రాజ్యం కోశం బలం చైవ యద్ అన్యద్ వసు కించన చిత్రసేనస్య తజ్ జాతం యద్ ఆసీత్ ప్రమతేర్ ధనమ్
రాజ్యం, ధనభాండారం, సైన్యం, ఇంకేమైనా ఉన్న ధనం — ఇవన్నీ ప్రమతికి చెందినవి అన్నీ చిత్రసేనునివిగా మారిపోయాయి.
తస్య పుత్రో బాల ఏవ పురోధసమ్ ఉవాచ హ వైశ్వామిత్రం మహాప్రాజ్ఞం మధుచ్ఛన్దసమ్ ఓజసా
ఆ సమయంలో ప్రమతి కుమారుడు చిన్నవాడే అయినా, మహాజ్ఞాని అయిన వైశ్వామిత్రుడు, మధుచ్ఛందసుని ధైర్యంగా ఇలా అడిగాడు.
కిం మే పిత్రా కృతం పాపం క్వ వా బద్ధో మహామతిః కథమ్ ఏష్యతి స్వం స్థానం కథం పాశైర్ విమోక్ష్యతే
"నా తండ్రి ఏ పాపం చేశాడు? ఆ మహామతి ఎక్కడ బంధించబడ్డాడు? ఆయన తిరిగి తన స్థానం ఎలా చేరుకుంటాడు? ఆ బంధనాల నుంచి ఎలా విడిపోతాడు?" అని అడిగాడు.
సుమతేర్ వచనం శ్రుత్వా ధ్యాత్వా స మునిసత్తమః మధుచ్ఛన్దా జగాదేదం ప్రమతేర్ వర్తనం తదా
సుమతి మాటలు విని, ఆ మహర్షి మధుచ్ఛందుడు ధ్యానం చేసి, అప్పట్లో ప్రమతి పరిస్థితిని వివరించాడు.
దేవలోకే తవ పితా బద్ధ ఆస్తే మహామతే కైతవైర్ బహుదోషైశ్ చ భ్రష్టరాజ్యో బభూవ హ
"పండితుడా! నీ తండ్రి దేవలోకంలో బంధించబడి ఉన్నాడు. అనేక మోసాలు, తప్పులతో తన రాజ్యం పోగొట్టుకున్నాడు."
యో యాతి కైతవసభాం స చాపి క్లేశభాగ్ భవేత్ ద్యూతమద్యామిషాదీని వ్యసనాని నృపాత్మజ
"ఎవరు జూదగృహానికి వెళ్తారో వారు బాధలు అనుభవిస్తారు. జూదం, మద్యం, మాంసాహారం ఇవన్నీ నాశనానికి దారితీసేవి, రాజకుమారా!"
పాపినామ్ ఏవ జాయన్తే సదా పాపాత్మకాని హి ఏకైకమ్ అప్య్ అనర్థాయ పాపాయ నరకాయ చ
"పాపులకే పాపాత్మక స్వభావాలు కలుగుతాయి. వాటిలో ఒక్కటి కూడా అనర్థానికి, పాపానికి, నరకానికి దారి తీస్తుంది."
యానాసనాభిలాపాద్యైః కృతైః కైతవవర్తిభిః కులీనాః కలుషీభూతాః కిం పునః కితవో జనః
"రథాలు, ఆసనాలు, మాటలు మొదలైన వాటితో మోసగాళ్లు ఉన్నత కుటుంబాలను కూడా చెడగొడతారు. మరి జూదగాళ్లు ఎలా ఉంటారు?"
కితవస్య తు యా జాయా తప్యతే నిత్యమ్ ఏవ సా స చాపి కితవః పాపో యోషితం వీక్ష్య తప్యతే
"జూదగాడి భార్య ఎప్పుడూ బాధపడుతుంది. ఆ జూదగాడు పాపాత్ముడు, స్త్రీని చూసినప్పుడు తానే బాధపడతాడు."
తాం దృష్ట్వా విగతానన్దో నిత్యం వదతి పాపకృత్ అహో సంసారచక్రే ఽస్మిన్ మయా తుల్యో న పాతకీ
"ఆమెను చూసి, ఆనందం లేకుండా, పాపకార్యాలు చేసే వాడు ఎప్పుడూ ఇలా అంటాడు — 'ఈ సంసార చక్రంలో నాతో సమానమైన పాపి లేడు' అని."
న కించిద్ అపి యస్యాస్తే లోకే విషయజం సుఖమ్ లోకద్వయే ఽపి న సుఖీ కితవః కోపి దృశ్యతే
"ఈ లోకంలో విషయసుఖం ఏమి లేని వాడు — అలాంటి జూదగాడు ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉండడు."
విభాతి చ తథా నిత్యం లజ్జయా దగ్ధమానసః గతధర్మో నిరానన్దో గ్రస్తగర్వస్ తథాటతి
"అటువంటి వాడు ఎప్పుడూ ఇలా కనిపిస్తాడు — లజ్జతో హృదయం కాలిపోయి, ధర్మం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా, గర్వం పోయి, సంచరిస్తూ ఉంటాడు."
అకైతవీ చ యా వృత్తిః సా ప్రశస్తా ద్విజన్మనామ్ కృషిగోరక్ష్యవాణిజ్యమ్ అపి కుర్యాన్ న కైతవమ్
మోసం లేని జీవన విధానం ద్విజులకు శ్రేష్ఠమైనది. వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం చేయవచ్చు, కానీ ఎప్పుడూ మోసం చేయకూడదు.
యస్ తు కైతవవృత్త్యా హి ధనమ్ ఆహర్తుమ్ ఇచ్ఛతి ధర్మార్థకామాభిజనైః స విముచ్యేత పౌరుషాత్
ఎవరైనా మోసంతో ధనం సంపాదించాలనుకుంటే, అతడు తన చేతల వల్ల ధర్మం, ఐశ్వర్యం, సుఖం, మంచి వంశాన్ని కోల్పోతాడు.
వేదే ఽపి దూషితం కర్మ తవ పిత్రా తదాదృతమ్ తస్మాత్ కిం కుర్మహే వత్స యద్ ఉక్తం తే విధీయతే
వేదంలో కూడా ఆ చర్యను తప్పు అని చెప్పారు; నీ తండ్రి కూడా అలాగే భావించాడు. అందువల్ల, ప్రియమైన వాడా, నీకు చెప్పినదాన్ని పాటించాలి.
విధాతృవిహితం మార్గం కో ను వాత్యేతి పణ్డితః
సృష్టికర్త నిర్ణయించిన మార్గాన్ని జ్ఞానులు ఎవరు దాటి పోగలరు?
ఏతత్ పురోధసో వాక్యం శ్రుత్వా సుమతిర్ అబ్రవీత్
పురోహితుడు చెప్పిన మాటలు విని, సుమతి ఇలా అన్నాడు.
కిం కృత్వా ప్రమతిస్ తాతః పునా రాజ్యమ్ అవాప్నుయాత్
తండ్రి, ప్రమతి ఏమి చేయాలి? మళ్లీ రాజ్యం పొందాలంటే ఏం చేయాలి?
పునర్ ధ్యాత్వా మధుచ్ఛన్దాః సుమతిం చేదమ్ అబ్రవీత్
మధుచ్ఛందుడు మళ్లీ ఆలోచించి, సుమతిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
గౌతమీం యాహి వత్స త్వం తత్ర పూజయ శంకరమ్ అదితిం వరుణం విష్ణుం తతః పాశాద్ విమోక్ష్యతే
బిడ్డా, నీవు గౌతమీ నదికి వెళ్ళి, అక్కడ శంకరుడు, అదితి, వరుణుడు, విష్ణువును పూజించు. అప్పుడు బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతావు.
తథేత్య్ ఉక్త్వా జగామాశు గఙ్గాం నత్వా జనార్దనమ్ పూజయామ్ ఆస శంభుం చ తపస్ తేపే యతవ్రతః
అలా అని వెంటనే గంగా నదికి వెళ్లి, జనార్దనుడికి నమస్కరించి, శంభువును పూజించి, నియమంగా తపస్సు చేశాడు.
సహస్రమ్ ఏకం వర్షాణాం బద్ధం పితరమ్ ఆత్మనః మోచయామ్ ఆస దేవేభ్యః పునా రాజ్యమ్ అవాప సః
వెయ్యేళ్లు తపస్సు చేసి, దేవతల చెరలో ఉన్న తన తండ్రిని విముక్తి చేసి, మళ్లీ రాజ్యం పొందాడు.
శివేశాభ్యాం ముక్తపాశో రాజ్యం ప్రాప సుతాత్ స్వకాత్ అవాప్య విద్యాం గాన్ధర్వీం ప్రియశ్ చాసీచ్ ఛతక్రతోః
శివుడు, ఈశ్వరుడు కృపతో బంధనాల నుంచి విడుదలై, తన కుమారుని ద్వారా రాజ్యం పొందాడు. గంధర్వ విద్యను సంపాదించి, ఇంద్రునికి ప్రియుడయ్యాడు.
శాంభవం వైష్ణవం చైవ ఉర్వశీతీర్థమ్ ఏవ చ తతఃప్రభృతి తత్ తీర్థం కైతవం చేతి విశ్రుతమ్
శాంభవ, వైష్ణవ, ఉర్వశీ తీర్థాలు అప్పటి నుండి 'కైతవ తీర్థం'గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
శివవిష్ణుసరిన్మాతుప్రసాదాద్ ఆప్యతే న కిమ్ తత్ర స్నానం చ దానం చ బహుపుణ్యఫలప్రదమ్ పాపపాశవిమోక్షం తు సర్వదుర్గతినాశనమ్
శివుడు, విష్ణువు, నదుల తల్లి అనుగ్రహంతో అక్కడ లభించని దేని లేదు. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం గొప్ప పుణ్యఫలాలను ఇస్తాయి; పాపబంధాల నుంచి విముక్తి కలిగి, అన్ని దుర్గతులు తొలగిపోతాయి.
సాముద్రం తీర్థమ్ ఆఖ్యాతం సర్వతీర్థఫలప్రదమ్ తస్య స్వరూపం వక్ష్యామి శృణు నారద తన్మనాః
సముద్ర తీర్థం అన్నది అన్ని తీర్థాల ఫలితాన్ని ఇస్తుందని ప్రసిద్ధి. దాని స్వరూపాన్ని నేను వివరిస్తాను. నారదా, మనసు పెట్టి విను.
విసృష్టా గౌతమేనాసౌ గఙ్గా పాపప్రణాశనీ లోకానామ్ ఉపకారార్థం ప్రాయాత్ పూర్వార్ణవం ప్రతి
గౌతముడు విడిచిన గంగా పాపాలను నశింపజేసే నది. లోకాల మేలుకోసం తూర్పు సముద్రం వైపు ప్రవహించింది.
ఆగచ్ఛన్తీ దేవనదీ కమణ్డలుధృతా మయా శిరసా చ ధృతా దేవీ శంభునా పరమాత్మనా
దేవనది అయిన ఆ గంగను నేను కమండలంలో పెట్టి, నా తలపై మోశాను. శంభువు, పరమాత్మ కూడా మోశాడు.
విష్ణుపాదాత్ ప్రసూతాం తాం బ్రాహ్మణేన మహాత్మనా ఆనీతాం మర్త్యభవనం స్మరణాద్ అఘనాశనీమ్
విష్ణువు పాదాల నుండి జన్మించిన ఆ గంగను, గొప్ప హృదయమున్న బ్రాహ్మణుడు భూలోకానికి తీసుకొచ్చాడు. ఆమెను స్మరించడమే పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
గురోర్ గురుతమాం సిన్ధుర్ దృష్ట్వా కృత్యమ్ అచిన్తయత్ యా వన్ద్యా జగతామ్ ఈశా బ్రహ్మేశాద్యైర్ నమస్కృతా
గురువులందరిలో గొప్పదైన సముద్రాన్ని చూసి, ఆ ఉపాధ్యాయుడు ఏమి చేయాలో ఆలోచించాడు. ఆమె జగత్తు పాలకులకు పూజ్యురాలు, బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు కూడా నమస్కరించినవారు.