తేషాం కనీయాన్ యో భ్రాతా శాన్తో గుణగణైర్ వృతః ఆసన్దివ ఇతి ఖ్యాతః సర్వజ్ఞానో మహామతిః
వారిలో చిన్నవాడు, అనేక గుణాలతో అలంకృతుడై, అసందివ అని ప్రసిద్ధి. అతడు సమస్త జ్ఞానం కలవాడు, గొప్ప మేధావి.
వివాహాయ పితా తస్మాఐ ఆసన్దివాయ యత్నవాన్ ఏతస్మిన్న్ అన్తరే రాత్రౌ సుప్తం తం ద్విజపుత్రకమ్
అసందివకు పెళ్లి చేయాలని అతని తండ్రి ప్రయత్నించేవాడు. ఆ సమయంలో, రాత్రి సమయంలో, ఆ బ్రాహ్మణ కుమారుడు నిద్రపోతున్నాడు.
అవిష్ణుస్మరణం సౌమ్యశిరస్కమ్ అసమాహితమ్ ఆసన్దివం క్రూరరూపా రాక్షసీ కామరూపిణీ
విష్ణువు స్మరణ లేకుండా, మృదువైన మనసుతో, ఏకాగ్రత లేకుండా ఉన్న అసందివను, భయంకరమైన రూపంలో, కావలసినట్లు మారే రాక్షసి పట్టుకుంది.
తమ్ ఆదాయాగమచ్ ఛీఘ్రం గౌతమ్యా దక్షిణే తటే శ్రీగిరేర్ ఉత్తరే పారే బహుబ్రాహ్మణసేవితమ్
ఆమె అతన్ని వెంటనే గౌతమి నదికి దక్షిణ తీరానికి, శ్రీగిరి ఉత్తర తీరంలో, అనేక బ్రాహ్మణులు ఉండే ప్రాంతానికి తీసుకెళ్లింది.
నగరం ధర్మనిలయం లక్ష్మ్యా నిలయమ్ ఏవ చ తత్ర రాజా బృహత్కీర్తిః సర్వక్షత్రగుణాన్వితః
అక్కడ ధర్మానికి నిలయమైన, లక్ష్మికి నివాసమైన ఒక నగరం ఉంది. ఆ నగరానికి బృహత్కీర్తి అనే రాజు ఉన్నాడు. అతడికి అన్ని రాజధర్మ గుణాలు ఉన్నాయి.
తస్యామితక్షేమసుభిక్షయుక్తం నిశావసానే ద్విజపుత్రయుక్తా సా రాక్షసీ తత్ పురమ్ ఆససాద మనోజ్ఞరూపాణి బిభర్తి నిత్యమ్
ఆ రాత్రి చివర్లో, బ్రాహ్మణ కుమారుడితో కలిసి, ఆ రాక్షసి ఆ నగరానికి చేరింది. ఆ నగరం సురక్షితంగా, సుభిక్షంగా ఉండేది. ఆమె ఎప్పుడూ ఆకర్షణీయమైన రూపాలు ధరించేది.
సా కామరూపేణ చరత్య్ అశేషాం మహీమ్ ఇమాం తేన సమం ద్విజేన గోదావరీదక్షిణతీరభాగే వృద్ధాకృతిస్ తం ద్విజమ్ ఆహ భీమా
ఆమె కావలసిన రూపంలో మారుతూ, ఈ భూమంతా సంచరించేది. ఆ బ్రాహ్మణునితో కలిసి, గోదావరి దక్షిణ తీరంలో, వృద్ధురాలిగా మారి, భయపెట్టే విధంగా అతనితో మాట్లాడింది.
ఏషా తు గఙ్గా ద్విజముఖ్య సంధ్యా ఉపాస్యతాం విప్రవరైః సమేత్య యథోచితం విప్రవరాస్ తు కాలే నోపాసతే యత్నత ఏవ సంధ్యామ్
'ఇది గంగా నది, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! సంధ్యా సమయానికి, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు సమూహంగా వచ్చి యథావిధిగా పూజించాలి. కానీ, సమయానికి వారు శ్రద్ధతో సంధ్యా వందనం చేయరు.'
నీచాస్ త ఏవాభిహితాః సురేశైర్ అన్త్యావసాయిప్రవరాస్ త ఏతే అహం జనిత్రీ తవ చేతి వాచ్యం నో చేద్ ఇదానీం త్వమ్ ఉపైషి నాశమ్
దేవతలందరూ చెప్పినట్టు, వీళ్ళు తక్కువ వర్గానికి చెందినవారు, అంత్యజులలో అత్యుత్తములు. వీళ్ళను చూసి, 'నేను మీ తల్లి, మీరు నా పిల్లలు' అని చెప్పాలి. అలా చెప్పకపోతే, నీవు ఇప్పుడే నాశనమవుతావు.
మద్వాక్యకర్తాసి యది ద్విజేన్ద్ర సుఖం కరిష్యే తవ యత్ ప్రియం చ పునశ్ చ దేశం నిలయం గురూంశ్ చ సంప్రాపయిష్యే నను సత్యమ్ ఏతత్
నా మాటలు వినిపడినట్టు నడుచుకుంటే, ఓ ఉత్తమ ద్విజా, నీకు ఇష్టమైనది చేయడమే కాకుండా, నిన్ను సంతోషంగా ఉంచుతాను. మళ్లీ, నిన్ను నీ ఊరికి, ఇంటికి, గురువుల దగ్గరకు తీసుకెళ్తాను. ఇది నిజమే.
స ప్రాహ కా త్వం ద్విజపుంగవో ఽపి సోవాచ తం రాక్షసీ కామరూపా విశ్వాసయన్తీ శపథైర్ అనేకైస్ తం భ్రాన్తచిత్తం మునిరాజపుత్రమ్
ఆ బ్రాహ్మణుడు, 'నువ్వెవరు?' అని అడిగాడు. అతడు బ్రాహ్మణులలో గొప్పవాడు అయినా, ఆ రాక్షసి అనేక ప్రమాణాలు చేసి, అతడి నమ్మకాన్ని పొందాలని ప్రయత్నించింది. ఆమె కామరూపిణి, మునులలో రాజకుమారుడైన అతడు మనసు గందరగోళంలో ఉన్నాడు.
కఙ్కాలినీ నామ జగత్ప్రసిద్ధా విప్రో ఽపి తామ్ ఆహ నివేదితం యత్ తద్ ఏవ కర్తాస్మి న సంశయో ఽత్ర యత్ తత్ ప్రియం వచ్మి కరోమి చైవ
'నన్ను అందరూ కంకాళినిగా తెలుసుకుంటారు' అని ఆమె చెప్పింది. బ్రాహ్మణుడు, 'నువ్వు చెప్పినదాన్ని నేను తప్పకుండా చేస్తాను, ఇందులో సందేహం లేదు. నీకు ఇష్టమైనది చెప్పమంటే చెబుతాను, చేయమంటే చేస్తాను' అని సమాధానమిచ్చాడు.
తద్ విప్రవచనం శ్రుత్వా రాక్షసీ కామరూపిణీ వృద్ధా తథాపి చార్వఙ్గీ దివ్యాలంకారభూషణా
బ్రాహ్మణుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ రూపాన్ని మార్చుకునే రాక్షసి వృద్ధురాలైనా, ఆమె శరీరం అందంగా, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
ద్విజమ్ ఆదాయ సర్వత్ర మత్సుతో ఽయం గుణాకరః ఏవం వదన్తీ సర్వత్ర యాతి వక్తి కరోతి చ
ఆమె బ్రాహ్మణుణ్ని ఎక్కడికక్కడ తీసుకెళ్లి, 'ఇతడు నా కుమారుడు, గుణాల కూటం' అని అందరికీ చెప్పేది. అలా చెప్పుతూ, అన్ని చోట్ల తిరుగుతూ, మాట్లాడుతూ, అలాగే ప్రవర్తించేది.
తం విప్రం రూపసౌభాగ్యవయోవిద్యావిభూషితమ్ తాం చ వృద్ధాం గుణోపేతామ్ అస్య మాతేతి మేనిరే
బ్రాహ్మణుడిని అందరూ చూశారు—అతనికి అందం, అదృష్టం, యవ్వనం, విద్య, ప్రతిష్ట ఉన్నాయి. వృద్ధురాలైన ఆ మహిళ కూడా మంచి గుణాలతో ఉంది. అందువల్ల, ఆమె అతని తల్లిగా అందరూ భావించారు.
తత్ర ద్విజవరః కశ్చిత్ స్వాం కన్యాం భూషణాన్వితామ్ రాక్షసీం తాం పురస్కృత్య ప్రాదాత్ తస్మై ద్విజాతయే
అక్కడ ఒక గొప్ప బ్రాహ్మణుడు, తన ఆభరణాలతో అలంకరించిన కుమార్తెను, ఆ రాక్షసిని ముందుంచి, ఆ బ్రాహ్మణుడికి పెళ్లి చేసి ఇచ్చాడు.
సా కన్యా తం పతిం ప్రాప్య కృతార్థాస్మీత్య్ అచిన్తయత్ స ద్విజో ఽపి గుణైర్ యుక్తాం పత్నీం దృష్ట్వా సుదుఃఖితః
ఆ యువతి, ఆ బ్రాహ్మణుడిని భర్తగా పొందిన తర్వాత, 'నా కోరిక నెరవేరింది' అని అనుకుంది. కానీ బ్రాహ్మణుడు, తన భార్య మంచి గుణాలతో ఉన్నప్పటికీ, లోపల చాలా బాధపడ్డాడు.
మామ్ ఇయం భక్షయేద్ ఏవ రాక్షసీ పాపరూపిణీ కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి కస్యైతత్ కథయామి వా
'ఈ పాపరూపిణి రాక్షసి నన్ను ఖచ్చితంగా తినేస్తుంది. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి పోవాలి? ఎవరికీ చెప్పాలి?' అని ఆలోచించాడు.
మహత్ సంకటమ్ ఆపన్నం రక్షయిష్యతి కో ఽత్ర మామ్ భార్యా మమేయం కల్యాణీ గుణరూపవయోయుతా ఏనామ్ అప్య్ అశుభాకస్మాద్ భక్షయిష్యతి రాక్షసీ
'ఈ పెద్ద ప్రమాదం నుంచి నన్ను ఎవరు కాపాడతారు? నా భార్య మంచి లక్షణాలు, అందం, యవ్వనంతో ఉన్నా, దురదృష్టవశాత్తూ, ఈ రాక్షసి ఆమెను కూడా తినేస్తుంది' అని బాధపడ్డాడు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే తత్ర భార్యా సా గుణశాలినీ వృద్ధాప్య్ అతిదురాధర్షా సా గతా కుత్రచిత్ తదా
అంతలో, ఆ వృద్ధురాలు అయినా గుణవంతురాలైన భార్య, చాలా భయంకరమైనదీ, ఆ సమయంలో ఎక్కడికో వెళ్లిపోయింది.
ప్రశ్రయావనతా భూత్వా బాలా చాపి పతివ్రతా భర్తారం దుఃఖితం జ్ఞాత్వా పతిం ప్రాహ రహః శనైః
ఆ యువతి, భర్తకు విధేయురాలై, వినయంగా తలవంచి, అతడు బాధలో ఉన్నాడని తెలుసుకుని, నిశ్శబ్దంగా, ఒంటరిగా అతనితో మాట్లాడింది.
కస్మాత్ తే దుఃఖమ్ ఆపన్నం స్వామింస్ తత్త్వం వదస్వ మే
'స్వామీ, నీవు ఎందుకు బాధలో పడ్డావు? నిజం చెప్పు' అని అడిగింది.
శనైః ప్రోవాచ తాం భార్యాం యథావత్ పూర్వవిస్తరమ్ కిమ్ అకథ్యం ప్రియే మిత్రే కులీనాయాం చ యోషితి
అతడు తన భార్యతో నెమ్మదిగా, గతంలో జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పాడు. 'ప్రియమైన స్నేహితుడికైనా, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన భార్యకైనా ఏమి దాచాలి?' అని అన్నాడు.
భర్తృవాక్యం నిశమ్యేదం ప్రోవాచ వదతాం వరా
భర్త మాటలు విని, ఆమె మంచి మాటలు చెప్పే వారిలో ఉత్తమురాలై, సమాధానం చెప్పింది.
అనాత్మనః సర్వతో ఽపి భయమ్ అస్తి గృహేష్వ్ అపి కుతో భయం హ్య్ ఆత్మవతాం కిం పునర్ గౌతమీతటే
'ఆత్మ నియంత్రణ లేనివారికి ఎక్కడైనా భయం ఉంటుంది, ఇల్లులో కూడా. కానీ, ఆత్మవంతులకు భయం ఎక్కడుంటుంది? మరి గౌతమి నదికట్ట వద్ద భయం ఏముంటుంది?' అని చెప్పింది.
వసతాం విష్ణుభక్తానాం విరక్తానాం వివేకినామ్ అత్ర స్నాత్వా శుచిర్ భూత్వా స్తుహి దేవమ్ అనామయమ్
'ఇక్కడ విష్ణుభక్తులు, విరక్తులు, వివేకులు నివసిస్తున్నారు. ఇక్కడ స్నానం చేసి, పవిత్రుడై, దోషరహితుడైన దేవుని స్తుతించు' అని చెప్పింది.
ఏతద్ ఆకర్ణ్య గఙ్గాయాం స్నాత్వా విగతకల్మషః తుష్టావ గౌతమీతీరే ద్విజో నారాయణం తథా
ఇలా విని, గంగా నదిలో స్నానం చేసి పాపాలు పోగొట్టుకున్న ఆ ద్విజుడు, గౌతమీ తీరంలో నారాయణుని స్తుతించాడు.
త్వమ్ అన్తరాత్మా జగతో ఽస్య నాథ త్వమ్ ఏవ కర్తాస్య ముకున్ద హర్తా త్వం పాలకః పాలయసే న దీనమ్ అనాథబన్ధో నరసింహ కస్మాత్
ఈ లోకానికి నీవే అంతరాత్మ, నీవే ప్రభు, నీవే సృష్టికర్త, నీవే రక్షకుడు, నీవే హరించేవాడు, నీవే దయతో అనాథలకు తోడుగా ఉంటావు. నరసింహా! ఎందుకు రక్షించడంలేదు?
శ్రుత్వైతత్ ప్రార్థనం తస్య జగచ్ఛోకనివారణః నారాయణో ఽపి తాం పాపాం నిజఘాన స రాక్షసీమ్
ఆ ద్విజుని ప్రార్థన విని, లోకానికి శోకాన్ని తొలగించేవాడు అయిన నారాయణుడు, ఆ పాపాత్మురాలైన రాక్షసిని సంహరించాడు.
సుదర్శనేన చక్రేణ సహస్రారేణ భాస్వతా తస్మై ప్రాదాద్ వరాన్ ఇష్టాన్ ప్రాపయచ్ చ గురుం ప్రభుః
వెయ్యి spokesలతో ప్రకాశించే సుదర్శన చక్రంతో ప్రభువు అతనికి కావలసిన వరాలు ఇచ్చి, గురువుని దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు.