తావత్ కన్యా ప్రదాతవ్యా నో చేత్ పిత్రోర్ అధోగతిః పితుః స్వరూపం పుత్రః స్యాద్ యః పితా పుత్ర ఏవ సః
అంతవరకు కూతురిని వివాహం చేయాలి. లేకపోతే తల్లిదండ్రులు దిగజారిపోతారు. కుమారుడు తండ్రి స్వరూపమే; తండ్రే కుమారుడవుతాడు.
ఆత్మనః సుఖితాం లోకే కో న కుర్యాత్ కరోతి చ యత్ కన్యాయాం పితా కుర్యాద్ దానం పూజనమ్ ఈక్షణమ్
ఈ లోకంలో తన పిల్లలు సంతోషంగా ఉండాలని ఎవరు కోరుకోరు? తండ్రి తన కూతురికి ఇచ్చేది, గౌరవించేది, చూసేది — ఇవన్నీ—
యత్ కృతం తత్ కృతం విద్యాత్ తాసు దత్తం తద్ అక్షయమ్ యద్ దత్తం తాసు కన్యాసు తద్ ఆనన్త్యాయ కల్పతే
ఏది చేసారో అది చేసినట్లే భావించాలి; వారికి ఇచ్చినది ఎప్పటికీ నశించదు. ఇలాంటి కూతుర్లకు ఇచ్చిన దానం అనంతమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
పుత్రేషు చైవ పౌత్రేషు కో న కుర్యాత్ సుఖం రవే కరోతి యః కన్యకానాం స సంపద్భాజనం భవేత్
కుమారులు, మనవళ్లకు సంతోషం కలిగించడాన్ని ఎవరు ఇష్టపడరు? కూతుర్లకు ఆనందం కలిగించేవాడు ధన్యుడవుతాడు.
ఏవం తాం వాదినీం కన్యాం విష్టిం ప్రోవాచ భాస్కరః
అలా వాదిస్తున్న ఆ యువతిని, విష్టిని, భాస్కరుడు ఇలా పలికాడు.
కిం కరోమి న గృహ్ణాతి త్వాం కశ్చిద్ భీషణాకృతిమ్ కులం రూపం వయో విత్తం విద్యాం వృత్తం సుశీలతామ్
నేను ఏమి చేయగలను? నిన్నెవ్వరూ అంగీకరించరు, ఎందుకంటే నీ రూపం భయంకరంగా ఉంది. వంశం, అందం, వయస్సు, ధనం, విద్య, ప్రవర్తన, మంచితనం ఇవన్నీ ఉన్నా—
మిథః పశ్యన్తి సంబన్ధే వివాహే స్త్రీషు పుంసు చ అస్మాసు సర్వమ్ అప్య్ అస్తి వినా తవ గుణైః శుభే కిం కరోమి క్వ దాస్యామి వృథా మాం ధిక్ కరోషి కిమ్
పెళ్లి సంబంధాల్లో, ఆడవారిలోనూ మగవారిలోనూ, ఈ లక్షణాలన్నీ మనందరిలో ఉంటాయి, నీ గుణాలు తప్ప. శుభలక్షణాలయినీ, నేను ఏమి చేయగలను? నిన్నెక్కడ ఇచ్చగలను? నన్ను వృథాగా నిందించడమెందుకు?
ఏవమ్ ఉక్త్వా పునస్ తాం చ విష్టిం ప్రోవాచ భాస్కరః
ఇలా చెప్పి, భాస్కరుడు మళ్లీ ఆ విష్టిని ఇలా అడిగాడు.
యస్మై కస్మై చ దాతవ్యా త్వం వై యద్య్ అనుమన్యసే దీయసే ఽద్య మయా విష్టే అనుజానీహి మాం తతః
నిన్ను ఎవరికి ఇవ్వాలో, నువ్వు ఒప్పుకుంటే, ఈ రోజు నేను నీకు వరుడు ఇస్తాను, ఓ విష్టీ! దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వు.
పితరం ప్రాహ సా విష్టిర్ భర్తా పుత్రా ధనం సుఖమ్ ఆయూ రూపం చ సంప్రీతిర్ జాయతే ప్రాక్తనానుగమ్
విష్టి తన తండ్రిని ఇలా అడిగింది: 'భర్త, పిల్లలు, ధనం, సుఖం, ఆయుర్దాయం, అందం, ప్రేమ ఇవన్నీ గత జన్మలో చేసిన కార్యానుసారం కలుగుతాయి.'
యత్ పురా విహితం కర్మ ప్రాణినా సాధ్వ్ అసాధు వా ఫలం తదనురోధేన ప్రాప్యతే ఽపి భవాన్తరే
ప్రాణి గతంలో చేసిన పనులు, మంచివైనా చెడ్డవైనా, వాటి ఫలితాలు తప్పక వస్తాయి, ఇంకో జన్మలోనైనా.
స్వదోష ఏవ తత్ పిత్రా పరిహర్తవ్య ఆదరాత్ తాదృగ్ ఏవ ఫలం తు స్యాద్ యాదృగ్ ఆచరితం పురా
తండ్రి తన తప్పులను జాగ్రత్తగా నివారించాలి; గతంలో చేసినట్టు ఫలితం తప్పక వస్తుంది.
తస్మాత్ తద్దానసంబన్ధం స్వవంశానుగతం పితా కరోతి శేషం దైవేన యద్ భావ్యం తద్ భవిష్యతి
అందుకే, తండ్రి తన వంశానుసారం సంబంధాన్ని ఏర్పరుస్తాడు; మిగతాదంతా విధి ప్రకారం జరుగుతుంది—ఏది జరగాలో అది జరుగుతుంది.
తచ్ ఛ్రుత్వా దుహితుర్ వాక్యం త్వష్టుః పుత్రాయ భీషణామ్ విశ్వరూపాయ తాం ప్రాదాద్ విష్టిం లోకభయంకరీమ్
తన కుమార్తె మాటలు విని, త్వష్టుడు భయంకరమైన, లోకానికి భయాన్ని కలిగించే విష్టిని తన కుమారుడు విశ్వరూపునికి ఇచ్చాడు.
విశ్వరూపో ఽపి తద్వచ్ చ భీషణో భీషణాకృతిః ఏవం మిథః సంచరతోః శీలరూపసమానయోః
విశ్వరూపుడు కూడా అంతే భయంకరుడు, భయానక రూపంతో ఉండేవాడు. ఇద్దరూ కలసి జీవించేటప్పుడు వారి స్వభావం, రూపం ఒకేలా ఉండేవి.
ప్రీతిః కదాచిద్ వైషమ్యం దంపత్యోర్ అభవన్ మిథః గణ్డో నామాభవత్ పుత్రో హ్య్ అతిగణ్డస్ తథైవ చ
కొన్నిసార్లు వారిద్దరి మధ్య ప్రేమ ఉండేది, మరికొన్నిసార్లు కలహం. వారికి గండ అనే కుమారుడు, అతిగండ అనే మరొక కుమారుడు పుట్టారు.
రక్తాక్షః క్రోధనశ్ చైవ వ్యయో దుర్ముఖ ఏవ చ తేభ్యః కనీయాన్ అభవద్ ధర్షణో నామ పుణ్యభాక్
రక్తవర్ణ కళ్ళు, కోపం, వ్యర్థ వ్యయం, చెడు మాటలు—వీటితో కూడినవారు. వారిలో చిన్నవాడు ధర్షణుడు, పుణ్యఫలం పొందినవాడు.
సుతః సుశీలః సుభగః శాన్తః శుద్ధమతిః శుచిః స కదాచిద్ యమగృహం ద్రష్టుం మాతులమ్ అభ్యగాత్
ఒక కుమారుడు మంచి స్వభావం గలవాడు, అదృష్టవంతుడు, శాంతుడు, పవిత్రమైన మనస్సు కలవాడు, శుభ్రుడూ. ఒకసారి అతడు యమలోకానికి తన మామను దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
స దదర్శ బహూఞ్ జన్తూన్ స్వర్గస్థాన్ ఇవ దుఃఖినః స మాతులం తు పప్రచ్ఛ నత్వా ధర్మం సనాతనమ్
అక్కడ అతడు అనేక జీవులను చూశాడు, వారు స్వర్గంలో ఉన్నట్లే బాధపడుతూ ఉండేవారు. తరువాత, నమస్కరించి, తన మామను శాశ్వత ధర్మం గురించి అడిగాడు.
క ఇమే సుఖినస్ తాత పచ్యన్తే నరకే చ కే
తండ్రీ, వీరిలో ఎవరు సుఖంగా ఉన్నారు? నరకంలో ఎవరు శిక్షలు అనుభవిస్తున్నారు?
ఏవం పృష్టో ధర్మరాజః సర్వం ప్రాహ యథార్థవత్ తత్కర్మణాం గతిం సర్వామ్ అశేషేణ న్యవేదయత్
అలా అడిగినప్పుడు, ధర్మరాజు నిజాయితీగా ప్రతీ విషయం వివరించాడు; అన్ని కర్మల ఫలితాలను పూర్తిగా చెప్పాడు.
విహితస్య న కుర్వన్తి యే కదాచిద్ అతిక్రమమ్ న తే పశ్యన్తి నిరయం కదాచిద్ అపి మానవాః
ఎవరైతే నియమించిన పనులను ఎప్పుడూ అతిక్రమించరు, వారు ఎప్పుడూ నరకాన్ని చూడరు, ఓ మనుష్యులారా.
న మానయన్తి యే శాస్త్రం నాచారం న బహుశ్రుతాన్ విహితాతిక్రమం కుర్యుర్ యే తే నరకగామినః
శాస్త్రాలను, సద్ఆచారాన్ని, పండితులను గౌరవించని వారు, నిషిద్ధమైన పనులు చేసే వారు నరకానికి పోవాల్సిందే.
స తు శ్రుత్వా ధర్మవాక్యం హర్షణః పునర్ అబ్రవీత్
ధర్మవాక్యాన్ని వినిన హర్షణుడు ఆనందంతో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
పితా త్వాష్ట్రో భీషణశ్ చ మాతా విష్టిశ్ చ భీషణా భ్రాతరశ్ చ మహాత్మానో యేన తే శాన్తబుద్ధయః
నీ తండ్రి త్వష్టా భయంకరుడు, తల్లి విష్టి కూడా భయపెట్టేవాడే. నీ అన్నదమ్ములు గొప్ప మనసు కలవారు. వాళ్ల వల్లే నీ మనస్సు శాంతించింది.
సురూపాశ్ చ భవిష్యన్తి నిర్దోషా మఙ్గలప్రదాః తన్ మే కర్మ వదస్వాద్య తత్కర్తాస్మి సురోత్తమ
వాళ్లు అందంగా, నిష్కళంకంగా, మంగళాన్ని ప్రసాదించే వారవుతారు. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నేను చేయదగిన కార్యాన్ని నీవు చెప్పు, నేను తప్పక చేస్తాను.
అన్యథా తాన్ న గచ్ఛేయమ్ ఇత్య్ ఉక్తః ప్రాహ ధర్మరాట్ హర్షణం శుద్ధబుద్ధిం తం హర్షణో ఽసి న సంశయః
లేకపోతే వాళ్ల దగ్గరకు నేను చేరుకోలేను. అలా అన్న ధర్మరాజు, 'హర్షణా! నీ మనస్సు పవిత్రంగా ఉంది. నీవు నిజంగా హర్షణుడివే, ఇందులో సందేహం లేదు' అని చెప్పాడు.
బహవః స్యుః సుతాః కేచిన్ నైవ తే కులతన్తవః ఏక ఏవ సుతః కశ్చిద్ యేన తద్ ధ్రియతే కులమ్
కొంతమంది కుమారులు ఉండొచ్చు, కానీ అందరూ వంశాన్ని కొనసాగించరు. ఒక్క కుమారుడే వంశాన్ని నిలబెడతాడు.
కులస్యాధారభూతో యో యః పిత్రోః ప్రియకారకః యః పూర్వజాన్ ఉద్ధరతి స పుత్రస్ త్వ్ ఇతరో గదః
వంశానికి ఆధారంగా ఉండి, తల్లిదండ్రులకు ప్రీతిగా ఉండి, పూర్వీకులను ఉద్ధరించేవాడే కుమారుడు. మిగతావాడు వ్యాధిలాంటివాడు.
యస్మాత్ త్వయానురూపం మే ప్రోక్తం మాతామహ ప్రియమ్ తస్మాత్ త్వం గౌతమీం గచ్ఛ స్నాత్వా నియతమానసః
మామయ్యా! నీవు నాకు అనుకూలంగా, హృదయానికి హాయిగా మాట్లాడావు. అందుకే, స్నానం చేసి, నియమితమైన మనస్సుతో గౌతమీ దగ్గరకు వెళ్ళు.