పూర్వదేశాధిపః కశ్చిత్ పవమాన ఇతి శ్రుతః క్షత్రధర్మరతః శ్రీమాన్ దేవబ్రాహ్మణపాలకః
తూర్పు ప్రాంతానికి పాలకుడైన ఒక రాజు ఉండేవాడు. అతడిని పవమానుడు అని పిలిచేవారు. అతడు క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, ఐశ్వర్యవంతుడు, దేవతలు, బ్రాహ్మణులను కాపాడేవాడు.
బలేన మహతా యుక్తః సపురోధా వనం యయౌ రేమే స్త్రీభిర్ మనోజ్ఞాభిర్ నృత్యవాదిత్రజైః సుఖైః
అతడు గొప్ప బలంతో, తన పురోహితులతో కలిసి అడవిలోకి వెళ్లాడు. అందమైన స్త్రీలతో, నృత్యం, సంగీతం, ఇతర ఆనందాలతో సంతోషంగా గడిపాడు.
స చ ఏవం ధనుష్పాణిర్ మృగయాశీలిభిర్ వృతః ఏవం భ్రమన్ కదాచిత్ స శ్రాన్తో ద్రుమమ్ ఉపాగతః
అతడు విల్లు పట్టుకుని, వేటలో ఆసక్తి ఉన్న వేటగాళ్లతో కలిసి తిరుగుతూ, ఒకసారి అలసిపోయి ఒక చెట్టు దగ్గరకు వెళ్లాడు.
గౌతమీతీరసంభూతం నానాపక్షిగణైర్ వృతమ్ ఆశ్రమాణాం గృహపతిం ధర్మజ్ఞమ్ ఇవ సేవితమ్
ఆ చెట్టు గౌతమీ తీరంలో పుట్టింది. అనేక రకాల పక్షులతో చుట్టుముట్టబడి, ధర్మాన్ని తెలిసిన ఆశ్రమాధిపతిలా అందరూ సేవించేవారు.
తమ్ ఆశ్రిత్య నగశ్రేష్ఠం పవమానో నృపోత్తమః స విశ్రాన్తో జనవృత ఈక్షాం చక్రే నగోత్తమమ్
ఆ గొప్ప పర్వతాన్ని ఆశ్రయంగా తీసుకుని, జనసమూహంతో ఉన్న పవమానుడు అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుని, ఆ ఉత్తమ పర్వతాన్ని తిలకించాడు.
తత్రాపశ్యద్ ద్విజం స్థూలం ద్విముఖం శోభనాకృతిమ్ చిన్తావిష్టం తథా శ్రాన్తం తమ్ అపృచ్ఛన్ నృపోత్తమః
అక్కడ అతడు ఒక పెద్ద, రెండు ముఖాలున్న, అందమైన ఆకృతితో ఉన్న, ఆలోచనలో మునిగిపోయి, అలసిపోయిన పక్షిని చూశాడు. ఆ మహారాజు అతడిని అడిగాడు.
కో భవాన్ ద్విముఖః పక్షీ చిన్తావాన్ ఇవ లక్ష్యసే నైవాత్ర కశ్చిద్ దుఃఖార్తః కస్మాత్ త్వం దుఃఖమ్ ఆగతః
నీవెవరు, రెండు ముఖాలున్న పక్షీ? నీవు లోతైన ఆలోచనలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నావు. ఇక్కడ ఎవరికీ బాధ లేదు. మరి నీవు ఎందుకు దుఃఖిస్తున్నావు?
తతః ప్రోవాచ నృపతిం పవమానం శనైః శనైః సమాశ్వస్తమనాః పక్షీ చిచ్చికో నిఃశ్వసన్ ముహుః
అప్పుడు చిచ్చిక అనే పక్షి, మెల్లగా, కొంత మనసు శాంతించుకుని, పదే పదే ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, పవమాన మహారాజుతో మాట్లాడాడు.
మత్తో భయం న చాన్యేషాం మమ వాన్యోపపాదితమ్ నానాపుష్పఫలాకీర్ణం మునిభిః పరిసేవితమ్
నాకు ఎవరిపట్లా భయం లేదు, ఎవ్వరూ నన్ను బాధించలేదు. ఈ పర్వతం వివిధ పుష్పాలు, పండ్లతో అలంకరించబడి, మునులు సేవించేది.
పశ్యేయం శూన్యమ్ ఏవాద్రిం తతః శోచామి మామ్ అహమ్ న లభామి సుఖం కించిన్ న తృప్యామి కదాచన నిద్రాం ప్రాప్నోమి న క్వాపి న విశ్రాన్తిం న నిర్వృతిమ్
అయినా నేను ఈ పర్వతాన్ని ఖాళీగా చూస్తున్నాను. అందుకే నా మీద నేను దుఃఖిస్తున్నాను. నాకు ఎక్కడా ఆనందం లేదు, ఎప్పుడూ తృప్తి లేదు, ఎక్కడా నిద్ర రావడం లేదు, విశ్రాంతి లేదు, సంతృప్తి లేదు.
ద్విముఖస్య ద్విజస్యోక్తం శ్రుత్వా రాజాతివిస్మితః
రెండు నోళ్ళు కలిగిన బ్రాహ్మణుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
కో భవాన్ కిం కృతం పాపం కస్మాచ్ ఛూన్యశ్ చ పర్వతః ఏకేనాస్యేన తృప్యన్తి ప్రాణినో ఽత్ర నగోత్తమే
మీరు ఎవరు? మీరు ఏ పాపం చేసారు? ఈ కొండ ఎందుకు ఖాళీగా ఉంది? ఇక్కడ, ఈ గొప్ప పర్వతంపై, జీవులు ఒక్క నోటి ద్వారా తృప్తిపడతారు.
కిమ్ ఉతాస్యద్వయేన త్వం న తృప్తిమ్ ఉపయాస్యసి కిం వా తే దుష్కృతం ప్రాప్తమ్ ఇహ జన్మన్య్ అథో పురా
మీకు రెండు నోళ్ళు ఉన్నా తృప్తి కలుగదా? ఈ జన్మలో లేదా మునుపటి జన్మలో మీరు ఏ దుష్కర్మం చేసారు?
తత్ సర్వం శంస మే సత్యం త్రాస్యే త్వాం మహతో భయాత్
ఈ సంగతులన్నీ నన్ను నిజంగా చెప్పండి; నేను మీకు గొప్ప భయం నుండి రక్షణ ఇస్తాను.
రాజానం తం ద్విజః ప్రాహ నిఃశ్వసన్న్ అథ చిచ్చికః
అప్పుడు, ఆ చిచ్చిక అనే బ్రాహ్మణుడు ఊపిరి పీల్చుకుంటూ రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
వక్ష్యే ఽహం త్వాం పూర్వవృత్తం పవమాన శృణుష్వ తత్ అహం ద్విజాతిప్రవరో వేదవేదాఙ్గపారగః
పవమానా! నేను నా పూర్వకథను చెప్పబోతున్నాను, మీరు వినండి. నేను వేదాలు, వాటి ఉపాంగాలు నేర్చుకున్న ఉత్తమ ద్విజుడు.
కులీనో విదితప్రాజ్ఞః కార్యహన్తా కలిప్రియః వదే పురస్ తథా పృష్ఠే అన్యద్ అన్యచ్ చ జన్తుషు
నేను మంచి కుటుంబంలో పుట్టాను, జ్ఞానం కలవాడిగా పేరు పొందాను, పనులను నాశనం చేయడంలో ఆసక్తి కలవాడిని, కలహానికి ఇష్టపడేవాడిని. ముందర ఒకటి, వెనుక మరోటి, జనాల మధ్య ఇంకొకటి మాట్లాడేవాడిని.
పరవృద్ధ్యా సదా దుఃఖీ మాయయా విశ్వవఞ్చకః కృతఘ్నః సత్యరహితః పరనిన్దావిచక్షణః
ఇతరుల అభివృద్ధిని చూసి ఎప్పుడూ బాధపడేవాడిని, మాయతో ప్రపంచాన్ని మోసగించేవాడిని, కృతఘ్నుడిని, నిజాయితీ లేనివాడిని, పరనిందలో నిపుణుడిని.
మిత్రస్వామిగురుద్రోహీ దమ్భాచారో ఽతినిర్ఘృణః మనసా కర్మణా వాచా తాపయామి జనాన్ బహూన్
స్నేహితులు, యజమానులు, గురువులను ద్రోహించేవాడిని, మాయాచారాన్ని పాటించేవాడిని, అత్యంత క్రూరుడిని, మనసుతో, చేతులతో, మాటలతో అనేక మందిని బాధించేవాడిని.
అయమ్ ఏవ వినోదో మే సదా యత్ పరహింసనమ్ యుగ్మభేదం గణోచ్ఛేదం మర్యాదాభేదనం సదా
ఇతరులను హింసించడం, జంటలను విడదీయడం, గుంపులను చెదరగొట్టడం, నియమాలను ఉల్లంఘించడం నాకెప్పుడూ ఆనందంగా ఉండేది.
కరోమి నిర్విచారో ఽహం విద్వత్సేవాపరాఙ్ముఖః న మయా సదృశః కశ్చిత్ పాతకీ భవనత్రయే
నేను విచక్షణ లేకుండా పని చేస్తాను, జ్ఞానులను సేవించడాన్ని దూరం చేసాను; ఈ మూడూ లోకాల్లో నా వంటి పాపి లేడు.
తేనాహం ద్విముఖో జాతస్ తాపనాద్ దుఃఖభాగ్య్ అహమ్ తస్మాద్ దుఃఖేన సంతప్తః శూన్యో ఽయం పర్వతో మమ
అందుకే నేను రెండు నోళ్ళతో పుట్టాను, దుఃఖంతో, దురదృష్టంతో బాధపడుతున్నాను; అందువల్ల నా వల్ల ఈ పర్వతం ఖాళీగా మారింది.
అన్యచ్ చ శృణు భూపాల వాక్యం ధర్మార్థసంహితమ్ బ్రహ్మహత్యాసమం పాపం తద్ వినా తద్ అవాప్యతే
మరొకటి వినండి రాజా, ధర్మార్థంతో కూడిన మాటలు చెబుతున్నాను: బ్రాహ్మణ హత్యతో సమానం అయిన పాపం, ఆ పని చేయకుండానే కలుగుతుంది.
క్షత్రియః సంగరం గత్వా అథవాన్యత్ర సంగరాత్ పలాయన్తం న్యస్తశస్త్రం విశ్వస్తం చ పరాఙ్ముఖమ్
ఒక క్షత్రియుడు యుద్ధంలోకి వెళ్లి, లేదా యుద్ధం వెలుపల, పారిపోతున్నవాడిని, ఆయుధాలు వేసినవాడిని, నమ్మకంగా ఉన్నవాడిని, వెనక్కు తిరిగినవాడిని చంపితే—
అవిజ్ఞాతం చోపవిష్టం బిభేమీతి చ వాదినమ్ తం యది క్షత్రియో హన్యాత్ స తు స్యాద్ బ్రహ్మఘాతకః
లేక తెలియని వాడిని, కూర్చున్నవాడిని, 'నాకు భయం' అని చెప్పినవాడిని ఒక క్షత్రియుడు చంపితే, అతడు బ్రాహ్మణ హంతకుడిగా పరిగణించబడతాడు.
అధీతం విస్మరతి యస్ త్వం కరోతి తథోత్తమమ్ అనాదరం చ గురుషు తమ్ ఆహుర్ బ్రహ్మఘాతకమ్
ఎవరైనా నేర్చుకున్నది మరిచిపోతే, మంచిదానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తే, లేదా గురువులను అవమానిస్తే, అతడిని బ్రాహ్మణ హంతకుడని అంటారు.
ప్రత్యక్షే చ ప్రియం వక్తి పరోక్షే పరుషాణి చ అన్యద్ ధృది వచస్య్ అన్యత్ కరోత్య్ అన్యత్ సదైవ యః
ఎవరైనా ఎదురుగా మధురంగా మాట్లాడి, వెనుకపట్టున కఠినంగా మాట్లాడితే, మనసులో ఒకటి, మాటల్లో ఇంకొకటి, పనిలో ఇంకొకటి చేస్తే—
గురూణాం శపథం కర్తా ద్వేష్టా బ్రాహ్మణనిన్దకః మిథ్యా వినీతః పాపాత్మా స తు స్యాద్ బ్రహ్మఘాతకః
గురువులకు అబద్ధంగా ప్రమాణం చేసేవాడు, ద్వేషించేవాడు, బ్రాహ్మణులను నిందించేవాడు, అబద్ధ వినయంతో, పాపాత్ముడై ఉంటే, అతడిని బ్రాహ్మణ హంతకుడిగా పరిగణిస్తారు.
దేవం వేదమ్ అథాధ్యాత్మం ధర్మబ్రాహ్మణసంగతిమ్ ఏతాన్ నిన్దతి యో ద్వేషాత్ స తు స్యాద్ బ్రహ్మఘాతకః
దేవుడిని, వేదాన్ని, ఆత్మను, ధర్మనిష్ఠులైన బ్రాహ్మణుల సత్సంగాన్ని ఎవడు ద్వేషంతో నిందిస్తాడో, అతడు నిజంగా పరబ్రహ్మను హత్య చేసినవాడే.
ఏవం భూతో ఽప్య్ అహం రాజన్ దమ్భార్థం లజ్జయా తథా సద్వృత్త ఇవ వర్తే ఽహం తస్మాద్ రాజన్ ద్విజో ఽభవమ్
ఓ రాజా! నేను అలా ఉన్నప్పటికీ, దంభం కోసం, సిగ్గు వల్ల మంచివాడినట్టు ప్రవర్తించాను. అందుకే, రాజా! నేను ద్విజుడిగా జన్మించాను.