ఏతస్మిన్న్ అన్తరే ప్రాయాద్ అక్షజ్ఞస్ తత్ర నారద విశ్వావసుర్ ఇతి ఖ్యాతో గన్ధర్వాణాం మహేశ్వరః
అంతలో, నారదుడు, జూదంలో నిపుణుడు, అక్కడికి వచ్చాడు. గంధర్వులలో ప్రసిద్ధుడైన విశ్వావసు కూడా అక్కడికి చేరాడు.
గన్ధర్వవిద్యయా రాజంస్ తయా దీవ్యామహే త్వయా తథేత్య్ ఉక్త్వా స నృపతిర్ జితమ్ ఇత్య్ అబ్రవీత్ తదా
"రాజా! గంధర్వ విద్యతో నీతో ఆట ఆడుదాం," అని వారు అన్నారు. రాజు అంగీకరించి, తరువాత "నేను గెలిచాను" అని ప్రకటించాడు.
తౌ జిత్వా నృపతిర్ మౌర్ఖ్యాద్ దేవేన్ద్రం ప్రాహ కశ్మలమ్
వారిని జయించిన తరువాత, రాజు మూర్ఖత్వంతో ఇంద్రుణ్ణి కఠినంగా మాటలాడాడు.
రణే వా దేవనే వాపి న త్వం జేతా కథంచన మహేన్ద్ర సతతం తస్మాద్ అస్మదారాధకో భవ వద కేన ప్రకారేణ జాతా దేవేన్ద్రతా తవ
"పోరులోనైనా, ఆటలోనైనా, నువ్వు ఎప్పుడూ నన్ను గెలవలేవు మహేంద్రా! అందుకే ఎప్పుడూ మాకు సేవకుడిగా ఉండాలి. చెప్పు, నీవు దేవేంద్రుడిగా ఎలా అయ్యావో?"
తథా ప్రాహోర్వశీం గర్వాద్ గచ్ఛ కర్మకరీ భవ ఉర్వశీ ప్రాహ దేవేషు యథా వర్తే తథా త్వయి వర్తేయ సర్వభావేన న మాం ధిక్కర్తుమ్ అర్హసి
అప్పుడు ప్రమతి గర్వంతో ఉర్వశిని చూచి, "పో, పనివాడిగా మారిపో" అన్నాడు. అందుకు ఉర్వశి, "నేను దేవతల మధ్య ఎలా ప్రవర్తిస్తానో, అలాగే నీతోను మనసారా ప్రవర్తిస్తాను. నన్ను నిందించకూడదు" అంది.
తతస్ తాం ప్రమతిః ప్రాహ త్వాదృశ్యః సన్తి చారికాః త్వం కిం విలజ్జసే భద్రే గచ్ఛ కర్మకరీ భవ
ఆ తరువాత ప్రమతి ఆమెతో, "నీలాంటి వారు చాలా మంది ఉన్నారు. నీకు ఎందుకు లజ్జగా ఉంది, సుభద్రే? పో, పనివాడిగా మారిపో" అని అన్నాడు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా నృపేణోక్తం గన్ధర్వాధిపతిస్ తదా చిత్రసేన ఇతి ఖ్యాతః సుతో విశ్వావసోర్ బలీ
ఇది విని, రాజు ఆ సమయంలో గంధర్వాధిపతిగా ప్రసిద్ధి చెందిన విశ్వావసువు కుమారుడు, బలవంతుడు అయిన చిత్రసేనుని చూచి ఇలా అన్నాడు.
దీవ్యే ఽహం వై త్వయా రాజన్ సర్వేణానేన భూపతే రాజ్యేన జీవితేనాపి మదీయేన తవాపి చ
"రాజా! నీతో నేను జూదంలో పోటీ పడతాను. నా రాజ్యం, నా ప్రాణం, నీ ప్రాణం — ఇవన్నీ పణంగా పెడతాను."
తథేత్య్ ఉక్త్వా పునర్ ఉభౌ చిత్రసేననృపోత్తమౌ దీవ్యేతామ్ అభిసంరబ్ధౌ చిత్రసేనో ఽజయత్ తదా
ఇలా ఒప్పుకుని, చిత్రసేనుడు, ఆ మహారాజు ఇద్దరూ ఉత్సాహంగా జూదం ఆడారు. ఆ సమయంలో చిత్రసేనుడు గెలిచాడు.
గాన్ధర్వైస్ తం మహాపాశైర్ బబన్ధ నృపతిం తదా చిత్రసేనో ఽజయత్ సర్వమ్ ఉర్వశీముఖ్యతః పణైః
ఆ సమయంలో గంధర్వులు గొప్ప గొప్ప బంధాలతో ఆ రాజును కట్టేశారు. చిత్రసేనుడు అన్నీ గెలుచుకున్నాడు, ముఖ్యంగా ఉర్వశిని పణంగా పొందాడు.
రాజ్యం కోశం బలం చైవ యద్ అన్యద్ వసు కించన చిత్రసేనస్య తజ్ జాతం యద్ ఆసీత్ ప్రమతేర్ ధనమ్
రాజ్యం, ధనభాండారం, సైన్యం, ఇంకేమైనా ఉన్న ధనం — ఇవన్నీ ప్రమతికి చెందినవి అన్నీ చిత్రసేనునివిగా మారిపోయాయి.
తస్య పుత్రో బాల ఏవ పురోధసమ్ ఉవాచ హ వైశ్వామిత్రం మహాప్రాజ్ఞం మధుచ్ఛన్దసమ్ ఓజసా
ఆ సమయంలో ప్రమతి కుమారుడు చిన్నవాడే అయినా, మహాజ్ఞాని అయిన వైశ్వామిత్రుడు, మధుచ్ఛందసుని ధైర్యంగా ఇలా అడిగాడు.
కిం మే పిత్రా కృతం పాపం క్వ వా బద్ధో మహామతిః కథమ్ ఏష్యతి స్వం స్థానం కథం పాశైర్ విమోక్ష్యతే
"నా తండ్రి ఏ పాపం చేశాడు? ఆ మహామతి ఎక్కడ బంధించబడ్డాడు? ఆయన తిరిగి తన స్థానం ఎలా చేరుకుంటాడు? ఆ బంధనాల నుంచి ఎలా విడిపోతాడు?" అని అడిగాడు.
సుమతేర్ వచనం శ్రుత్వా ధ్యాత్వా స మునిసత్తమః మధుచ్ఛన్దా జగాదేదం ప్రమతేర్ వర్తనం తదా
సుమతి మాటలు విని, ఆ మహర్షి మధుచ్ఛందుడు ధ్యానం చేసి, అప్పట్లో ప్రమతి పరిస్థితిని వివరించాడు.
దేవలోకే తవ పితా బద్ధ ఆస్తే మహామతే కైతవైర్ బహుదోషైశ్ చ భ్రష్టరాజ్యో బభూవ హ
"పండితుడా! నీ తండ్రి దేవలోకంలో బంధించబడి ఉన్నాడు. అనేక మోసాలు, తప్పులతో తన రాజ్యం పోగొట్టుకున్నాడు."
యో యాతి కైతవసభాం స చాపి క్లేశభాగ్ భవేత్ ద్యూతమద్యామిషాదీని వ్యసనాని నృపాత్మజ
"ఎవరు జూదగృహానికి వెళ్తారో వారు బాధలు అనుభవిస్తారు. జూదం, మద్యం, మాంసాహారం ఇవన్నీ నాశనానికి దారితీసేవి, రాజకుమారా!"
పాపినామ్ ఏవ జాయన్తే సదా పాపాత్మకాని హి ఏకైకమ్ అప్య్ అనర్థాయ పాపాయ నరకాయ చ
"పాపులకే పాపాత్మక స్వభావాలు కలుగుతాయి. వాటిలో ఒక్కటి కూడా అనర్థానికి, పాపానికి, నరకానికి దారి తీస్తుంది."
యానాసనాభిలాపాద్యైః కృతైః కైతవవర్తిభిః కులీనాః కలుషీభూతాః కిం పునః కితవో జనః
"రథాలు, ఆసనాలు, మాటలు మొదలైన వాటితో మోసగాళ్లు ఉన్నత కుటుంబాలను కూడా చెడగొడతారు. మరి జూదగాళ్లు ఎలా ఉంటారు?"
కితవస్య తు యా జాయా తప్యతే నిత్యమ్ ఏవ సా స చాపి కితవః పాపో యోషితం వీక్ష్య తప్యతే
"జూదగాడి భార్య ఎప్పుడూ బాధపడుతుంది. ఆ జూదగాడు పాపాత్ముడు, స్త్రీని చూసినప్పుడు తానే బాధపడతాడు."
తాం దృష్ట్వా విగతానన్దో నిత్యం వదతి పాపకృత్ అహో సంసారచక్రే ఽస్మిన్ మయా తుల్యో న పాతకీ
"ఆమెను చూసి, ఆనందం లేకుండా, పాపకార్యాలు చేసే వాడు ఎప్పుడూ ఇలా అంటాడు — 'ఈ సంసార చక్రంలో నాతో సమానమైన పాపి లేడు' అని."
న కించిద్ అపి యస్యాస్తే లోకే విషయజం సుఖమ్ లోకద్వయే ఽపి న సుఖీ కితవః కోపి దృశ్యతే
"ఈ లోకంలో విషయసుఖం ఏమి లేని వాడు — అలాంటి జూదగాడు ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉండడు."
విభాతి చ తథా నిత్యం లజ్జయా దగ్ధమానసః గతధర్మో నిరానన్దో గ్రస్తగర్వస్ తథాటతి
"అటువంటి వాడు ఎప్పుడూ ఇలా కనిపిస్తాడు — లజ్జతో హృదయం కాలిపోయి, ధర్మం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా, గర్వం పోయి, సంచరిస్తూ ఉంటాడు."
అకైతవీ చ యా వృత్తిః సా ప్రశస్తా ద్విజన్మనామ్ కృషిగోరక్ష్యవాణిజ్యమ్ అపి కుర్యాన్ న కైతవమ్
మోసం లేని జీవన విధానం ద్విజులకు శ్రేష్ఠమైనది. వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం చేయవచ్చు, కానీ ఎప్పుడూ మోసం చేయకూడదు.
యస్ తు కైతవవృత్త్యా హి ధనమ్ ఆహర్తుమ్ ఇచ్ఛతి ధర్మార్థకామాభిజనైః స విముచ్యేత పౌరుషాత్
ఎవరైనా మోసంతో ధనం సంపాదించాలనుకుంటే, అతడు తన చేతల వల్ల ధర్మం, ఐశ్వర్యం, సుఖం, మంచి వంశాన్ని కోల్పోతాడు.
వేదే ఽపి దూషితం కర్మ తవ పిత్రా తదాదృతమ్ తస్మాత్ కిం కుర్మహే వత్స యద్ ఉక్తం తే విధీయతే
వేదంలో కూడా ఆ చర్యను తప్పు అని చెప్పారు; నీ తండ్రి కూడా అలాగే భావించాడు. అందువల్ల, ప్రియమైన వాడా, నీకు చెప్పినదాన్ని పాటించాలి.
విధాతృవిహితం మార్గం కో ను వాత్యేతి పణ్డితః
సృష్టికర్త నిర్ణయించిన మార్గాన్ని జ్ఞానులు ఎవరు దాటి పోగలరు?
ఏతత్ పురోధసో వాక్యం శ్రుత్వా సుమతిర్ అబ్రవీత్
పురోహితుడు చెప్పిన మాటలు విని, సుమతి ఇలా అన్నాడు.
కిం కృత్వా ప్రమతిస్ తాతః పునా రాజ్యమ్ అవాప్నుయాత్
తండ్రి, ప్రమతి ఏమి చేయాలి? మళ్లీ రాజ్యం పొందాలంటే ఏం చేయాలి?
పునర్ ధ్యాత్వా మధుచ్ఛన్దాః సుమతిం చేదమ్ అబ్రవీత్
మధుచ్ఛందుడు మళ్లీ ఆలోచించి, సుమతిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
గౌతమీం యాహి వత్స త్వం తత్ర పూజయ శంకరమ్ అదితిం వరుణం విష్ణుం తతః పాశాద్ విమోక్ష్యతే
బిడ్డా, నీవు గౌతమీ నదికి వెళ్ళి, అక్కడ శంకరుడు, అదితి, వరుణుడు, విష్ణువును పూజించు. అప్పుడు బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతావు.