదగినవాళ్లం. అందువల్ల, ప్రతి మధ్యాహ్నం అక్కడ అందరూ నమస్కరించాలి.
రూపేణ కేన సవితా సమాయాతీత్య్ అనిశ్చయాత్ తస్మాద్ ఆదిత్యమ్ ఆఖ్యాతం బార్హస్పత్యమ్ అనన్తరమ్
సవితా ఏ రూపంలో వస్తాడో స్పష్టత లేకపోవడం వల్ల, దానిని ఆదిత్యం అని పిలుస్తారు. ఆ తరువాత బార్హస్పత్యం వస్తుంది.
బృహస్పతిః సురైః పూజాం తస్మాత్ తీర్థాద్ అవాప హ ఈజే చ యజ్ఞాన్ వివిధాన్ బార్హస్పత్యం తతో విదుః
ఆ తీర్థంలో బృహస్పతి దేవతల చేత పూజింపబడి, అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. అందుకే దానిని బార్హస్పత్యం అని అంటారు.
తత్తీర్థస్మరణాద్ ఏవ గ్రహశాన్తిర్ భవిష్యతి తస్మాద్ అప్య్ అపరం తీర్థమ్ ఇన్ద్రగోపే నగోత్తమే
ఆ తీర్థాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకోవడమే గ్రహశాంతికి కారణమవుతుంది. అందువల్ల, ఉత్తమ పర్వతంలో ఇంద్రగోప వద్ద మరొక తీర్థం కూడా ఉంది.
ప్రతిష్ఠితం మహాలిఙ్గం కస్మింశ్చిత్ కారణాన్తరే హిమాలయేన తత్ తీర్థమ్ అద్రితీర్థం తద్ ఉచ్యతే
హిమాలయుడు అక్కడ వేరే కారణంతో ఒక గొప్ప లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. ఆ తీర్థాన్ని అద్రితీర్థం అని అంటారు.
తత్ర స్నానం చ దానం చ సర్వకామప్రదం శుభమ్ ఏవం సా గౌతమీ గఙ్గా బ్రహ్మాద్రేశ్ చ వినిఃసృతా
అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్ని కోరికలను తీర్చే శుభఫలితాలను ఇస్తాయి. అలా గౌతమీ గంగా బ్రహ్మాద్రి నుండి ప్రవహించింది.
యావత్ సాగరగా దేవీ తత్ర తీర్థాని కానిచిత్ సంక్షేపేణ మయోక్తాని రహస్యాని శుభాని చ
ఆ దివ్య నది సముద్రానికి చేరే వరకు, అక్కడ ఉన్న కొన్ని తీర్థాలను నేను సంక్షిప్తంగా, రహస్యంగా, శుభంగా వివరించాను.
వేదే పురాణే ఋషిభిః ప్రసిద్ధా యా గౌతమీ లోకనమస్కృతా చ వక్తుం కథం తామ్ అతిసుప్రభావామ్ అశేషతో నారద కస్య శక్తిః
వేదాల్లో, పురాణాల్లో, ఋషులచేత ప్రసిద్ధి చెందిన గౌతమీ, లోకానికి పూజ్యమైనది. నారదా, ఆమె గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా వివరించగల శక్తి ఎవరికీ లేదు.
భక్త్యా ప్రవృత్తస్య యథాకథంచిన్ నైవాపరాధో ఽస్తి న సంశయో ఽత్ర తస్మాచ్ చ దిఙ్మాత్రమతిప్రయాసాత్ సంసూచితం లోకహితాయ తస్యాః
భక్తితో ఆచరించే వారికి ఎలాంటి తప్పు ఉండదు, ఇందులో సందేహం లేదు. అందుకే లోకానికి మేలు కోసం ఎక్కువ వివరాలు కాకుండా సంక్షిప్తంగా చెప్పాను.
కస్ తస్యాః ప్రతితీర్థం తు ప్రభావం వక్తుమ్ ఈశ్వరః అపి లక్ష్మీపతిర్ విష్ణుర్ అలం సోమేశ్వరః శివః
ఆమె ప్రతి తీర్థ శక్తిని వివరించగలవాడు ఎవరు? లక్ష్మీపతి అయిన విష్ణువు, సోమేశ్వరుడు అయిన శివుడు కూడా తగినవారు కారు.
క్వచిత్ కస్మింశ్ చ తీర్థాని కాలయోగే భవన్తి హి గుణవన్తి మహాప్రాజ్ఞ గౌతమీ తు సదా నృణామ్
కొన్ని చోట్ల, కొన్ని సమయాల్లో తీర్థాలు ప్రబలంగా ఉంటాయి, ఓ మహాపండితా! కానీ గౌతమీ మాత్రం ఎప్పుడూ మనుషులకు మేలు చేస్తుంది.
సర్వత్ర సర్వదా పుణ్యా కో న్వ్ అస్యా గుణకీర్తనమ్ వక్తుం శక్తస్ తతస్ తస్యై నమ ఇత్య్ ఏవ యుజ్యతే
ఆమె ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా పవిత్రమే. ఆమె గుణాలను వివరించగలవాడు ఎవరు? అందుకే ఆమెకు నమస్కరించడమే యోగ్యం.
త్రిదైవత్యాం సురేశాన గఙ్గాం బ్రూషే సురేశ్వర బ్రాహ్మణేనాహృతాం పుణ్యాం జగతః పావనీం శుభామ్
దేవతల అధినేతా, మూడు దైవాల గంగా గురించి, బ్రాహ్మణుడు తెచ్చిన, లోకాన్ని పవిత్రం చేసే, శుభదాయకమైన ఆ గంగా గురించి నాకు చెప్పు.
ఆదిమధ్యావసానే చ ఉభయోస్ తీరయోర్ అపి యా వ్యాప్తా విష్ణునేశేన త్వయా చ సురసత్తమ పునః సంక్షేపతో బ్రూహి న మే తృప్తిః ప్రజాయతే
ఆమె ఆది, మధ్య, అంత్యాల్లో, రెండు తీరాల్లోను, విష్ణువు, ఈశ్వరుడు, నీవు కలిసిన శక్తితో వ్యాపించి ఉంది. మళ్లీ సంక్షిప్తంగా చెప్పు, నాకు ఇంకా తృప్తి కలగలేదు.
కమణ్డలుస్థితా పూర్వం తతో విష్ణుపదానుగా మహేశ్వరజటాజూటే స్థితా సైవ నమస్కృతా
ముందుగా ఆమె కమండలులో ఉండేది. ఆ తరువాత విష్ణువు అడుగుజాడల్లో నడిచింది. ఆ తరువాత మహేశ్వరుని జటాజూటంలో స్థానం పొందింది, పూజింపబడింది.
బ్రహ్మతేజఃప్రభావేణ శివమ్ ఆరాధ్య యత్నతః తతః ప్రాప్తా గిరిం పుణ్యం తతః పూర్వార్ణవం ప్రతి
బ్రహ్మ తేజస్సు ప్రభావంతో, శివుని శ్రద్ధగా ఆరాధించి, ఆమె పవిత్ర పర్వతాన్ని చేరింది. అక్కడి నుంచి తూర్పు సముద్రాన్ని향ించి పోయింది.
ఆగత్య సంగతా దేవీ సర్వతీర్థమయీ నృణామ్ ఈప్సితానాం తథా దాత్రీ ప్రభావో ఽస్యా విశిష్యతే
అమ్మవారు అన్ని పవిత్ర నదుల సమాహారంగా వచ్చి, మనుషుల కోరికలను తీరుస్తారు. ఆమె శక్తి విశేషంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఏతస్యా నాధికం మన్యే కించిత్ తీర్థం జగత్త్రయే అస్యాశ్ చైవ ప్రభావేణ భావ్యం యచ్ చ మనఃస్థితమ్
ఈ లోకత్రయంలో దీనికంటే గొప్ప తీర్థం మరొకటి లేదని నేను భావించను. మనసులో ఏదైనా కోరుకున్నా, ఆమె మహిమ వల్ల అది నెరవేరుతుంది.
అద్యాప్య్ అస్యా హి మాహాత్మ్యం వక్తుం కైశ్చిన్ న శక్యతే భక్తితో వక్ష్యతే నిత్యం యా బ్రహ్మ పరమార్థతః
ఈరోజుకూడా ఆమె గొప్పతనాన్ని ఎవరూ పూర్తిగా వివరించలేరు. భక్తితోనే ఎప్పుడూ చెప్పబడుతుంది, ఎందుకంటే ఆమె నిజంగా పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి.
తస్యాః పరతరం తీర్థం న స్యాద్ ఇతి మతిర్ మమ అన్యతీర్థేన సాధర్మ్యం న యుజ్యేత కథంచన
ఆమె తీర్థానికి మించినది మరొకటి లేదని నా నమ్మకం. ఇతర తీర్థాలతో ఏ విధంగా అయినా ఇది సమానం కాదు.
శ్రుత్వా మద్వాక్యపీయూషైర్ గఙ్గాయా గుణకీర్తనమ్ సర్వేషాం న మతిః కస్మాత్ తత్రైవోపరతిం గతా ఇతి భాతి విచిత్రం మే మునే ఖలు జగత్త్రయే
నా మాటల్లో గంగమ్మ తలపాటు వర్ణనను అమృతంలా విని, మూడు లోకాల్లో అందరి మనస్సు అక్కడే నిలిచిపోవడం నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది, మునీశ్వరా.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం త్వం వేత్తా చోపదేశకః ఛన్దాంసి సరహస్యాని పురాణస్మృతయో ఽపి చ
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం విషయాల్లో నీవు తెలిసినవాడవు, ఉపదేశకుడవు. వేదాలు, వాటి రహస్యాలు, పురాణాలు, స్మృతులు అన్నీ నీకు తెలుసు.
ధర్మశాస్త్రాణి యచ్ చాన్యత్ తవ వాక్యే ప్రతిష్ఠితమ్ తీర్థానామ్ అథ దానానాం యజ్ఞానాం తపసాం తథా
నీ మాటల్లో స్థిరమైన ఇతర ధర్మశాస్త్రాలు, అలాగే తీర్థాలు, దానాలు, యజ్ఞాలు, తపస్సులు అన్నీ నీ ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
దేవతామన్త్రసేవానామ్ అధికం కిం వద ప్రభో యద్ బ్రూషే భగవన్ భక్త్యా తథా భావ్యం న చాన్యథా
దేవతారాధన, మంత్రోపాసన, సేవలలో ఏది మిన్నదో చెప్పు ప్రభూ. నీవు ఏది భక్తితో చెప్పితే అదే ఆచరించాలి, వేరేలా కాదు.
ఏతం మే సంశయం బ్రహ్మన్ వాక్యాత్ త్వం ఛేత్తుమ్ అర్హసి ఇష్టం మనోగతం శ్రుత్వా తస్మాద్ విస్మయమ్ ఆగతః
బ్రహ్మా, నా సందేహాన్ని నీ మాటలతో నివృత్తి చేయాలి. నా మనసులో ఉన్న కోరికను విని నేను ఆశ్చర్యపడ్డాను.
శృణు నారద వక్ష్యామి రహస్యం ధర్మమ్ ఉత్తమమ్ చతుర్విధాని తీర్థాని తావన్త్య్ ఏవ యుగాని చ
నారదా, విను. నేను నీకు పరమ రహస్యమైన ధర్మాన్ని చెప్పబోతున్నాను. నాలుగు విధాల తీర్థాలు ఉన్నాయి, అలాగే నాలుగు యుగాలు కూడా ఉన్నాయి.