తతః స దుఃఖసంతప్తో నాలభత్ సంవిదం క్వచిత్ విప్రేన్ద్రం శౌనకం రాజా శరణం ప్రత్యపద్యత
అప్పుడు, బాధతో బాధపడుతూ, ఎక్కడా ఉపశమనం లభించక, ఆ రాజు శ్రేష్ఠుడైన బ్రాహ్మణుడు శౌనకుని ఆశ్రయించాడు.
యాజయామ్ ఆస చ జ్ఞానీ శౌనకో జనమేజయమ్ అశ్వమేధేన రాజానం పావనార్థం ద్విజోత్తమాః
జ్ఞానవంతుడు అయిన శౌనకుడు, రాజు జనమేజయునికి పవిత్రత కోసం అశ్వమేధ యాగం చేయించాడు, ఓ ద్విజోత్తమా!
స లోహగన్ధో వ్యనశత్ తస్యావభృథమ్ ఏత్య చ స చ దివ్యరథో రాజ్ఞో వశశ్ చేదిపతేస్ తదా
తర్వాత ఆ ఇనుప వాసన పోయింది. అవభృథస్నానం చేసిన తరువాత, ఆ రాజుని దివ్యరథం, చెది రాజు అధీనంలోకి వచ్చింది.
దత్తః శక్రేణ తుష్టేన లేభే తస్మాద్ బృహద్రథః బృహద్రథాత్ క్రమేణైవ గతో బార్హద్రథం నృపమ్
ఇంద్రుడు సంతోషంతో ఇచ్చిన ఆ రథాన్ని బృహద్రథుడు పొందాడు. బృహద్రథుని నుండి క్రమంగా బార్హద్రథుడు అనే రాజుకు అది చేరింది.
తతో హత్వా జరాసంధం భీమస్ తం రథమ్ ఉత్తమమ్ ప్రదదౌ వాసుదేవాయ ప్రీత్యా కౌరవనన్దనః
అప్పుడు భీముడు, కౌరవులకు ఆనందంగా, జరాసంధుడిని సంహరించి, ఆ అద్భుతమైన రథాన్ని ప్రేమతో వాసుదేవునికి ఇచ్చాడు.
సప్తద్వీపాం యయాతిస్ తు జిత్వా పృథ్వీం ససాగరామ్ విభజ్య పఞ్చధా రాజ్యం పుత్రాణాం నాహుషస్ తదా
సప్తద్వీపాలతో కూడిన భూమిని సముద్రాలతో సహా జయించి, యయాతి నాహుషుని వంశస్థుడా, తన రాజ్యాన్ని ఐదుగా విడగొట్టి తన కుమారులకు ఇచ్చాడు.
యయాతిర్ దిశి పూర్వస్యాం యదుం జ్యేష్ఠం న్యయోజయత్ మధ్యే పురుం చ రాజానమ్ అభ్యషిఞ్చత్ స నాహుషః
యయాతి తన పెద్ద కుమారుడు యదువును తూర్పు దిశలో నియమించి, మధ్య భాగంలో పురువును రాజుగా అభిషేకించాడు, నాహుషుని వంశస్థుడా.
దిశి దక్షిణపూర్వస్యాం తుర్వసుం మతిమాన్ నృపః తైర్ ఇయం పృథివీ సర్వా సప్తద్వీపా సపత్తనా
దక్షిణ తూర్పు దిశలో తుర్వసును ఆ జ్ఞానవంతుడు రాజు స్థాపించాడు. వీరి ద్వారా ఈ భూమంతా, సప్తద్వీపాలతో, పట్టణాలతో కూడి పాలించబడింది.
యథాప్రదేశమ్ అద్యాపి ధర్మేణ ప్రతిపాల్యతే ప్రజాస్ తేషాం పురస్తాత్ తు వక్ష్యామి మునిసత్తమాః
ఇప్పటికీ వారు పొందిన ప్రాంతాల్లో ప్రజలు ధర్మంతో పరిరక్షించబడుతున్నారు. వారి వంశాన్ని ఇప్పుడు మీకు వివరంగా చెబుతాను, మునిశ్రేష్ఠులారా.
ధనుర్ న్యస్య పృషత్కాంశ్ చ పఞ్చభిః పురుషర్షభైః జరావాన్ అభవద్ రాజా భారమ్ ఆవేశ్య బన్ధుషు
తన విల్లు, బాణాలను అలాగే ఐదుగురు వీరులను విడిచి పెట్టి, వృద్ధాప్య భారంతో రాజు తన బాధ్యతలను బంధువులకు అప్పగించాడు.
నిక్షిప్తశస్త్రః పృథివీం చచార పృథివీపతిః ప్రీతిమాన్ అభవద్ రాజా యయాతిర్ అపరాజితః
ఆయుధాలను విడిచి పెట్టిన భూమిపతి యయాతి దేశమంతా సంచరించాడు. అపరాజితుడైన ఆ రాజు సంతృప్తిగా జీవించాడు.
ఏవం విభజ్య పృథివీం యయాతిర్ యదుమ్ అబ్రవీత్ జరాం మే ప్రతిగృహ్ణీష్వ పుత్ర కృత్యాన్తరేణ వై
ఇలా భూమిని విభజించిన యయాతి యదువుతో ఇలా అన్నాడు: 'నా వృద్ధాప్యాన్ని నీవు స్వీకరించు కుమారా, మరో పనికి బదులుగా.'
తరుణస్ తవ రూపేణ చరేయం పృథివీమ్ ఇమామ్ జరాం త్వయి సమాధాయ తం యదుః ప్రత్యువాచ హ
'నీ యవ్వన రూపంతో నేనూ ఈ భూమిని సంచరిస్తాను. నా వృద్ధాప్యాన్ని నీపై ఉంచుతాను.' అని యదువు తండ్రికి సమాధానం ఇచ్చాడు.
అనిర్దిష్టా మయా భిక్షా బ్రాహ్మణస్య ప్రతిశ్రుతా అనపాకృత్య తాం రాజన్ న గ్రహీష్యామి తే జరామ్
'ఒక బ్రాహ్మణునికి నేను ఒక వరం ఇచ్చాను. దాన్ని నెరవేర్చకుండా నీ వృద్ధాప్యాన్ని నేను స్వీకరించను రాజా.'
జరాయాం బహవో దోషాః పానభోజనకారితాః తస్మాజ్ జరాం న తే రాజన్ గ్రహీతుమ్ అహమ్ ఉత్సహే
'వృద్ధాప్యంలో అనేక దోషాలు ఉంటాయి, తినిపించడంలో, త్రాగడంలో కలిగేవి. అందువల్ల రాజా, నీ వృద్ధాప్యాన్ని నేను స్వీకరించలేను.'
సన్తి తే బహవః పుత్రా మత్తః ప్రియతరా నృప ప్రతిగ్రహీతుం ధర్మజ్ఞ పుత్రమ్ అన్యం వృణీష్వ వై
'రాజా! నాకంటే నీకు మరింత ఇష్టమైన కుమారులు చాలామంది ఉన్నారు. ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, మరొక కుమారుణ్ని ఎంచుకో.'
స ఏవమ్ ఉక్తో యదునా రాజా కోపసమన్వితః ఉవాచ వదతాం శ్రేష్ఠో యయాతిర్ గర్హయన్ సుతమ్
యదువు ఇలా సమాధానం ఇచ్చినప్పుడు, రాజు కోపంతో, వాగ్మిలోకంలో శ్రేష్ఠుడైన యయాతి తన కుమారుని నిందిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
క ఆశ్రమస్ తవాన్యో ఽస్తి కో వా ధర్మో విధీయతే మామ్ అనాదృత్య దుర్బుద్ధే యద్ అహం తవ దేశికః
'నీకు ఇంకెక్కడ ఆశ్రమం ఉంది? లేక నీకు వేరే ధర్మమేమైనా ఉందా? నేను నీ గురువు అయినా నన్ను పట్టించుకోకపోవడం ఏమిటి మూర్ఖుడా?'
ఏవమ్ ఉక్త్వా యదుం విప్రాః శశాపైనం స మన్యుమాన్ అరాజ్యా తే ప్రజా మూఢ భవిత్రీతి న సంశయః
ఇలా యదువుతో మాట్లాడి, బ్రాహ్మణులారా, కోపంతో అతడిని శపించాడు: 'నీ ప్రజలపై నీకు రాజ్యాధికారం ఉండదు మూర్ఖుడా, ఇందులో సందేహం లేదు.'
ద్రుహ్యం చ తుర్వసుం చైవాప్య్ అనుం చ ద్విజసత్తమాః ఏవమ్ ఏవాబ్రవీద్ రాజా ప్రత్యాఖ్యాతశ్ చ తైర్ అపి
ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ద్రుహ్యు, తుర్వసు, అనువులకు కూడా రాజు అలాగే అన్నాడు. వారు కూడా రాజును తిరస్కరించారు.
శశాప తాన్ అతిక్రుద్ధో యయాతిర్ అపరాజితః యథావత్ కథితం సర్వం మయాస్య ద్విజసత్తమాః
అపరాజితుడైన యయాతి తీవ్రమైన కోపంతో వారందరినీ శపించాడు. నేను మీకు అన్నీ వివరంగా చెప్పాను ద్విజశ్రేష్ఠులారా.
ఏవం శప్త్వా సుతాన్ సర్వాంశ్ చతురః పురుపూర్వజాన్ తద్ ఏవ వచనం రాజా పురుమ్ అప్య్ ఆహ భో ద్విజాః
ఇలా తన నలుగురు పెద్ద కుమారులను శపించిన తరువాత, అదే మాట పురువునికీ రాజు చెప్పాడు, బ్రాహ్మణులారా.
తరుణస్ తవ రూపేణ చరేయం పృథివీమ్ ఇమామ్ జరాం త్వయి సమాధాయ త్వం పురో యది మన్యసే
నీ అనుమతి ఉంటే, నీ యవ్వన రూపంలో ఈ భూమిని సంచరిస్తాను. వృద్ధాప్యాన్ని నీ మీద ఉంచుతాను.
స జరాం ప్రతిజగ్రాహ పితుః పురుః ప్రతాపవాన్ యయాతిర్ అపి రూపేణ పురోః పర్యచరన్ మహీమ్
పురువు తన తండ్రి వృద్ధాప్యాన్ని అంగీకరించాడు. యయాతి, పురువు యవ్వనాన్ని తీసుకొని, భూమి మీద సంచరించాడు.
స మార్గమాణః కామానామ్ అన్తం నృపతిసత్తమః విశ్వాచ్యా సహితో రేమే వనే చైత్రరథే ప్రభుః
ఆ రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, కోరికలకు అంతం తెలుసుకోవాలని విశ్వాచితో కలిసి చైత్రరథ వనంలో ఆనందంగా గడిపాడు.
యదా చ తృప్తః కామేషు భోగేషు చ నరాధిపః తదా పురోః సకాశాద్ వై స్వాం జరాం ప్రత్యపద్యత
రాజు కోరికలు, భోగాలలో తృప్తి పొందినప్పుడు, తన వృద్ధాప్యాన్ని మళ్లీ పురువుకు ఇచ్చాడు.
యత్ర గాథా మునిశ్రేష్ఠా గీతాః కిల యయాతినా యాభిః ప్రత్యాహరేత్ కామాన్ సర్వశో ఽఙ్గాని కూర్మవత్
అక్కడ, మునిశ్రేష్ఠులారా, యయాతి కొన్ని గీతలు పాడాడు. వాటివల్ల మనిషి తన కోరికలను, కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకునేలా, పూర్తిగా ఉపసంహరించుకోవచ్చు.
న జాతు కామః కామానామ్ ఉపభోగేన శామ్యతి హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ధతే
కామాన్ని అనుభవించడం వల్ల ఎప్పుడూ కోరికలు తీరవు; నెయ్యి పోసిన అగ్నిలా అవి ఇంకా పెరుగుతాయి.
యత్ పృథివ్యాం వ్రీహియవం హిరణ్యం పశవః స్త్రియః నాలమ్ ఏకస్య తత్ సర్వమ్ ఇతి కృత్వా న ముహ్యతి
ఈ భూమిపై ఉన్న అన్నం, యవలు, బంగారం, పశువులు, స్త్రీలు — ఇవన్నీ కలిపినా, ఒకరికి సరిపోవు, అతడు తాను తానే అదుపు చేసుకోకపోతే.
యదా భావం న కురుతే సర్వభూతేషు పాపకమ్ కర్మణా మనసా వాచా బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
ఎవరైనా మనసు, మాట, చేతల ద్వారా ఏ జీవికి కూడా చెడు చేయకుండా ఉంటే, అప్పుడు వారు బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు.