నిక్షిప్తశస్త్రః పృథివీం చచార పృథివీపతిః ప్రీతిమాన్ అభవద్ రాజా యయాతిర్ అపరాజితః
ఆయుధాలను విడిచి పెట్టిన భూమిపతి యయాతి దేశమంతా సంచరించాడు. అపరాజితుడైన ఆ రాజు సంతృప్తిగా జీవించాడు.
ఏవం విభజ్య పృథివీం యయాతిర్ యదుమ్ అబ్రవీత్ జరాం మే ప్రతిగృహ్ణీష్వ పుత్ర కృత్యాన్తరేణ వై
ఇలా భూమిని విభజించిన యయాతి యదువుతో ఇలా అన్నాడు: 'నా వృద్ధాప్యాన్ని నీవు స్వీకరించు కుమారా, మరో పనికి బదులుగా.'
తరుణస్ తవ రూపేణ చరేయం పృథివీమ్ ఇమామ్ జరాం త్వయి సమాధాయ తం యదుః ప్రత్యువాచ హ
'నీ యవ్వన రూపంతో నేనూ ఈ భూమిని సంచరిస్తాను. నా వృద్ధాప్యాన్ని నీపై ఉంచుతాను.' అని యదువు తండ్రికి సమాధానం ఇచ్చాడు.
అనిర్దిష్టా మయా భిక్షా బ్రాహ్మణస్య ప్రతిశ్రుతా అనపాకృత్య తాం రాజన్ న గ్రహీష్యామి తే జరామ్
'ఒక బ్రాహ్మణునికి నేను ఒక వరం ఇచ్చాను. దాన్ని నెరవేర్చకుండా నీ వృద్ధాప్యాన్ని నేను స్వీకరించను రాజా.'
జరాయాం బహవో దోషాః పానభోజనకారితాః తస్మాజ్ జరాం న తే రాజన్ గ్రహీతుమ్ అహమ్ ఉత్సహే
'వృద్ధాప్యంలో అనేక దోషాలు ఉంటాయి, తినిపించడంలో, త్రాగడంలో కలిగేవి. అందువల్ల రాజా, నీ వృద్ధాప్యాన్ని నేను స్వీకరించలేను.'
సన్తి తే బహవః పుత్రా మత్తః ప్రియతరా నృప ప్రతిగ్రహీతుం ధర్మజ్ఞ పుత్రమ్ అన్యం వృణీష్వ వై
'రాజా! నాకంటే నీకు మరింత ఇష్టమైన కుమారులు చాలామంది ఉన్నారు. ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, మరొక కుమారుణ్ని ఎంచుకో.'
స ఏవమ్ ఉక్తో యదునా రాజా కోపసమన్వితః ఉవాచ వదతాం శ్రేష్ఠో యయాతిర్ గర్హయన్ సుతమ్
యదువు ఇలా సమాధానం ఇచ్చినప్పుడు, రాజు కోపంతో, వాగ్మిలోకంలో శ్రేష్ఠుడైన యయాతి తన కుమారుని నిందిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
క ఆశ్రమస్ తవాన్యో ఽస్తి కో వా ధర్మో విధీయతే మామ్ అనాదృత్య దుర్బుద్ధే యద్ అహం తవ దేశికః
'నీకు ఇంకెక్కడ ఆశ్రమం ఉంది? లేక నీకు వేరే ధర్మమేమైనా ఉందా? నేను నీ గురువు అయినా నన్ను పట్టించుకోకపోవడం ఏమిటి మూర్ఖుడా?'
ఏవమ్ ఉక్త్వా యదుం విప్రాః శశాపైనం స మన్యుమాన్ అరాజ్యా తే ప్రజా మూఢ భవిత్రీతి న సంశయః
ఇలా యదువుతో మాట్లాడి, బ్రాహ్మణులారా, కోపంతో అతడిని శపించాడు: 'నీ ప్రజలపై నీకు రాజ్యాధికారం ఉండదు మూర్ఖుడా, ఇందులో సందేహం లేదు.'
ద్రుహ్యం చ తుర్వసుం చైవాప్య్ అనుం చ ద్విజసత్తమాః ఏవమ్ ఏవాబ్రవీద్ రాజా ప్రత్యాఖ్యాతశ్ చ తైర్ అపి
ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ద్రుహ్యు, తుర్వసు, అనువులకు కూడా రాజు అలాగే అన్నాడు. వారు కూడా రాజును తిరస్కరించారు.
శశాప తాన్ అతిక్రుద్ధో యయాతిర్ అపరాజితః యథావత్ కథితం సర్వం మయాస్య ద్విజసత్తమాః
అపరాజితుడైన యయాతి తీవ్రమైన కోపంతో వారందరినీ శపించాడు. నేను మీకు అన్నీ వివరంగా చెప్పాను ద్విజశ్రేష్ఠులారా.
ఏవం శప్త్వా సుతాన్ సర్వాంశ్ చతురః పురుపూర్వజాన్ తద్ ఏవ వచనం రాజా పురుమ్ అప్య్ ఆహ భో ద్విజాః
ఇలా తన నలుగురు పెద్ద కుమారులను శపించిన తరువాత, అదే మాట పురువునికీ రాజు చెప్పాడు, బ్రాహ్మణులారా.
తరుణస్ తవ రూపేణ చరేయం పృథివీమ్ ఇమామ్ జరాం త్వయి సమాధాయ త్వం పురో యది మన్యసే
నీ అనుమతి ఉంటే, నీ యవ్వన రూపంలో ఈ భూమిని సంచరిస్తాను. వృద్ధాప్యాన్ని నీ మీద ఉంచుతాను.
స జరాం ప్రతిజగ్రాహ పితుః పురుః ప్రతాపవాన్ యయాతిర్ అపి రూపేణ పురోః పర్యచరన్ మహీమ్
పురువు తన తండ్రి వృద్ధాప్యాన్ని అంగీకరించాడు. యయాతి, పురువు యవ్వనాన్ని తీసుకొని, భూమి మీద సంచరించాడు.
స మార్గమాణః కామానామ్ అన్తం నృపతిసత్తమః విశ్వాచ్యా సహితో రేమే వనే చైత్రరథే ప్రభుః
ఆ రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, కోరికలకు అంతం తెలుసుకోవాలని విశ్వాచితో కలిసి చైత్రరథ వనంలో ఆనందంగా గడిపాడు.
యదా చ తృప్తః కామేషు భోగేషు చ నరాధిపః తదా పురోః సకాశాద్ వై స్వాం జరాం ప్రత్యపద్యత
రాజు కోరికలు, భోగాలలో తృప్తి పొందినప్పుడు, తన వృద్ధాప్యాన్ని మళ్లీ పురువుకు ఇచ్చాడు.
యత్ర గాథా మునిశ్రేష్ఠా గీతాః కిల యయాతినా యాభిః ప్రత్యాహరేత్ కామాన్ సర్వశో ఽఙ్గాని కూర్మవత్
అక్కడ, మునిశ్రేష్ఠులారా, యయాతి కొన్ని గీతలు పాడాడు. వాటివల్ల మనిషి తన కోరికలను, కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకునేలా, పూర్తిగా ఉపసంహరించుకోవచ్చు.
న జాతు కామః కామానామ్ ఉపభోగేన శామ్యతి హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ధతే
కామాన్ని అనుభవించడం వల్ల ఎప్పుడూ కోరికలు తీరవు; నెయ్యి పోసిన అగ్నిలా అవి ఇంకా పెరుగుతాయి.
యత్ పృథివ్యాం వ్రీహియవం హిరణ్యం పశవః స్త్రియః నాలమ్ ఏకస్య తత్ సర్వమ్ ఇతి కృత్వా న ముహ్యతి
ఈ భూమిపై ఉన్న అన్నం, యవలు, బంగారం, పశువులు, స్త్రీలు — ఇవన్నీ కలిపినా, ఒకరికి సరిపోవు, అతడు తాను తానే అదుపు చేసుకోకపోతే.
యదా భావం న కురుతే సర్వభూతేషు పాపకమ్ కర్మణా మనసా వాచా బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
ఎవరైనా మనసు, మాట, చేతల ద్వారా ఏ జీవికి కూడా చెడు చేయకుండా ఉంటే, అప్పుడు వారు బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు.
యదా తేభ్యో న బిభేతి యదా చాస్మాన్ న బిభ్యతి యదా నేచ్ఛతి న ద్వేష్టి బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
ఎవరైనా ఇతరులను భయపడకుండా, ఇతరులకు భయం కలిగించకుండా, ఆశపడకుండా, ద్వేషించకుండా ఉంటే, అప్పుడు వారు బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు.
యా దుస్త్యజా దుర్మతిభిర్ యా న జీర్యతి జీర్యతః యో ఽసౌ ప్రాణాన్తికో రోగస్ తాం తృష్ణాం త్యజతః సుఖమ్
మూర్ఖులకు విడిచిపెట్టడం చాలా కష్టమైన, వృద్ధాప్యంతో కూడినవారికీ వృద్ధాప్యం రాని, ప్రాణాంతక వ్యాధిలాంటి తృష్ణను విడిచినవారికి సుఖం లభిస్తుంది.
జీర్యన్తి జీర్యతః కేశా దన్తా జీర్యన్తి జీర్యతః ధనాశా జీవితాశా చ జీర్యతో ఽపి న జీర్యతి
వృద్ధాప్యంతో జుట్టు పండుతుంది, పళ్ళు పాడవుతాయి. కాని ధనాస, జీవనాస మాత్రం వృద్ధాప్యంతో కూడినవారికీ వృద్ధాప్యం రావు.
యచ్ చ కామసుఖం లోకే యచ్ చ దివ్యం మహత్ సుఖమ్ తృష్ణాక్షయసుఖస్యైతే నార్హన్తి షోడశీం కలామ్
ఈ లోకంలోని అన్ని కామసుఖాలు, దివ్యమైన మహాసుఖాలు కూడా తృష్ణను విడిచిన ఆనందానికి పదహారు వంతులలో ఒక్క వంతుకూడా సరిపోవు.
ఏవమ్ ఉక్త్వా స రాజర్షిః సదారః ప్రావిశద్ వనమ్ కాలేన మహతా చాయం చచార విపులం తపః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రాజర్షి తన భార్యతో కలిసి అడవిలోకి వెళ్లి, చాలా కాలం గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
భృగుతుఙ్గే గతిం ప్రాప తపసో ఽన్తే మహాయశాః అనశ్నన్ దేహమ్ ఉత్సృజ్య సదారః స్వర్గమ్ ఆప్తవాన్
తపస్సు ముగిసినప్పుడు, మహాప్రతిష్ఠ గలవాడు భృగుతుంగ పర్వతాన్ని చేరి, ఆహారం తీసుకోకుండా శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, భార్యతో కలిసి స్వర్గాన్ని పొందాడు.
తస్య వంశే మునిశ్రేష్ఠాః పఞ్చ రాజర్షిసత్తమాః యైర్ వ్యాప్తా పృథివీ సర్వా సూర్యస్యేవ గభస్తిభిః
అతని వంశంలో ఐదుగురు మహర్షులు, రాజర్షులు పుట్టారు. వారు సూర్యుని కిరణాల్లా భూమంతా వ్యాపించారు.
యదోస్ తు వంశం వక్ష్యామి శృణుధ్వం రాజసత్కృతమ్ యత్ర నారాయణో జజ్ఞే హరిర్ వృష్ణికులోద్వహః
ఇప్పుడు యదు వంశాన్ని, రాజులచే గౌరవించబడినదాన్ని వర్ణిస్తాను. అందులోనే నారాయణుడు, హరి, వృష్ణికుల మహిమగా జన్మించాడు.
సుస్థః ప్రజావాన్ ఆయుష్మాన్ కీర్తిమాంశ్ చ భవేన్ నరః యయాతిచరితం నిత్యమ్ ఇదం శృణ్వన్ ద్విజోత్తమాః
యయాతి చరిత్రను ఎవరైనా ఎప్పుడూ వినితే, వారు ఆరోగ్యంగా, సంతానవంతులుగా, దీర్ఘాయుష్మంతులుగా, కీర్తివంతులుగా ఉంటారు, ద్విజశ్రేష్ఠులారా.
పురోర్ వంశం వయం సూత శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామ తత్త్వతః ద్రుహ్యస్యానోర్ యదోశ్ చైవ తుర్వసోశ్ చ పృథక్ పృథక్
సూతా! మేము పురువు, ద్రుహ్యు, అను, యదు, తుర్వసు వంశాలను వేరువేరుగా నిజంగా వినాలని కోరుతున్నాము.