న కించిద్ అపి యస్యాస్తే లోకే విషయజం సుఖమ్ లోకద్వయే ఽపి న సుఖీ కితవః కోపి దృశ్యతే
"ఈ లోకంలో విషయసుఖం ఏమి లేని వాడు — అలాంటి జూదగాడు ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉండడు."
విభాతి చ తథా నిత్యం లజ్జయా దగ్ధమానసః గతధర్మో నిరానన్దో గ్రస్తగర్వస్ తథాటతి
"అటువంటి వాడు ఎప్పుడూ ఇలా కనిపిస్తాడు — లజ్జతో హృదయం కాలిపోయి, ధర్మం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా, గర్వం పోయి, సంచరిస్తూ ఉంటాడు."
అకైతవీ చ యా వృత్తిః సా ప్రశస్తా ద్విజన్మనామ్ కృషిగోరక్ష్యవాణిజ్యమ్ అపి కుర్యాన్ న కైతవమ్
మోసం లేని జీవన విధానం ద్విజులకు శ్రేష్ఠమైనది. వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం చేయవచ్చు, కానీ ఎప్పుడూ మోసం చేయకూడదు.
యస్ తు కైతవవృత్త్యా హి ధనమ్ ఆహర్తుమ్ ఇచ్ఛతి ధర్మార్థకామాభిజనైః స విముచ్యేత పౌరుషాత్
ఎవరైనా మోసంతో ధనం సంపాదించాలనుకుంటే, అతడు తన చేతల వల్ల ధర్మం, ఐశ్వర్యం, సుఖం, మంచి వంశాన్ని కోల్పోతాడు.
వేదే ఽపి దూషితం కర్మ తవ పిత్రా తదాదృతమ్ తస్మాత్ కిం కుర్మహే వత్స యద్ ఉక్తం తే విధీయతే
వేదంలో కూడా ఆ చర్యను తప్పు అని చెప్పారు; నీ తండ్రి కూడా అలాగే భావించాడు. అందువల్ల, ప్రియమైన వాడా, నీకు చెప్పినదాన్ని పాటించాలి.
విధాతృవిహితం మార్గం కో ను వాత్యేతి పణ్డితః
సృష్టికర్త నిర్ణయించిన మార్గాన్ని జ్ఞానులు ఎవరు దాటి పోగలరు?
ఏతత్ పురోధసో వాక్యం శ్రుత్వా సుమతిర్ అబ్రవీత్
పురోహితుడు చెప్పిన మాటలు విని, సుమతి ఇలా అన్నాడు.
కిం కృత్వా ప్రమతిస్ తాతః పునా రాజ్యమ్ అవాప్నుయాత్
తండ్రి, ప్రమతి ఏమి చేయాలి? మళ్లీ రాజ్యం పొందాలంటే ఏం చేయాలి?
పునర్ ధ్యాత్వా మధుచ్ఛన్దాః సుమతిం చేదమ్ అబ్రవీత్
మధుచ్ఛందుడు మళ్లీ ఆలోచించి, సుమతిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
గౌతమీం యాహి వత్స త్వం తత్ర పూజయ శంకరమ్ అదితిం వరుణం విష్ణుం తతః పాశాద్ విమోక్ష్యతే
బిడ్డా, నీవు గౌతమీ నదికి వెళ్ళి, అక్కడ శంకరుడు, అదితి, వరుణుడు, విష్ణువును పూజించు. అప్పుడు బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతావు.
తథేత్య్ ఉక్త్వా జగామాశు గఙ్గాం నత్వా జనార్దనమ్ పూజయామ్ ఆస శంభుం చ తపస్ తేపే యతవ్రతః
అలా అని వెంటనే గంగా నదికి వెళ్లి, జనార్దనుడికి నమస్కరించి, శంభువును పూజించి, నియమంగా తపస్సు చేశాడు.
సహస్రమ్ ఏకం వర్షాణాం బద్ధం పితరమ్ ఆత్మనః మోచయామ్ ఆస దేవేభ్యః పునా రాజ్యమ్ అవాప సః
వెయ్యేళ్లు తపస్సు చేసి, దేవతల చెరలో ఉన్న తన తండ్రిని విముక్తి చేసి, మళ్లీ రాజ్యం పొందాడు.
శివేశాభ్యాం ముక్తపాశో రాజ్యం ప్రాప సుతాత్ స్వకాత్ అవాప్య విద్యాం గాన్ధర్వీం ప్రియశ్ చాసీచ్ ఛతక్రతోః
శివుడు, ఈశ్వరుడు కృపతో బంధనాల నుంచి విడుదలై, తన కుమారుని ద్వారా రాజ్యం పొందాడు. గంధర్వ విద్యను సంపాదించి, ఇంద్రునికి ప్రియుడయ్యాడు.
శాంభవం వైష్ణవం చైవ ఉర్వశీతీర్థమ్ ఏవ చ తతఃప్రభృతి తత్ తీర్థం కైతవం చేతి విశ్రుతమ్
శాంభవ, వైష్ణవ, ఉర్వశీ తీర్థాలు అప్పటి నుండి 'కైతవ తీర్థం'గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
శివవిష్ణుసరిన్మాతుప్రసాదాద్ ఆప్యతే న కిమ్ తత్ర స్నానం చ దానం చ బహుపుణ్యఫలప్రదమ్ పాపపాశవిమోక్షం తు సర్వదుర్గతినాశనమ్
శివుడు, విష్ణువు, నదుల తల్లి అనుగ్రహంతో అక్కడ లభించని దేని లేదు. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం గొప్ప పుణ్యఫలాలను ఇస్తాయి; పాపబంధాల నుంచి విముక్తి కలిగి, అన్ని దుర్గతులు తొలగిపోతాయి.
సాముద్రం తీర్థమ్ ఆఖ్యాతం సర్వతీర్థఫలప్రదమ్ తస్య స్వరూపం వక్ష్యామి శృణు నారద తన్మనాః
సముద్ర తీర్థం అన్నది అన్ని తీర్థాల ఫలితాన్ని ఇస్తుందని ప్రసిద్ధి. దాని స్వరూపాన్ని నేను వివరిస్తాను. నారదా, మనసు పెట్టి విను.
విసృష్టా గౌతమేనాసౌ గఙ్గా పాపప్రణాశనీ లోకానామ్ ఉపకారార్థం ప్రాయాత్ పూర్వార్ణవం ప్రతి
గౌతముడు విడిచిన గంగా పాపాలను నశింపజేసే నది. లోకాల మేలుకోసం తూర్పు సముద్రం వైపు ప్రవహించింది.
ఆగచ్ఛన్తీ దేవనదీ కమణ్డలుధృతా మయా శిరసా చ ధృతా దేవీ శంభునా పరమాత్మనా
దేవనది అయిన ఆ గంగను నేను కమండలంలో పెట్టి, నా తలపై మోశాను. శంభువు, పరమాత్మ కూడా మోశాడు.
విష్ణుపాదాత్ ప్రసూతాం తాం బ్రాహ్మణేన మహాత్మనా ఆనీతాం మర్త్యభవనం స్మరణాద్ అఘనాశనీమ్
విష్ణువు పాదాల నుండి జన్మించిన ఆ గంగను, గొప్ప హృదయమున్న బ్రాహ్మణుడు భూలోకానికి తీసుకొచ్చాడు. ఆమెను స్మరించడమే పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
గురోర్ గురుతమాం సిన్ధుర్ దృష్ట్వా కృత్యమ్ అచిన్తయత్ యా వన్ద్యా జగతామ్ ఈశా బ్రహ్మేశాద్యైర్ నమస్కృతా
గురువులందరిలో గొప్పదైన సముద్రాన్ని చూసి, ఆ ఉపాధ్యాయుడు ఏమి చేయాలో ఆలోచించాడు. ఆమె జగత్తు పాలకులకు పూజ్యురాలు, బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు కూడా నమస్కరించినవారు.
తామ్ అహం ప్రతిగచ్ఛేయం నో చేత్ స్యాద్ ధర్మదూషణమ్ ఆగచ్ఛన్తం మహాత్మానం యో మోహాన్ నోపతిష్ఠతే
ఆమె వద్దకు నేను వెళ్లకపోతే ధర్మానికి భంగం కలుగుతుంది. గొప్పవాడు వచ్చినప్పుడు మోహంతో అతనిని గౌరవించని వాడు తప్పు చేస్తాడు.
న తస్య కోపి త్రాతాస్తి పాపినో లోకయోర్ ద్వయోః ఏవం విమృశ్య రత్నేశో మూర్తిమాన్ వినయాన్వితః కృతాఞ్జలిపుటో గఙ్గామ్ ఆహేదం సరితాంపతిః
ఇలాంటి పాపికి ఈ లోకంలో కానీ, పరలోకంలో కానీ రక్షకుడు ఎవ్వరూ ఉండరు. ఇలా ఆలోచించిన రత్నాల అధిపతి వినయంతో, చేతులు జోడించి, నదుల రాణి గంగా దేవిని ఇలా ఉద్దేశించాడు.
రసాతలగతం వారి పృథివ్యాం యన్ నభస్తలే తన్ మామ్ ఏవాత్ర విశతు నాహం వక్ష్యామి కించన
నీరు పాతాళంలో ఉన్నా, భూమిపై ఉన్నా, ఆకాశంలో ఉన్నా, అది ఇక్కడ నన్ను మాత్రమే చేరాలి. ఇక నేను మరేమీ చెప్పను.
మయి రత్నాని పీయూషం పర్వతా రాక్షసాసురాః ఏతాన్ అప్య్ అఖిలాన్ అన్యాన్ భీమాన్ సంధారయామ్య్ అహమ్
నా లోపల రత్నాలు, అమృతం, పర్వతాలు, రాక్షసులు, అసురులు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు భయంకరమైన ఇతరులు కూడా నాలోనే ఉన్నారు.
మమాన్తః కమలాయుక్తో విష్ణుః స్వపితి నిత్యదా మమాశక్యం న కిమపి విద్యతే సచరాచరే
నా అంతరంలో పద్మతో కూడిన విష్ణువు ఎప్పుడూ నిద్రిస్తాడు. నా వల్ల చలించేవి, అచలమైనవి ఏదీ అసాధ్యం కాదు.
మహత్య్ అభ్యాగతే కుర్యాత్ ప్రత్యుత్థానం న యో మదాత్ స ధర్మాదిపరిభ్రష్టో నిరయం తు సమాప్నుయాత్
ఎవరైనా అహంకారంతో వచ్చిన గొప్పవాడిని గౌరవించి లేవకపోతే, అతడు ధర్మాన్ని కోల్పోయి నరకానికి పడతాడు.
న తాన్ మే బిభ్రతః ఖేదో వినాగస్త్యపరాభవాత్ కిం తు త్వం గౌరవేణైషామ్ అతిరిక్తా తతస్ త్వ్ అహమ్
వీటన్నింటిని మోయడంలో నాకు అలసట లేదు, అగస్త్యుని చేతిలో ఓడినదాన్ని తప్ప. కానీ నీవు నీ గొప్పతనంతో వీటన్నింటికన్నా మించి ఉన్నావు, నేను కూడా అలాగే.
బ్రవీమి దేవి గఙ్గే మాం త్వం సామ్యాత్ సంగతా భవ నైకరూపామ్ అహం శక్తః సంగన్తుం బహుధా యది
దేవి గంగా! నేను నీతో సమానంగా కలిసిపోవాలని కోరుతున్నాను. నేను అనేక రూపాలలో నీతో కలవడం నాకు సాధ్యం కాదు.
సఙ్గమ్ ఏష్యసి దేవి త్వం సంగచ్ఛే ఽహం న చాన్యథా గఙ్గే సమేష్యసి యది బహుధా తద్ విచారయే
దేవి! నువ్వు నాతో కలిసిపోవాలి, నేను కూడా నీతో ఏకమవుతాను, వేరేలా కాదు. గంగా! నువ్వు అనేక రూపాలలో వస్తే, దీన్ని బాగా ఆలోచించు.
తమ్ ఏవంవాదినం సిన్ధుమ్ అపామ్ ఈశం తదాబ్రవీత్ గఙ్గా సా గౌతమీ దేవీ కురు చైతద్ వచో మమ
అలా మాట్లాడిన జలాధిపతిని గంగా దేవి, గౌతమీ ఇలా అన్నది: 'నా మాటను నువ్వు చేయి.'