తపశ్ చరత్సు పృథివీం ప్రచేతఃసు మహీరుహాః అరక్షమాణామ్ ఆవవ్రుర్ బభూవాథ ప్రజాక్షయః
ప్రచేతసులు భూమిపై తపస్సు చేస్తుండగా, చెట్లు ఎవ్వరూ చూడకపోవడంతో ఎక్కడికక్కడ పెరిగిపోయాయి. దాంతో ప్రాణులు తగ్గిపోవడం మొదలైంది.
నాశకన్ మారుతో వాతుం వృతం ఖమ్ అభవద్ ద్రుమైః దశ వర్షసహస్రాణి న శేకుశ్ చేష్టితుం ప్రజాః
ఆ చెట్లతో ఆకాశం పూర్తిగా మూసుకుపోయింది. గాలి ఊదలేకపోయింది. పది వేల సంవత్సరాలు ప్రాణులు కదలలేక, ఏమీ చేయలేకపోయారు.
తద్ ఉపశ్రుత్య తపసా యుక్తాః సర్వే ప్రచేతసః ముఖేభ్యో వాయుమ్ అగ్నిం చ ససృజుర్ జాతమన్యవః
ఈ సంగతి వినిన ప్రచేతసులు తపస్సుతో బలవంతులై, కోపంతో నిండిపోయి, తమ నోళ్ళ నుంచి గాలిని, అగ్నిని వెలువరించారు.
ఉన్మూలాన్ అథ వృక్షాంస్ తు కృత్వా వాయుర్ అశోషయత్ తాన్ అగ్నిర్ అదహద్ ఘోర ఏవమ్ ఆసీద్ ద్రుమక్షయః
ఆ గాలి చెట్లను పెల్లగొట్టి, వాటిని ఎండబెట్టింది. ఆ అగ్ని వాటిని భయంకరంగా కాల్చేసింది. ఇలా చెట్లు నాశనం అయ్యాయి.
ద్రుమక్షయమ్ అథో బుద్ధ్వా కించిచ్ ఛిష్టేషు శాఖిషు ఉపగమ్యాబ్రవీద్ ఏతాంస్ తదా సోమః ప్రజాపతీన్
చెట్లు నాశనం అయిపోయాయని, కొన్ని కొమ్మలు మాత్రమే మిగిలాయని తెలిసినప్పుడు, సోముడు ప్రాణుల పాలకుల దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
కోపం యచ్ఛత రాజానః సర్వే ప్రాచీనబర్హిషః వృక్షశూన్యా కృతా పృథ్వీ శామ్యేతామ్ అగ్నిమారుతౌ
ప్రాచీనబర్హిసుడు సహా అందరూ రాజులారా, మీ కోపాన్ని ఆపండి. భూమి చెట్లతో ఖాళీ అయింది. అగ్ని, గాలి శాంతించనివ్వండి.
రత్నభూతా చ కన్యేయం వృక్షాణాం వరవర్ణినీ భవిష్యం జానతా తాత ధృతా గర్భేణ వై మయా
ఈ యువతి చెట్లలో మణిలా ప్రకాశవంతంగా ఉంది. భవిష్యత్తు తెలుసుకొని, నేను ఈమెను నా గర్భంలో ఉంచుకున్నాను.
మారిషా నామ నామ్నైషా వృక్షాణామ్ ఇతి నిర్మితా భార్యా వో ఽస్తు మహాభాగాః సోమవంశవివర్ధినీ
ఈమె పేరు మారిషా. చెట్ల కోసం సృష్టించబడ్డది. మహాభాగ్యశాలులైన మీరు ఈమెను భార్యగా స్వీకరించండి. సోమ వంశాన్ని పెంచే వారు కావండి.
యుష్మాకం తేజసో ఽర్ధేన మమ చార్ధేన తేజసః అస్యామ్ ఉత్పత్స్యతే విద్వాన్ దక్షో నామ ప్రజాపతిః
మీ తేజస్సులో సగం, నా తేజస్సులో సగం కలసి, ఈమె నుంచి జ్ఞానవంతుడైన దక్షుడు అనే ప్రాణుల పాలకుడు జన్మిస్తాడు.
స ఇమాం దగ్ధభూయిష్ఠాం యుష్మత్తేజోమయేన వై అగ్నినాగ్నిసమో భూయః ప్రజాః సంవర్ధయిష్యతి
మీరు వెలువరించిన అగ్నిలాంటి తేజస్సుతో, దక్షుడు ఈ కాలిన భూమిపై ప్రాణులను మళ్లీ పెంచుతాడు.
తతః సోమస్య వచనాజ్ జగృహుస్ తే ప్రచేతసః సంహృత్య కోపం వృక్షేభ్యః పత్నీం ధర్మేణ మారిషామ్
అంతట సోముని మాట విని, ప్రచేతసులు చెట్ల మీద ఉన్న కోపాన్ని వదిలేసి, ధర్మబద్ధంగా మారిషాను భార్యగా స్వీకరించారు.
దశభ్యస్ తు ప్రచేతోభ్యో మారిషాయాం ప్రజాపతిః దక్షో జజ్ఞే మహాతేజాః సోమస్యాంశేన భో ద్విజాః
మారిషా, పది మంది ప్రచేతసుల నుంచి మహాతేజస్సుతో, సోముని భాగంతో కూడిన దక్షుడు అనే ప్రాణుల పాలకుడు జన్మించాడు, ద్విజులారా.
అచరాంశ్ చ చరాంశ్ చైవ ద్విపదో ఽథ చతుష్పదః స సృష్ట్వా మనసా దక్షః పశ్చాద్ అసృజత స్త్రియః
దక్షుడు ముందుగా స్థావరజంతువులను, చరజంతువులను, రెండు కాళ్లవాళ్లను, నాలుగు కాళ్లవాళ్లను మనసుతో సృష్టించాడు. తరువాత స్త్రీలను సృష్టించాడు.
దదౌ దశ స ధర్మాయ కశ్యపాయ త్రయోదశ శిష్టాః సోమాయ రాజ్ఞే చ నక్షత్రాఖ్యా దదౌ ప్రభుః
ఆయన పదిమంది కుమార్తెలను ధర్మునికి, పదమూడు మందిని కశ్యపునికి ఇచ్చాడు. మిగతావారిని సోమునికి ఇచ్చాడు. రాజుకు నక్షత్రాలుగా ప్రసిద్ధమైనవారిని ఇచ్చాడు.
తాసు దేవాః ఖగా గావో నాగా దితిజదానవాః గన్ధర్వాప్సరసశ్ చైవ జజ్ఞిరే ఽన్యాశ్ చ జాతయః
వారి నుంచి దేవతలు, పక్షులు, గోవులు, పాములు, దానవులు, దైత్యులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, ఇంకా ఇతర జాతులు జన్మించాయి.
తతః ప్రభృతి విప్రేన్ద్రాః ప్రజా మైథునసంభవాః సంకల్పాద్ దర్శనాత్ స్పర్శాత్ పూర్వేషాం ప్రోచ్యతే ప్రజా
ఆ కాలం నుంచి ప్రాణులు సంయోగం ద్వారా జన్మిస్తున్నాయి, ఉత్తమ ద్విజులారా. ముందు కాలంలో సంకల్పం, చూపు, స్పర్శ ద్వారా జన్మించేవారని చెబుతారు.
దేవానాం దానవానాం చ గన్ధర్వోరగరక్షసామ్ సంభవస్ తు శ్రుతో ఽస్మాభిర్ దక్షస్య చ మహాత్మనః
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు, ఇంకా మహాత్ముడైన దక్షుని జన్మగురించి మేము విన్నాము.
అఙ్గుష్ఠాద్ బ్రహ్మణో జజ్ఞే దక్షః కిల శుభవ్రతః వామాఙ్గుష్ఠాత్ తథా చైవం తస్య పత్నీ వ్యజాయత
బ్రహ్మదేవుని బొటనవేలి నుంచి శుభవ్రతుడైన దక్షుడు జన్మించాడు. అలాగే ఆయన భార్య బ్రహ్మదేవుని ఎడమ బొటనవేలి నుంచి జన్మించింది.
కథం ప్రాచేతసత్వం స పునర్ లేభే మహాతపాః ఏతం నః సంశయం సూత వ్యాఖ్యాతుం త్వమ్ ఇహార్హసి దౌహిత్రశ్ చైవ సోమస్య కథం శ్వశురతాం గతః
ఆ మహాతపస్వి మళ్లీ ప్రాచేతసుని స్థితిని ఎలా పొందాడు? సూతా, ఈ సందేహాన్ని మాకు వివరంగా చెప్పు. ఇంకా సోముని మనవడు ఎలా అతని మామయ్యయ్యాడో కూడా చెప్పు.
ఉత్పత్తిశ్ చ నిరోధశ్ చ నిత్యం భూతేషు భో ద్విజాః ఋషయో ఽత్ర న ముహ్యన్తి విద్యావన్తశ్ చ యే జనాః
ప్రాణుల జననం, లయము ఎప్పటికీ జరుగుతూనే ఉంటాయి, ద్విజులారా. ఈ విషయాన్ని ఋషులు, విద్యావంతులు ఎప్పుడూ అయోమయానికి లోనవు కారు.
యుగే యుగే భవన్త్య్ ఏతే పునర్ దక్షాదయో నృపాః పునశ్ చైవ నిరుధ్యన్తే విద్వాంస్ తత్ర న ముహ్యతి
ప్రతి యుగంలో దక్షుడు వంటి రాజులు మళ్లీ పుట్టి, మళ్లీ లయమవుతారు. ఈ విషయాన్ని జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ఆశ్చర్యపడి పోరు.
జ్యైష్ఠ్యం కానిష్ఠమ్ అప్య్ ఏషాం పూర్వం నాసీద్ ద్విజోత్తమాః తప ఏవ గరీయో ఽభూత్ ప్రభావశ్ చైవ కారణమ్
ద్విజోత్తములారా, అప్పట్లో వారిలో పెద్ద, చిన్న అనే తేడా ఏదీ లేదు. తపస్సే గొప్పది, దాని ప్రభావమే కారణం.
ఇమాం విసృష్టిం దక్షస్య యో విద్యాత్ సచరాచరామ్ ప్రజావాన్ ఆయుర్ ఉత్తీర్ణః స్వర్గలోకే మహీయతే
ఈ దక్షుని సృష్టిని, చలించేవి, అచలమయినవి అన్నీ తెలిసినవాడు సంతానవంతుడవై, దీర్ఘాయువు పొంది, స్వర్గలోకంలో గౌరవం పొందుతాడు.
దేవానాం దానవానాం చ గన్ధర్వోరగరక్షసామ్ ఉత్పత్తిం విస్తరేణైవ లోమహర్షణ కీర్తయ
లోమహర్షణా, దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు వీరి ఉద్భవాన్ని పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు.
ప్రజాః సృజేతి వ్యాదిష్టః పూర్వం దక్షః స్వయంభువా యథా ససర్జ భూతాని తథా శృణుత భో ద్విజాః
స్వయంభువుని ఆజ్ఞతో దక్షుడు ముందుగా ప్రాణులను సృష్టించాడు. ఆయన ఎలా సృష్టించాడో మీరు వినండి, ద్విజులారా.
మానసాన్య్ ఏవ భూతాని పూర్వమ్ ఏవాసృజత్ ప్రభుః ఋషీన్ దేవాన్ సగన్ధర్వాన్ అసురాన్ యక్షరాక్షసాన్
ఆదిలో ప్రభువు తన మనస్సుతోనే ప్రాణులను సృష్టించాడు. ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, అసురులు, యక్షులు, రాక్షసులు అందరూ అలా పుట్టారు.
యదాస్య మానసీ విప్రా న వ్యవర్ధత వై ప్రజా తదా సంచిన్త్య ధర్మాత్మా ప్రజాహేతోః ప్రజాపతిః
ఆ మనస్సుతో పుట్టిన వారు పెరగకపోయినప్పుడు, సంతానాభివృద్ధి కోసం ధర్మాత్ముడైన ప్రజాపతి ఆలోచించాడు.
స మైథునేన ధర్మేణ సిసృక్షుర్ వివిధాః ప్రజాః అసిక్నీమ్ ఆవహత్ పత్నీం వీరణస్య ప్రజాపతేః
వివిధమైన ప్రాణులను ధర్మబద్ధంగా సృష్టించాలనే కోరికతో, వీరణుని భార్య అయిన ఆసిక్నిని భార్యగా తీసుకున్నాడు.
సుతాం సుతపసా యుక్తాం మహతీం లోకధారిణీమ్ అథ పుత్రసహస్రాణి వైరణ్యాం పఞ్చ వీర్యవాన్
ఆమె గొప్ప తపస్సుతో, లోకాలను పోషిస్తూ, వీరణిలో వేలాది శక్తివంతమైన కుమారులను కనింది.
అసిక్న్యాం జనయామ్ ఆస దక్ష ఏవ ప్రజాపతిః తాంస్ తు దృష్ట్వా మహాభాగాన్ సంవివర్ధయిషూన్ ప్రజాః
దక్ష ప్రజాపతి స్వయంగా ఆసిక్నిలో వారిని కనాడు. వారు మహాభాగ్యశాలులు, సంతానాన్ని పెంచాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నవారిని చూసి,