జహాసేన్ద్రం పాశహస్తం ప్రమతిః క్షత్రియర్షభః తం హసన్తమ్ అథాలక్ష్య హరిః ప్రమతిమ్ అబ్రవీత్
ప్రమతి అనే క్షత్రియశ్రేష్ఠుడు, చేతిలో పాశం పట్టుకున్న ఇంద్రుణ్ణి పట్టుకున్నాడు. ఇంద్రుడు నవ్వుతుండగా, హరి ప్రమతిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
దేవాలయే మహాబుద్ధే మరుద్భిః క్రీడితైర్ అలమ్ దిశో జిత్వా దివం ప్రాప్తః కురు క్రీడాం మయా సహ
"మహాబుద్ధిమంతుడా! దేవాలయంలో మరుదులతో ఆటలు చాలించు. దిక్కులను జయించి స్వర్గానికి వచ్చినావు కదా, ఇక నాతో కలిసి ఆట ఆడు."
సకషాయం హరివచో నిశమ్య ప్రమతిర్ నృపః తథేత్య్ ఉవాచ దేవేన్ద్రం నిష్కృతిం కాం తు మన్యసే తచ్ ఛ్రుత్వా ప్రమతేర్ వాక్యం సురరాణ్ నృపమ్ అబ్రవీత్
హరివాక్యాన్ని వినగానే ప్రమతి రాజు "అలాగే" అని సమ్మతించాడు. అప్పుడు ఇంద్రుణ్ణి చూచి, "నీవు ఏదైనా పణంగా పెట్టదలచుకున్నావా?" అని అడిగాడు. ప్రమతి మాటలు విని దేవేంద్రుడు ఇలా అన్నాడు:
ఉర్వశ్య్ ఏవ పణో ఽస్మాకం ప్రాప్యా యా నిఖిలైర్ మఖైః
"మా పక్షాన పణంగా ఉర్వశీనే ఉంటుంది. యాగాల ద్వారా అందరూ ఆమెను పొందవచ్చు."
ఏతచ్ ఛ్రుత్వేన్ద్రవచనం ప్రమతిః ప్రాహ గర్వితః ఉర్వశీం నిష్కృతిం మన్యే త్వం రాజన్ కిం ను మన్యసే
ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, ప్రమతి గర్వంతో ఇలా అన్నాడు: "నేను పణంగా ఉర్వశీనే భావిస్తున్నాను. రాజా! నీవు ఏమనుకుంటున్నావు?"
యద్ బ్రవీషి సురేశాన తన్ మన్యే ఽహం శతక్రతో ప్రాహేన్ద్రం ప్రమతిస్ తద్వన్ నిష్కృత్యై దక్షిణం కరమ్ సవర్మ సశరం ధర్మ్యం దేహి దీవ్యామహే వయమ్
"నీవు చెప్పింది, దేవతాధిపతీ, నేను అంగీకరిస్తాను, శతక్రతూ! పణంగా నీ కుడి చేయి, ఆయుధంతో, ధర్మబద్ధంగా ఇవ్వు. మనం ఆట ఆడుదాం," అని ప్రమతి ఇంద్రుణ్ణి ఉద్దేశించి అన్నాడు.
తావ్ ఏవం సంవిదం కృత్వా దేవనాయోపతస్థతుః ప్రమతిర్ జితవాంస్ తత్ర ఉర్వశీం దైవతస్త్రియమ్ తాం జిత్వా ప్రమతిః ప్రాహ సంరమ్భాత్ తం శతక్రతుమ్
అలా ఇద్దరూ ఒప్పందం చేసుకుని ఆట పట్టిక వద్దకు వెళ్లారు. అక్కడ ప్రమతి విజయం సాధించి, దేవతా స్త్రీ అయిన ఉర్వశీని గెలుచుకున్నాడు. గెలిచిన ఆనందంలో ప్రమతి కోపంతో శతక్రతువును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
నిష్కృత్యై పునర్ అన్యన్ మే పశ్చాద్ దీవ్యే త్వయా విభో
"పణంగా ఇంకొకటి ఇవ్వు; తరువాత మళ్లీ నీవు ఆట ఆడవచ్చు, మహాబలుడా!"
దేవయోగ్యమ్ అథో వజ్రం జైత్రం సరథమ్ ఉత్తమమ్ దీవ్యే ఽహం తేన నృపతే కరేణాప్య్ అవిచారయన్
"దేవతలకు యోగ్యమైన, విజయాన్ని కలిగించే, ఉత్తమమైన వజ్రాయుధ రథాన్ని నాకు ఇవ్వు. దానితో, రాజా, నేను ఆడతాను, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా."
స గృహీత్వా తదా పాశాన్ అన్యాంశ్ చ మణిభూషితాన్ జితమ్ ఇత్య్ అబ్రవీచ్ ఛక్రం ప్రమతిః ప్రహసంస్ తదా
అప్పుడు ప్రమతి ఆ పాశాలను, ఇతర రత్నాభరణాలను తీసుకుని, నవ్వుతూ ఇంద్రుణ్ణి చూచి, "నేను గెలిచాను!" అని ప్రకటించాడు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే ప్రాయాద్ అక్షజ్ఞస్ తత్ర నారద విశ్వావసుర్ ఇతి ఖ్యాతో గన్ధర్వాణాం మహేశ్వరః
అంతలో, నారదుడు, జూదంలో నిపుణుడు, అక్కడికి వచ్చాడు. గంధర్వులలో ప్రసిద్ధుడైన విశ్వావసు కూడా అక్కడికి చేరాడు.
గన్ధర్వవిద్యయా రాజంస్ తయా దీవ్యామహే త్వయా తథేత్య్ ఉక్త్వా స నృపతిర్ జితమ్ ఇత్య్ అబ్రవీత్ తదా
"రాజా! గంధర్వ విద్యతో నీతో ఆట ఆడుదాం," అని వారు అన్నారు. రాజు అంగీకరించి, తరువాత "నేను గెలిచాను" అని ప్రకటించాడు.
తౌ జిత్వా నృపతిర్ మౌర్ఖ్యాద్ దేవేన్ద్రం ప్రాహ కశ్మలమ్
వారిని జయించిన తరువాత, రాజు మూర్ఖత్వంతో ఇంద్రుణ్ణి కఠినంగా మాటలాడాడు.
రణే వా దేవనే వాపి న త్వం జేతా కథంచన మహేన్ద్ర సతతం తస్మాద్ అస్మదారాధకో భవ వద కేన ప్రకారేణ జాతా దేవేన్ద్రతా తవ
"పోరులోనైనా, ఆటలోనైనా, నువ్వు ఎప్పుడూ నన్ను గెలవలేవు మహేంద్రా! అందుకే ఎప్పుడూ మాకు సేవకుడిగా ఉండాలి. చెప్పు, నీవు దేవేంద్రుడిగా ఎలా అయ్యావో?"
తథా ప్రాహోర్వశీం గర్వాద్ గచ్ఛ కర్మకరీ భవ ఉర్వశీ ప్రాహ దేవేషు యథా వర్తే తథా త్వయి వర్తేయ సర్వభావేన న మాం ధిక్కర్తుమ్ అర్హసి
అప్పుడు ప్రమతి గర్వంతో ఉర్వశిని చూచి, "పో, పనివాడిగా మారిపో" అన్నాడు. అందుకు ఉర్వశి, "నేను దేవతల మధ్య ఎలా ప్రవర్తిస్తానో, అలాగే నీతోను మనసారా ప్రవర్తిస్తాను. నన్ను నిందించకూడదు" అంది.
తతస్ తాం ప్రమతిః ప్రాహ త్వాదృశ్యః సన్తి చారికాః త్వం కిం విలజ్జసే భద్రే గచ్ఛ కర్మకరీ భవ
ఆ తరువాత ప్రమతి ఆమెతో, "నీలాంటి వారు చాలా మంది ఉన్నారు. నీకు ఎందుకు లజ్జగా ఉంది, సుభద్రే? పో, పనివాడిగా మారిపో" అని అన్నాడు.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా నృపేణోక్తం గన్ధర్వాధిపతిస్ తదా చిత్రసేన ఇతి ఖ్యాతః సుతో విశ్వావసోర్ బలీ
ఇది విని, రాజు ఆ సమయంలో గంధర్వాధిపతిగా ప్రసిద్ధి చెందిన విశ్వావసువు కుమారుడు, బలవంతుడు అయిన చిత్రసేనుని చూచి ఇలా అన్నాడు.
దీవ్యే ఽహం వై త్వయా రాజన్ సర్వేణానేన భూపతే రాజ్యేన జీవితేనాపి మదీయేన తవాపి చ
"రాజా! నీతో నేను జూదంలో పోటీ పడతాను. నా రాజ్యం, నా ప్రాణం, నీ ప్రాణం — ఇవన్నీ పణంగా పెడతాను."
తథేత్య్ ఉక్త్వా పునర్ ఉభౌ చిత్రసేననృపోత్తమౌ దీవ్యేతామ్ అభిసంరబ్ధౌ చిత్రసేనో ఽజయత్ తదా
ఇలా ఒప్పుకుని, చిత్రసేనుడు, ఆ మహారాజు ఇద్దరూ ఉత్సాహంగా జూదం ఆడారు. ఆ సమయంలో చిత్రసేనుడు గెలిచాడు.
గాన్ధర్వైస్ తం మహాపాశైర్ బబన్ధ నృపతిం తదా చిత్రసేనో ఽజయత్ సర్వమ్ ఉర్వశీముఖ్యతః పణైః
ఆ సమయంలో గంధర్వులు గొప్ప గొప్ప బంధాలతో ఆ రాజును కట్టేశారు. చిత్రసేనుడు అన్నీ గెలుచుకున్నాడు, ముఖ్యంగా ఉర్వశిని పణంగా పొందాడు.
రాజ్యం కోశం బలం చైవ యద్ అన్యద్ వసు కించన చిత్రసేనస్య తజ్ జాతం యద్ ఆసీత్ ప్రమతేర్ ధనమ్
రాజ్యం, ధనభాండారం, సైన్యం, ఇంకేమైనా ఉన్న ధనం — ఇవన్నీ ప్రమతికి చెందినవి అన్నీ చిత్రసేనునివిగా మారిపోయాయి.
తస్య పుత్రో బాల ఏవ పురోధసమ్ ఉవాచ హ వైశ్వామిత్రం మహాప్రాజ్ఞం మధుచ్ఛన్దసమ్ ఓజసా
ఆ సమయంలో ప్రమతి కుమారుడు చిన్నవాడే అయినా, మహాజ్ఞాని అయిన వైశ్వామిత్రుడు, మధుచ్ఛందసుని ధైర్యంగా ఇలా అడిగాడు.
కిం మే పిత్రా కృతం పాపం క్వ వా బద్ధో మహామతిః కథమ్ ఏష్యతి స్వం స్థానం కథం పాశైర్ విమోక్ష్యతే
"నా తండ్రి ఏ పాపం చేశాడు? ఆ మహామతి ఎక్కడ బంధించబడ్డాడు? ఆయన తిరిగి తన స్థానం ఎలా చేరుకుంటాడు? ఆ బంధనాల నుంచి ఎలా విడిపోతాడు?" అని అడిగాడు.
సుమతేర్ వచనం శ్రుత్వా ధ్యాత్వా స మునిసత్తమః మధుచ్ఛన్దా జగాదేదం ప్రమతేర్ వర్తనం తదా
సుమతి మాటలు విని, ఆ మహర్షి మధుచ్ఛందుడు ధ్యానం చేసి, అప్పట్లో ప్రమతి పరిస్థితిని వివరించాడు.
దేవలోకే తవ పితా బద్ధ ఆస్తే మహామతే కైతవైర్ బహుదోషైశ్ చ భ్రష్టరాజ్యో బభూవ హ
"పండితుడా! నీ తండ్రి దేవలోకంలో బంధించబడి ఉన్నాడు. అనేక మోసాలు, తప్పులతో తన రాజ్యం పోగొట్టుకున్నాడు."
యో యాతి కైతవసభాం స చాపి క్లేశభాగ్ భవేత్ ద్యూతమద్యామిషాదీని వ్యసనాని నృపాత్మజ
"ఎవరు జూదగృహానికి వెళ్తారో వారు బాధలు అనుభవిస్తారు. జూదం, మద్యం, మాంసాహారం ఇవన్నీ నాశనానికి దారితీసేవి, రాజకుమారా!"
పాపినామ్ ఏవ జాయన్తే సదా పాపాత్మకాని హి ఏకైకమ్ అప్య్ అనర్థాయ పాపాయ నరకాయ చ
"పాపులకే పాపాత్మక స్వభావాలు కలుగుతాయి. వాటిలో ఒక్కటి కూడా అనర్థానికి, పాపానికి, నరకానికి దారి తీస్తుంది."
యానాసనాభిలాపాద్యైః కృతైః కైతవవర్తిభిః కులీనాః కలుషీభూతాః కిం పునః కితవో జనః
"రథాలు, ఆసనాలు, మాటలు మొదలైన వాటితో మోసగాళ్లు ఉన్నత కుటుంబాలను కూడా చెడగొడతారు. మరి జూదగాళ్లు ఎలా ఉంటారు?"
కితవస్య తు యా జాయా తప్యతే నిత్యమ్ ఏవ సా స చాపి కితవః పాపో యోషితం వీక్ష్య తప్యతే
"జూదగాడి భార్య ఎప్పుడూ బాధపడుతుంది. ఆ జూదగాడు పాపాత్ముడు, స్త్రీని చూసినప్పుడు తానే బాధపడతాడు."
తాం దృష్ట్వా విగతానన్దో నిత్యం వదతి పాపకృత్ అహో సంసారచక్రే ఽస్మిన్ మయా తుల్యో న పాతకీ
"ఆమెను చూసి, ఆనందం లేకుండా, పాపకార్యాలు చేసే వాడు ఎప్పుడూ ఇలా అంటాడు — 'ఈ సంసార చక్రంలో నాతో సమానమైన పాపి లేడు' అని."